Кіріспе

1935 жылғы Жаңа Зеландияның жалпы сайлауы – Жаңа Зеландия Парламентінің 25-ші шақырылымын анықтау мақсатымен бүкіл ел көлемінде өткізілген дауыс беру болды. Оның нәтижесінде Лейбористік партия алғаш рет жеңіске жетті, ал Майкл Джозеф Савидж Біріккен партия мен Реформа партиясынан құралған үкіметтік коалицияны үлкен айырмамен жеңіп, Лейбористік партиядан шыққан тұңғыш премьер-министр атанды. Үкіметтік коалиция 31 орынды жоғалтты, көптеген адамдар бұл оқиғаны Ұлы депрессияны басқарудағы қателіктермен байланыстырды. Сайлаудан кейін бір жыл өткен соң Біріккен және Реформа партиялары бірігіп, қазіргі Ұлттық партияны құрды. Сайлаудың бастапқыда 1934 жылы өткізілуі жоспарланған еді, бұл елдегі үш жылдық сайлау циклына сәйкес келетін, бірақ үкіметтік коалиция экономикалық жағдай 1935 жылға қарай жақсарады деген үмітпен сайлауды бір жылға кейінге шегерді.

Өмірбаян

1931 жылдан бастап Жаңа Зеландияны Біріккен партия мен Реформа партиясының коалициясы, Біріккен-Реформа коалициясы басқарды. Біріккен және Реформа партиялары дәстүрлі түрде қарсыластар болған – Біріккен партиясы ескі Либерал партиясының қайта жаңғыруы еді, қалалық базасы мықты прогрессивті партия, ал Реформа партиясы ауылдық базасы бар консервативті партия болатын. 1928 жылғы сайлауда Біріккен және Реформа партиялары тең санында орын алғанда, Біріккен партиясы өсіп келе жатқан Лейборист партиясының қолдауын алды, бірақ 1931 жылы нашарлаған экономикалық жағдай экономикалық саясат бойынша дау тудырып, Лейборист партиясы қолдауын кері тартып алды. Содан кейін Реформа партиясы «социалистік» Лейборист партиясының үлкен жетістіктерге жететінінен сескеніп, Біріккен партиясымен коалиция құруға келісті. Коалиция 1931 жылғы сайлауда билікті сақтап қалды, бірақ жалғасқан экономикалық қиындықтар үкіметті халық арасында беделсіз етіп, 1935 жылғы сайлауға қарай Лейборист партиясының қолдауы күрт өсті.

Науқан

Веллингтондық "Домминий" газеті лейбористерге қарсы жарнамалар мен редакциялық мақалалар жариялады. 24 қараша күні, сайлауға аз уақыт қалғанда, Колин Скримжурдың ("Скрим аға") Friendly Road радиостанциясындағы, тыңдаушыларды лейбористерге дауыс беруге үндеуі күтілген сөйлеген сөзі пошта қызметі тарапынан кедергіге ұшырады.

Сайлау

Сайлау округтерінің саны 80 болды, бұл сан 1902 жылғы сайлау округтерінің қайта бөлінуінен бері белгіленген. Олардың төртеуі маори округтері еді, ал сайлау 26 қарашада өтті. Төрт бос орынға 19 кандидат түсті, және төрт жағдайдың үшеуінде бұрынғы депутаттар қайта сайланды. Еуропалық сайлау округтерінде 919 798 адам дауыс беруге тіркелді (маори округтеріндегі тіркеу деректері тек ... жылдан бастап қолжетімді), ал дауыс беруге қатысу 90,75% құрады. Бұл көрсеткіш бұрынғы сайлаудағыдан (84,26%) едәуір жоғары болды және қазірге дейінгі ең жоғары көрсеткіш, бірақ келесі онжылдықтар үшін шамамен орташа деңгейде болды. Элси Эндрюс (1888–1948) осы жылы сайлауға түскен үш әйелдің бірі болды.

Қорытынды

1935 жылғы сайлауда оппозициялық Еңбек партиясы үлкен жеңіске жетті, елу үш орын жеңіп алды және Бірінші Еңбек үкіметін құрды. Биліктегі коалиция тек он тоғыз орын жеңіп алды, ал үш министр жеңілді (Гамильтон, Тауранга және Уайтаки округтерінде). Дегенмен, халықтың дауыс беруі бойынша бұл айырмашылық соншалықты үлкен болған жоқ: Еңбек партиясы 45,7% дауыс алса, коалиция 33,5% дауыс жинады. Еңбек партиясы британдық әріптестерінен өзгеше, депрессия алдында (Седдонның ұзақ билігінің арқасында) билікке келмеуіне байланысты артық мүмкіндік алды, "сондықтан экономиканың табиғи заңдары бұрмаланған жағдайда консервативті коалицияны жауапты деп тануға болады". Еңбек партиясы мен коалициядан басқа, парламентке өкілдерді өткізген тағы екі топ – Country Party және Ratana қозғалысы болды, олардың әрқайсысы екі орын жеңіп алды. Гарри Атмор, Дэвид Макдугалл, Чарльз Уилкинсон және Роберт Райт секілді төрт тәуелсіз депутат сайланды. Тәуелсіздерге ірі партиялардың бірі тактикалық қолдау көрсетті, олар оларға қарсы кандидаттарды тікелей ұсынбады, және олар көбінесе сол партиямен бірге дауыс берді: Уилкинсон мен Райт коалицияны, ал Атмор мен Макдугалл Еңбек партиясын қолдады. Еңбек партиясы да Country Party өкілдеріне қарсы кандидаттарды тікелей ұсынбады. Көптеген сарапшылар коалицияның орын жеңіп алмауына Демократиялық партияның дауыс бөлуіне басымдық берді. Бұл партияны бұрынғы биліктегі коалицияның ұйымдастырушысы Альберт Дэви құрған және Веллингтон қаласының мэрі Томас Хислоп басқарған "антисоциалистік" топ деп тануға болады. Үш жақты бәсеке нәтижесінде Еңбек партиясы күтпеген сегіз орынға ие болды деуге болады. Демократтар дауыс берушілердің 7,8% дауысын жинады, бірақ парламентте орын алмады. Болашақта Ұлттық партиясының депутаттары болар Фредерик Дойдж тәуелсіз кандидат ретінде қатысып, екінші орын алды, ал Мэтью Орам Демократтар партиясынан бақ сынап, төртінші орынға ие болды. Сайлау тізіміндегі ерлер мен әйелдердің саны мен дауыс беру нәтижелерін салыстыру көрсетті, 1935 жылы еуропалық тізімдегі сайлаушылардың 90,75% дауыс берген, оның ішінде ерлер 92,02%, әйелдер 89,46% құрады. Ал бұл көрсеткіш 92,85% болды, оның ішінде ерлер 93,43%, әйелдер 92,27% дауыс берді. Маори сайлау округтерінде сайлау тізімі болмағандықтан, оларды есепке алу мүмкін болмады.

Партияның жалпы саны

Сайлау нәтижесі Партия Кандидаттар Дауыстар Пайыз Орын алмасуы Labour 70 389,911 45.73 53 +29 Reform 74 285,422 33.48 9 −31 United Democrats 53 66,695 7.82 0 Country Party 6 11,809 1.67 2 +1 Ratana 4 6,249 0.73 2 +2 Communist 4 600 0.07 0 ±0 Independents 60 87,748 10.29 7 –1 Жалпы: 267 852,637 100 80