Кіріспе

Ақ халат гипертониясы (WHT), көбінесе ақ халат синдромы деп аталады, бұл лабильді гипертонияның бір түрі. Онда адамдар клиникалық жағдайда қалыпты көрсеткіштен жоғары қан қысымын көрсетеді, бірақ басқа жағдайларда олай емес. Осы құбылысқа емханаға келгендегі алаңдаушылық себеп болады деп саналады. Пациенттің күндізгі амбулаторлық қан қысымы анықтама ретінде пайдаланылады, себебі ол күнделікті стрестің қалыпты деңгейін ескереді. Ақ халат гипертониясын диагностикалау және емдеуде көптеген мәселелер туындады. Жасырылған гипертония (ЖГ) – бұл кері құбылыс, онда пациенттің қан қысымы күнделікті өмірде қалыпты көрсеткіштен жоғары, ал клиникада емес.

Диагностика

Зерттеулерде ақ халат гипертониясы клиникалық жағдайда анықталған гипертониялық орташа қан қысымының болуы ретінде сипатталады, бірақ науқас үйде болғанда ол байқалмайды. Диагноз қою қиындық тудырады, себебі дәстүрлі анықтау әдістерінің нәтижелері сенімсіз болады. Бұл әдістер көбінесе денсаулық сақтау мамандарымен тікелей байланысты қамтиды және нәтижелерге әсер ететін факторлар көп: жеке адамның қан қысымының өзгеруі, техникалық қателіктер, науқастың алаңдауы, соңғы уақытта қан қысымын көтеретін заттарды қабылдауы, тіпті сөйлесу сияқты жағдайлар да әсер етеді. Қан қысымын өлшеудің ең көп қолданылатын құралы – сфигмоманометр деп аталатын инвазивті емес құрал. "Бір зерттеу көрсеткендей, алғашқы медициналық көмек көрсететін дәрігерлердің 96% -ы манжет өлшемінің тым кішкентай екенін жиі пайдаланады", бұл дұрыс диагноз қою қиындығын арттырады. Осы себептерге байланысты, ақ халат гипертониясын стандартты клиникалық қарап тексеру арқылы анықтау мүмкін емес. Оны кабинетте немесе емхананың тыныш бөлігінде 15-20 минут бойы автоматты түрде қан қысымын өлшеу арқылы азайтуға болады (бірақ толығымен жоюға емес). Ақ халат гипертониясы бар науқастарда қорқыныш белгілері байқалмайды және олардың қан қысымының жоғарылауы көбінесе тахикардиямен бірге жүрмейді. Бұл зерттеулермен расталады, олар клиникалық немесе кеңседегі өлшемдер нәтижесінде жеңіл гипертонияға шалдыққандардың 15-30% -ында қан қысымы қалыпты екенін және қысымға реакция ерекше жауап бермейтінін көрсетеді. Бұл адамдарда жас сияқты, ақ халат гипертониясына бейімділікті көрсететін ерекше белгілер жоқ. Ақ халат гипертониясын анықтау үшін және созылмалы гипертониядан ажырату үшін амбулаторлық қан қысымын бақылау және науқастың өзін-өзі өлшеуі (үйдегі қан қысымын бақылау құрылғысын пайдалану) жиі қолданылады. Бірақ бұл әдістер де қатеден арылмайды. Амбулаторлық бақылау күндізгі уақыттағы қан қысымын өлшеуге мүмкіндік берсе де, оған күнделікті өмірдегі стресс, физикалық белсенділік, ұйқы ұзақтығы сияқты факторлар әсер етеді. Амбулаторлық бақылау ақ халат гипертониясы бар науқастарды анықтау және мақсатты мүшелерге зақымдану мүмкіндігін болжау үшін тиімді әрі сенімді әдіс болып табылады. Дегенмен, ақ халат гипертониясын диагностикалау және емдеу әлі де даулы мәселе болып қана қоймайды. Жақындағы зерттеулер үйдегі қан қысымын бақылаудың 24 сағаттық амбулаторлық бақылаумен салыстырғанда қан қысымы деңгейін анықтауда бірдей дәлдікке ие екенін көрсетті. Финляндияның Турку университетінің зерттеушілері 98 емделмеген гипертониялы науқасты зерттеді. Олар үйдегі қан қысымын өлшейтін құрылғыны пайдаланатын науқастарды және 24 сағат бойы амбулаторлық бақылау құрылғысын тағып жүрген науқастарды салыстырды. Зерттеуші доктор Нийранен "үйдегі қан қысымын өлшеуді гипертонияға қарсы емдеуді бағыттау үшін тиімді пайдалануға болады" деді. Дәрігер Стергиу үйдегі қан қысымын бақылаудың "амбулаторлық бақылауға қарағанда ыңғайлы әрі арзан" екенін қосты. Ақ халат гипертониясын анықтау үшін тыныс алу үлгілерін пайдалану әдісі де ұсынылған. Түркиядағы 438 науқастың қатарынан зерттеуі барысында 38% -і нормальды қан қысымымен, 43% -і ақ халат гипертониясымен, 2% -і маскировкаланған гипертониямен және 15% -і тұрақты гипертониямен ауырады. Тіпті тұрақты гипертонияға дәрі қабылдап жүрген және үйде қалыпты қан қысымына ие науқастар да дәрігерлік кабинетте ақ халат гипертониясын көрсетуі мүмкін.

Емдеуге әсері

Жалпы алғанда, ақ халатты гипертониясы бар адамдарда тұрақты гипертониясы бар пациенттерге қарағанда ауру көрсеткіші төмен, бірақ клиникалық нормалы қан қысымы барларға қарағанда жоғары. Дегенмен, жоғары қан қысымының салдары және емдеудің пайдасы туралы жарияланған барлық зерттеулер клиникалық жағдайда бір рет өлшенген мәліметтерге негізделген, ал амбулаториялық өлшемдерден алынған көрсеткіштер көбінесе төмен болады. Пікірталас пен қарама-қайшылықтар ақ халатты гипертонияны емдеудің мақұлдығын айналысады, себебі дәрігерлік қабылдау кезінде қан қысымының уақытша көтерілуі денсаулыққа зиян келтіреді деген нақты дәлел әлі де жоқ. Шындығында, көптеген көлденең кесімді зерттеулер "мақсатты мүшелердің зақымдануы (сол қарынша гипертрофиясы мысалы) клиникалық қысымдағы айырмашылықтар ескерілгеннен кейін де, ақ халатты гипертониясы бар пациенттерде тұрақты гипертониясы бар пациенттерге қарағанда аз болады" екенін көрсеткен. Көптеген мамандар "ақ халат" гипертониясы бар пациенттерге тіпті өте төмен дозадағы антигипертензиялық терапия қажет емес деп санайды, өйткені бұл гипотензияға алып келуі мүмкін, бірақ пациенттерде тамыр өзгерістерінің белгілері пайда болуы және соңында гипертония дамуы мүмкін болғандықтан сақ болу керек. Тіпті үйдегі қан қысымын бақылау арқылы жақсы бақыланатын гипертониясы бар пациенттердің де дәрігерге бару кезінде қан қысымы жоғарылауы мүмкін.