Кіріспе

2004 жылғы НБА ойыны төбелеспен аяқталды

"Паластағы қатігездік" (Pacers–Pistons төбелесі деп те аталады) – 2004 жылдың 19 қарашасында Мичиган штатының Оберн-Хиллс қаласындағы The Palace аренасында "Индиана Пейсерс" және қорғаудағы чемпион "Детройт Пистонс" командалары арасында өткен Ұлттық баскетбол қауымдастығының (НБА) ойыны кезінде ойыншылар мен жанкүйерлердің қатысқан төбелесі. Associated Press оны "НБА тарихындағы ең әйгілі төбелес" деп атады. "Пейсерс" командасы 97:82 есебімен көшпелі тұрғанда, ойынның соңына 45,9 секунд қалғанда, "Пистонс" орталық ойыншысы Бен Уоллес допты себетке салуға тырысты, бірақ "Пейсерс" шағын шабуылшысы Рон Артест оны артынан итеріп жіберді. Ашуға буған Уоллес Артесті итеріп жіберіп, екі команданың ойыншылары арасында төбелес басталды. Ойыншылар таратылып, төрешілер салдары туралы талқылап жатқанда, Артест сұхбат беруді күтіп, есептеу кестесінде жатқанда, Джон Грин есімді жанкүйер оны трибунаның бірнеше қатарынан лақтырылған сусынмен ұрды. Артест дереу көпшілікке шабуылдап, тағы бір жанкүйер, Майкл Райанды ұстады, оны кінәлі деп жаңылысты. Содан кейін бірнеше "Пейсерс" ойыншылары оған қосылып, тағы да сусын мен соққылар лақтырылды, оқиға трибунадан алаңға дейін тараған ірі төбелес-жанжалға айналды, онда екі команданың жанкүйерлері мен ойыншылары қатысты. Ойын аяқталмады, себебі тәртіпті қалпына келтіру үшін және кейіннен "Пейсерс" командасының қауіпсіз түрде ғимараттан шығуына мүмкіндік беру үшін полиция шақырылды. Ойыннан кейін НБА Артест пен Уоллес қоса алғанда, тоғыз ойыншыны барлығы 146 ойынға дисквалификациялады, нәтижесінде ойыншылар 11 миллион долларлық жалақыдан айырылды. Бес ойыншыға шабуыл жасау айыбы қойылды және олар бір жылға сотқа бағыныштылыққа және қоғамдық жұмыстарға сотталды. Бес жанкүйерге де шабуыл жасау айыбы қойылды және олар "Пистонс" командасының үй ойындарына өмір бойы қатысудан тыйым салынды. Бұл төбелес НБА-ны ойыншылар мен жанкүйерлер арасындағы қауіпсіздікті күшейтуге және ойындарда алкоголь сатуды шектеуге итермеледі.

Өмірбаян

Индиана Пейсерс пен Детройт Пистонс өткен маусымдағы Шығыс конференциясының финалынан бері кездеспеген еді, онда Пистонс 1980-жылдардың соңы мен 1990-жылдардың басындағы "Bad Boys" дәуірінен бергі алғашқы НБА титулына жол тартқанда алты ойында жеңіске жеткен болатын. Екі ойын қатары жеңіске жеткеннен кейін, Пейсерс 6–2 есебімен жетекке шықты, ал қорғаудағы чемпион Пистонс маусымын 4–3 есебімен бастады. Ойын ESPN телеарнасында жалпыұлттық деңгейде көрсетілді.

