Кіріспе

Вирустар туысы

Энтеровирус – адам мен сүтқоректілерде кездесетін бірнеше ауруларға байланысты, оң полюсті бір тізгілі РНК вирустарының туысы. Энтеровирустардың аты ішек арқылы жұғу жолымен байланысты (“enteric” сөзі ішек деген мағынаны білдіреді). Серологиялық зерттеулер антиденелерді бейтараптандыру сынақтарының нәтижесінде 71 адам энтеровирусының серотипін анықтады. Көптеген серотиптерде, вариант штаммдар арасындағы төмендеген немесе өзара болмайтын кросс-нейтрализацияға негізделген қосымша антигендік варианттар анықталды. Адамдар мен жануарлардағы патогенезіне сәйкес, энтеровирустар бастапқыда төрт топқа жіктеліп келді: полиовирустар, Коксаки А вирустары (CA), Коксаки B вирустары (CB) және эховирустар. Бірақ, әртүрлі топтардағы вирустардың биологиялық қасиеттерінде маңызды ұқсастықтар бар екені тез анықталды. Жақында бөліп алынған энтеровирустар тізбектелген нөмірлермен аталады: EV D68, EV B69, EV D70, EV A71 және т.б., генотиптеу VP1 капсид аймағына негізделген. Жұққан клетка ішінде геном каптолға тәуелсіз түрде бір полибелокқа аударылады, ол вируспен кодталған протеаздармен құрылымдық капсид ақуыздарына және вирус көбейісіне қатысатын құрылымдық емес ақуыздарға өңделеді. РНК рекомбинациясы энтеровирустардың эволюциясында және олардың генетикалық құрылымын қалыптастыруда маңызды рөл атқарады. Бұл вакцинация стратегиялары үшін де алаңдаушылық тудырады, себебі вакцинацияға қолданылатын әлсіретілген/мутацияланған штаммдар, айналымдағы вакцинадан туындаған полиомиелит вирустарында (cVDPD) болғандай, жабайы типті штаммдармен рекомбинацияға түсуі мүмкін. Капсид аймағы, әсіресе VP1, рекомбинацияға бейім аймақ болып табылады, және осы аймақты генотиптеу үшін пайдаланудың басты себептерінің бірі осы.

Энтеровирус AL

Энтеровирустар – кең таралған вирустардың тобы, олар көбінесе жеңіл инфекцияларды қоздырады. Пикорнавирус туысына энтеровирустар және риновирустар жатады. A энтеровирустарына коксаки вирустары A2, A3, A4, A5, A6, A7, A8, A10, A12, A14, A16 және A71, A76, A89, A90, A91, A92, A144, A119, A120, A121, A122 (симиан вирусы 19), A123 (симиан вирусы 43), A124 (симиан вирусы 46), A125 (бабун энтеровирусы A13) кіреді. Алғашқыда жаңа деп хабарланған кейбір вирустар дұрыс анықталмағаны анықталды. Мысалы, коксакивирусы A23, 9-эховирустың серотипімен бірдей, ал коксакивирусы A15 – коксакивирусы A11 серотипімен, ал коксакивирусы A18 – коксакивирусы A13 серотипімен бірдей. Коксаки A16 вирусы адамның қол-аяқ-ауыз ауруын тудырады. B энтеровирусына коксакивирустар B1,2,3,4,5,6; коксакивирустар A9; эховирустар 1–33 және энтеровирус B69–113 жатады. Эховирустар көптеген арнайы емес вирустық инфекциялардың себебі болып табылады, олар жеңіл аурудан бастап, асептическая менингит, энцефалит, паралич және миокардит сияқты ауыр, тіпті өлімге әкелетін жағдайларға дейін дамуы мүмкін. Ол негізінен ішекте табылса да, жүйке жүйесінің бұзылуларын тудыруы мүмкін. B типіндегі энтеровирустар көптеген жеңіл және жедел инфекциялардың пайда болуына жауапты. Олар организмде қалып, созылмалы инфекцияларды тудырып, I типті диабет сияқты созылмалы ауруларға әсер етеді. C энтеровирусы 1, 2 және 3 полиовирустарынан, коксакивирустары A1, A11, A13, A18, A17, 20, A21, A22, A24 және энтеровирус C95, C96, C99, C102, C104, C105, C109, C113, C118-ден тұрады. Полиовирустың үш серотипі – PV 1, PV 2 және PV 3 әрқайсысының капсидтік ақуыздары сәл өзгеше. Капсидтік ақуыздар жасушалық рецепторлардың ерекшелігін және вирус антигендігін анықтайды. PV 1 адамдарда инфекцияның ең көп таралған түрі, бірақ барлық үш түрі де адамнан адамға жұқпалы. Полиовирус полиомиелитті қоздырады, ол мүгедектікке және өмірге қауіп төндіретін ауру, парестезия, менингит және тұрақты параличке әкеледі. Симптомдарына ауыздың ісінуі, қызба, шаршау, құсу, бас ауруы және іш ауруы жатады, бірақ жұқтырғандардың 72%-ында ешқандай көрінетін белгілер байқалмайды. Дегенмен, энтеровирус B серотиптері (мысалы, коксакивирус B және эховирус) инфекцияның жедел фазасында иесінде геномдық мутацияларға ұшырауы мүмкін, бұл вирустарды цитолиттік емес түріне (цитопатиялық емес немесе ақаулы энтеровирус деп те аталады) айналдырады. Бұл форма адам тіндерінде ұзаққа созылатын, төмен деңгейдегі инфекцияларды тудыруға қабілетті. Бұл созылмалы цитолиттік емес энтеровирус – мутацияланған квазивирус, созылмалы миокардит және кеңейтілген кардиомиопатияда, жүрек клапандарының ауруларында, миалгиялық энцефаломиелитте бұлшықеттерде, ішектерде және мида, сондай-ақ Шёгрен синдромында кездеседі. Осы созылмалы инфекцияларда энтеровирустық РНК тіндерде аз мөлшерде болады (бір тізбекті вирустық РНК түрінде де, иммундық тұрақтылығы жоғары екі тізбекті РНК түрінде де). Кейбір зерттеушілер энтеровирустық РНК – инфекцияның қалдығы ғана деп санайды.