Ричард Гамильтон мен Линдси Хантер төртінші ширекке қатарынан үш ұпайлық лақтырулармен кірді, осылайша Пистонс есебін қысқартты, бірақ Стивен Джексонның қатарынан соққан екі голы Пейсерске 3:52 қалғанда 93–79 есебімен басымдық берді және дерлік ойынды шешті. Ойынның соңындағы үлкен айырмаға қарамастан, екі команданың көптеген негізгі ойыншылары алаңда қалды. Пейсерс командасы шағын шабуылшы Рон Артесттің 24 ұпайлық көрсеткішімен жеңіске жетті, ол бірінші ширекте 17 ұпай жинады. Джермен О'Нил 20 ұпай және 13 допты қайтарумен «дабл-дабл» жасады. Тинсли 13 ұпай, 8 нәтижелі пас және мансаптық рекордтық 8 допты ұрлады. Гамильтон 20 ұпаймен Пистонс командасын бастап тұрды. Рашид Уоллес пен Бен Уоллес екеуі де «дабл-дабл» жасады.

Ұрысу

Ойынның соңғы тоқсанында 45,9 секунд қалғанда, «Pacers» 97-82 есебімен жеңіске шықты. «Pistons» ойыншысы Бен Уоллес, лаяп жасауға тырысқанда Артесттен артынан соққы алды, ол оның басын соққымен шапалақтады. Уоллес кейін Артест оны соққыға ұшырататынын ескерткенін айтты. «Pistons» командасының бас жаттықтырушысы Ларри Браун бастапқыда алаңдамағанын мәлімдеді, себебі НБА ойындарында жанжал туғанда, олар көбінесе бірнеше секундқа созылады. Ойынды тоқтатудан кейін төрешілер ойынды қайта бастамас бұрын, бұзушылықтар мен шығарылымдарды талқылады. ESPN арнасында ойынды тікелей эфирде баяндаған Майк Брин Уоллестің шығарылатынына сенді, ал Билл Уолтон Стивен Джексонның да «Pistons» ойыншыларына айқай салғаны және жағдайды ушықтырғаны үшін шығарылуы керек деп ойлады. Алайда, Брин Уоллес шығарылса, ол «Pacers» командасының орындығының қасынан өтуіне тура келетініне алаңдады, бұл тағы бір оқиғаға әкелуі мүмкін еді. Төрешілер санкцияларды талқылау үшін жиналғанда, Артест ұпайлар тізіміне барып, оған жатып алып, «Pacers» радиосының комментаторы Марк Бойлмен сөйлесу үшін наушник киді, бірақ эфирлік топ оның микрофонын қоспады. Бойл радио командасы Артестің мінез-құлқын білетінін және «осы жағдайда Рон Артесттің алдына ашық микрофон қоюға болмайды» деп еске алды. Кейін «Pacers» президенті Донни Уолш Артесттің тыныш болуға және жағдайдың шиеленісуінен қашуға қатысты алған кеңесін орындағанын айтты. Уоллес Артесті итеріп жібергеннен кейін 90 секундтан соң екі команданың ойыншылары мен жаттықтырушыларының көпшілігі Уоллестің тынышталғанын көру үшін алаңның ортасында жиналды. Тайшаун Принс оқиға кезінде екі команданың да ойыншыларының арасында орындықтан тұрмаған жалғыз ойыншы болды. Басқалары бір ойынға тоқтатылуға автоматты түрде лайықты болды. Артест үстелде жатқанда, Уоллес оған сүлгі лақтырып, Артест жаттықтырушылар мен командаласы Реджи Миллер ұстап қалмас бұрын қысқа уақытқа тұрып қалды. Содан кейін көрермен Джон Грин Артестке диеталық коласы бар пластикалық стақанды лақтырып, оның кеудесіне тиді. Артест бірден үстелден секіріп түсіп, трибунаға шабуыл жасап, басқа көрермен Майкл Райанды ұстады, оны қателікпен кінәлі деп ойлады. Артест Райанға: «Сен жасадың ба?» деп сұрады, ал Райан: «Жоқ, жігіт. Жоқ!» деп жауап берді. Бойл Артесті ұстап қалуға тырысып, эфирлік үстелдің жанындағы креслосынан тұрды, соққыға ұшырап, есігіне түсті, бес омыртқасы сынды және басына жарақат алды. «Pistons» командасының жария оқу оқырманы Джон Мейсон қалған көрермендерді алаңнан және аренадан кетуге шақырды, себебі ойын аяқталды және жанкүйерлерге ешқандай заттарды лақтырмауды және төбелес жасауды өтінді. Екі команданың да ойыншылары аренадан шығар алдында бұқаралық ақпарат құралдарымен сөйлеспеді. Ақырында полиция қызметкерлері аренаға жиналып, кетпегендерді қолғаппен бұғаулап тастаумен қорқытты. «Pacers» командасының киім ауыстыратын бөлмесінде О'Нил мен Карлайл төбелес жасауға жақын болды, себебі О'Нил кейбір жаттықтырушылар алаңда өздерін қорғап жатқанда ойыншыларды ұстауға тырысқанына ренжіді. Барлығы тынышталғаннан кейін Артест Джексоннан: «Жек, біз қиындыққа тап боламыз деп ойлайсың ба?» деп сұрады. Джексон: «Сенің ойынша, қиындықтар ма? Рон, егер жұмысымыз болса, біз өте бақытты болар едік!» деп жауап берді. Бұл әңгіме Артестің «осы сұрақ қою үшін ақыл-ойы орнында емес екенін» түсіндірді. Оны тұтқындау үшін Ауберн Хиллз полициясы киім ауыстыратын бөлмеге кірді, бірақ команда Артесті автобусқа асығып алып, оны түсіруден бас тартты. Полиция «Pacers» командасын аренадан шығып бара жатқанда қорғауға шешім қабылдады және оқиғаның бейнелерін қарап шыққаннан кейін қылмыстық айыптаулар мен тұтқындаулар туралы шешімді кейінге қалдырды. «Pacers» командасының автобусы кеткен кезде полицияның ондаған машинасы көлік тұрағына келді және жолды жапты. Келесі күні НБА тоғыз ойыншыны 146 ойынға тоқтату туралы жариялады: «Pacers» командасының ойыншылары үшін 137 ойын және «Pistons» командасының ойыншылары үшін тоғыз ойын. Дэвид Харрисон да жанкүйерлермен төбелес жасағаны көрінді, бірақ НБА оны тоқтатпады, себебі «оқиға ойыншылар алаңнан кетуге тырысқан кезде болды». Артестке ең ұзақ мерзімге тыйым салынды; ол 2004-2005 жылғы НБА маусымының қалған бөлігіне тоқтатылды, бұл мерзім 86 ойынды құрады (73 тұрақты маусым және 13 келесі плей-офф ойындары), бұл НБА тарихында алаңдағы оқиға үшін ең ұзақ мерзімге тоқтату болды. Тыйымдар жарияланғаннан кейін бір апта өткен соң, ойыншылар одағы Артест, Джексон және О'Нилдің тоқтатылуына шағымданып, комиссар Стерн «өкілеттігін асырып кеткенін» айтты. Алайда, НБА О'Нилдің тоқтатылуын қысқарту туралы арбитрдің шешімін федералды сотта қайта қарауға талап етті және 24 желтоқсанда сот О'Нилдің НБА-ның шағымдануы бойынша толық тыңдау өткізілгенге дейін ойынға қатысуына рұқсат беретін уақытша бұйрық шығарды. О'Нил НБА-ның ісі Бруклин, Нью-Йорк қаласындағы АҚШ округтік сотына 30 желтоқсанда жеткенше тағы екі ойын ойнады. НБА лиганың ұжымдық келісімі (CBA) шарттарына сәйкес, Стерннің тоқтатуларды беру және алаңдағы барлық оқиғалар бойынша шағымдарды тыңдау бойынша толық өкілеттікке ие екенін мәлімдеді. Алайда, сот О'Нилдің мінез-құлқы алаңнан тыс оқиға болғандықтан, CBA бойынша арбитражға рұқсат етілгенін және арбитр тоқтатуды қысқартуға құқылы болғанын шешті. О'Нилдің сәтті шағымына қарамастан, Артест пен Джексонның тоқтатылуын қысқарту үшін тағы шағымдар жасалмады.