D68 энтеровирусы

EV D68 алғаш рет 1962 жылы Калифорнияда анықталды. Басқа энтеровирустармен салыстырғанда, соңғы 40 жылда АҚШ-та оның сирек кездесетіні туралы хабарланған. Инфекция жұқтырған адамдардың көпшілігі нәрестелер, балалар және жасөспірімдер болып табылады. EV D68 көбінесе жеңілден ауырға дейінгі тыныс алу ауруларын тудырады, бірақ EV D68 ауруының толық спектрі толыққанды анықталмаған. Көбінесе мұрынның ағуы және жөтел сияқты суық тиюдің әдеттегі белгілерімен басталады. Кейбіреулерде, бірақ әрқашан емес, қызба да болуы мүмкін. Ауыр жағдайларда тыныс алуда қиындықтар, ысқырық немесе дем алудың қиындығы туындауы мүмкін. 2014 жылдың 4 қазанына дейін Нью-Джерсиде EV D68-ге тікелей байланысты бір өлім тіркелді, ал Род-Айленд штатында EV D68 және стафилококк алтын инфекциясынан туған сепсис салдарынан бір адам қайтыс болды.

А71 энтеровирусы

Энтеровирус A71 (EV A71) қол, аяқ және ауыз ауруының (ААЖ) маңызды себепшілерінің бірі болып табылады және кейде орталық нерв жүйесінің ауыр ауруларымен байланысты. EV A71 алғаш рет 1969 жылы Калифорнияда неврологиялық аурулардың жағдайларынан бөлініп, сипатталды. Бүгінгі күнге дейін EV A71 инфекциясына жауап ретіндегі организмнің молекулалық механизмдері жақсы зерттелмеген, бірақ хемокин, ақуыздың ыдырауына қатысатын ақуыздар, комплемент ақуыздары және проапоптоз ақуыздарын кодтайтын мРНК деңгейінің артуы байқалған.

Күдікті аурулар

Летаргиялық энцефалит, 1917–1926 жылдардағы "ұйқы ауруы".

Мүмкін болатын байланысты зерттеу

Энтеровирус 1-типті қант диабетімен байланысты болуы мүмкін деп есептеледі. 1-типті қант диабеті – иммундық жүйенің вирус жұқтырған жасушалармен қатар, инсулин өндіретін бүйрек безіндегі бета-жасушаларға да шабуыл жасайтын, вирустық қоздырылған аутоиммундық реакция болып табылады. Финляндияның Тампере университетіндегі ғалымдар тобы энтеровирус Коксакивирус B1-дің 1-типті қант диабетімен (аутоиммундық ауру) байланысты болуы мүмкін екенін анықтады. Энтеровирустар, оның ішінде полиовирустар, миалгиялық энцефаломиелит/созылмалы шаршау синдромының (CFS/ME) себебі болуы мүмкін.

Симптомдары

Энтеровирусты жұқтырған көптеген адамдарда бір аптадай созылатын жеңіл симптомдар пайда болады. Жоғары тәуекел тобына жататындарда асқынулар жиірек кездеседі, кейде олар өлімге әкелуі мүмкін. Энтеровирустың ең көп таралған белгісі – жалпы суық тию. Энтеровирустың күштірек симптомдары: гипоксия, асептикалық менингит, конъюнктивит, қол-аяқ-ауыз ауруы және паралич.

Емдеу

Энтеровирустық инфекцияны емдеу көбінесе симптоматикалық болып табылады. Плеуродиния жағдайында емдеу, ауруға шалдыққан науқастарда болатын қатал ауырсынды басу үшін анальгетиктерді қолданудан тұрады; кейбір ауыр жағдайларда опиаттар қажет болуы мүмкін. Энтеровирустарға байланысты асептикалық менингиттің емдеуі де негізінен симптоматикалық. Энтеровирустық кардитпен ауыратын науқастарға емдеу жүрек аритмиясы, перикардтық эффузия және жүрек жеткіліксіздігі сияқты асқынулардың алдын алу және емдеуінен тұрады. Энтеровирустық кардитке қатысты зерттелген басқа емдеулердің қатарында – көктамырлық иммуноглобулин.