Құқықтық шығындар

Ауберн-Хиллз полициясы төзбеушілік оқиғасының видеожазбаларын алды. Гринді округ прокуроры Дэвид Горсика анықтады, ол оның көршісі болған. 30 қарашада «Пистонс» командасының иесі «Palace Sports and Entertainment» Грин мен Хаддадқа «The Palace of Auburn Hills» аренасында, соның ішінде «Пистонс» командасының үй матчтарында және «DTE Energy Music Theatre» концерт залында өтетін кез келген шараға қатысуға тыйым салды, олардың маусымдық билеттерін жойды және төленген ақшаны қайтарып берді. Грин бұрын бірнеше рет қылмыстық құқық бұзушылықтарына қатысқан, оның ішінде жалған ақша жасау, жасырын қару ұстау, қасақана дене жарақаттау және үш рет мас күйде көлік жүргізу. Ол төзбеушілік оқиғасы кезінде мас күйде көлік жүргізу фактісі бойынша соттан босатылғаннан кейін сот бақылауында болған. 2004 жылдың желтоқсан айында бес «Pacers» ойыншысы және бес «Пистонс» жанкүйері (Джон Акерман, Джон Грин, Брайант Джексон, Уильям Полсон және Дэвид Уоллес, Бен Уоллестің інісі) түрлі деңгейдегі шабуыл жасау және дене жарақаттау айыптарымен айыпталды. «Индиана» командасының О’Нил, ол да төзбеушілік оқиғасы кезінде күзетші Мелвин Кендзиорскиді есептеу кестесіне лақтырып жіберген, және «Пистонс» командасының жанкүйері/көрермені Грин, Горсиканың айтуынша, Артестке стақан лақтыру арқылы төзбеушілікті «жеке өзі қоздырған», екеуіне де екі айып тағылды. Артест, Харрисон, Джексон және Энтони Джонсон әрқайсысына бір айып тағылды. Екі жанкүйер, Хаддад пен Шеклфорд, төзбеушілік оқиғасы кезінде алаңға кіргені үшін құқық бұзушылық жасады деген айып тағылды. 2005 жылдың наурыз айында Брайант Джексон креслоны лақтырғаны үшін салық төлеуден босатылды. 2005 жылдың мамыр айында ол екі жылға сот бақылауына алынып, 6000 доллар көлемінде өтемақы төлеуге міндеттелді. Дэвид Уоллес кінәлі деп танылып, «Pacers» командасының ойыншысы Фред Джонсты артынан ұрып соққаны үшін бір жылға сот бақылауына алынып, қоғамдық жұмыстарға жіберілді. Бір аптадан кейін Харрисон да осындай жаза алды. 2005 жылдың қазан айында Джонсон, соңғы айыпталушы, осыған ұқсас үкім шығарды. Оған 100 сағат қоғамдық жұмыс істеуге бұйрық берілді. 2006 жылдың наурыз айында сот қазылар алқасы Гриннің Артесті трибунада ұрып-соққаны үшін шабуыл жасау және дене жарақаттау айыптары бойынша кінәлі деп тапты. Оны стақанды лақтырғаны үшін айыптаудан босатты. 2006 жылдың мамыр айында Грин 30 күнге түрмеге жабылып, екі жылға сот бақылауына алынды. 2006 жылдың қарашасында «Пистонс» командасы Гринге хат жіберіп, НБА-ның бұйрығымен «Пистонс» командасының үй матчтарына қатысуға өмір бойы тыйым салынғанын хабарлады. Екі жыл бұрынғы алғашқы жазасынан өзгеше, бұл тыйым енді «The Palace» аренасындағы басқа да шараларға қолданылмайды.

Қоғамның реакциясы

Бірнеше НБА ойыншылары мен жаттықтырушылары бұл төбелес өмірінде көрген ең қатты төбелес екенін айтты. Кид Рокпен бірге ойынға келген хоккейші Крис Челиос төбелесті түсініксіз деп сипаттады. Pacers жанкүйерлері өз командаларын "The Thugs" деп атауды бастады. "Пистонс" командасының бас директоры Том Уилсон кейіннен Артестің әрекеті әдетте жанкүйерлер мен ойыншыларды бөліп тұратын үстелдер мен орындықтар сияқты физикалық тосқауылдарды жойғанын мәлімдеді. "Индианаполис Стар" газетінің тілшісі Марк Монтиет: "[Артест] жату арқылы [кейінгі шабуылды] белсенді емес, пассивті түрде қаузады", - деген пікір білдірді, тіпті Артестің жатуы оны тыныштандыру үшін жиі жасайтын әрекеті болатын. ESPN-нің NBA Shootaround бағдарламасындағы ойыннан кейінгі талқылауда ESPN студиясының сарапшылары ойыншыларды емес, "Пистонс" жанкүйерлерін кінәлады. Джон Сондерс жанкүйерлерді "бірқатар панктер" деп атады, ал Тим Леглер "жанкүйерлер шектен шықты" деді. Стивен А. Смит: "Олар өзіне назар аударып, олардың кейбіреулерін [жанкүйерлерді] менің ойымша қамау керек" деді. Олардың пікірлері ESPN вице-президенті Марк Шапироны Сондерске, сондай-ақ сарапшылар Леглерге, Смитқа және Грег Энтониге қоңырау шалып, олардың пікірлерінің әділ еместігін айтуға итерді. Келесі сейсенбіде Шапиро: "Студия жұма күні кінәны тек жанкүйерлерге жаппаса еді", - деді. Бұқаралық ақпарат құралдарының сын-пікірлерінің көп бөлігі "Пистонс" жанкүйерлеріне бағытталды. SportsNation сауалнамасында дауыс бергендердің 46% оқиғаға жанкүйерлер кінәлі деп есептеді. Басқа комментаторлар Артест пен осы оқиғаға қатысқан басқа ойыншыларды кінәлады.

НБА реформалары

Кейбір НБА командалары ойыншылар мен ареналардың қорғалуын дереу күшейтті, ал НБА командаларға қауіпсіздік шараларын еске салды. Лига 2005 жылдың 17 ақпанында барлық ареналар үшін жаңа қауіпсіздік ережелерін енгізді. Бұл жаңа саясаттар алкоголь сатып алу көлеміне шектеу қоюды, әрбір жеке тұлғаға бір рет сатып алуға екі алкогольдік сусыннан артық сатуға тыйым салуды және үшінші тоқсан аяқталғаннан кейін алкоголь сатуды тоқтатуды қамтиды. НБА кейіннен әр командаға ойыншылар мен жанкүйерлердің арасында кем дегенде үш күзетші қоюды бұйырды. 2005 жылдың 25 наурызында «Пейсерс» командасы төбелес болғаннан кейін алғаш рет «Палас» аренасында ойнады. Ойын «Пейсерс» командасының киім ауыстыру бөлмесіне бомба шабуылдары туралы бірнеше хабарламалар түскеннен кейін 90 минутқа кешіктірілді, бірақ жарылғыш заттар табылмай, ойын басталды. Бастапқы оқиғаға қатысқан екі маңызды тұлға ойынға қатыспады, себебі Артест әлі де дисквалификацияда болса, ал О’Нилдің иығына жарақат алған. Ойында «Пейсерс» командасы «Пистонс» командасының үйдегі 12 ойындық жеңіс тізбегін 94-81 есебімен тоқтатты. «Пейсерс» командасы «Бостон Селтикс» командасын жеті ойында жеңіп, екінші раундқа өтті. «Пейсерс» командасы екі ойынды жеңіп алғашқы орынға шықса да, «Пистонс» командасы үш ойын тізбесімен серияны жеңіп алды. «Индиана» командасын жеңгеннен кейін «Детройт» командасы Шығыс конференциясының финалында «Майами Хит» командасын жеті ойында жеңіп, содан кейін НБА финалына өтті, онда олар жеті ойында «Сан-Антонио Спёрс» командасына есе жіберді. 2004-05 маусымының қалған бөлігіне дисквалификацияланғаннан кейін Артест «Пейсерс» командасына қайтып оралды. 16 ойын ойнағаннан кейін ол ауыстырылуын талап етті, ал «Пейсерс» командасы оны жарақат алғандар тізіміне енгізді. «Пейсерс» командасының өкілі Уолш Артесттің талаптары «соңғы шешім» болғанын айтты. Бір айдан астам уақыттан кейін «Пейсерс» командасы Артестті Пейя Стояковичке алмастырып, «Сакраменто Кингс» командасына сатты. Артест 2006 жылдың қараша айында болған төбелес кезінде Бен Уоллеспен алғаш рет кездесті және 2007 жылдың қаңтарында «Детройт» қаласына оралды. «Кингс» командасы «Пистонс» командасына 91-74 есебімен ұтылған кезде Артест үнемі сынайтын болды, бірақ ерекше оқиғалар болған жоқ. 2008-09 маусымда «Хьюстон Рокетс» командасымен бір жылдан кейін Артест «Лос-Анджелес Лейкерс» командасымен келісімге келді. Өзінің алғашқы НБА чемпионатында жеңіске жеткеннен кейін Артест Джексон мен басқа да «Пейсерс» командасының ойыншыларынан «өте жас және мақтанқор болғаны үшін» кешірім сұрады, «кейде мен оларға қарасам өзімді әлсіз сезінемін. Мен «Лейкерс» командасындамын, бірақ сіздермен жеңіске жету мүмкіндігім болды. Мен өзімді қорқақ секілді сезінемін» деді. 2011 жылдың 16 қыркүйегінде Артест өзінің атын заңды түрде Метта World Peace деп өзгертті. Ауысу кезінде қысқартылған маусымда төбелес салдарынан дисквалификацияланған тоғыз ойыншының тек біреуі ғана бастапқы командасында қалды: 2006 жылы «Чикаго Буллз» командасымен еркін агент ретінде келісімге келген Бен Уоллес кейіннен «Кливленд Кавальерс» командасына ауысып, 2009 жылдың 7 тамызында «Пистонс» командасына қайта қосылды. Төбелеске қатысқан көптеген ойыншылар басқа командаларға ауыстырылды, содан бері төбелеске қатысқан барлық ойыншылар зейнеткерлікке шықты, Артест 2017 жылы соңғы болып зейнеткерлікке шықты. «Пистонс» командасы төбелестен кейін Шығыс конференциясының финалына қатарынан төрт рет, ал жалпы алты рет өтті, осылайша 1980-жылдардағы «Лейкерс» командасынан кейін конференция финалына қатарынан алты рет өткен алғашқы команда атанды, бірақ олар осы қатарынан бір рет ғана чемпион атанды. Алайда, 2005 жылғы плей-оффта «Пистонс» командасына жеңілгеннен кейін «Пейсерс» командасы .500 көрсеткішін жоғарылата алмады және 2007 жылдан 2010 жылға дейін қатарынан төрт маусым плей-оффқа қатыса алмады. 2004-05 жылғы «Пейсерс» командасының көптеген ойыншылары төбелес және оның салдары әлеуетті чемпиондық команданы құртты деп санайды, сондай-ақ төрешілер ойыншыларға қонақтардан физикалық зақымдардан сақтау үшін жеткілікті көмек көрсетпеді деп есептейді. Кейінгі сұхбатында Артест Гриннің Райанға Артестті ұша алмайтыны туралы 50 долларға ставка жасағаннан кейін оған сусын тастағанын айтқанын, ал Артест ставканы жеңгені үшін қолдарын жоғары көтерген Райанға шабуыл жасағанын мәлімдеді. Осы оқиғадан кейін төрт жыл өткен соң, дәл сол аренада тағы бір ұқсас оқиға болды, бұл жолы WNBA-ның «Лос-Анджелес Спаркс» және «Детройт Шок» (қазір «Даллас Уингс» деп аталады) командалары арасында болды. Бұл оқиға «The Malice at The Palace II» деген лақап атқа ие болды.