Кіріспе

Ағылшын математигі (1849–1934)

Хорас Лэмб (27 қараша 1849 – 4 желтоқсан 1934) – британдық қолданбалы математик және классикалық физика саласындағы бірнеше ықпалды еңбектердің авторы, соның ішінде «Гидродинамика» (1895) және «Дыбыстың динамикалық теориясы» (1910). Бұл еңбектердің екеуі де бүгінгі күнге дейін басылып келеді. «Вортикализм» терминін Лэмб 1916 жылы енгізген.

Ерте өмір және білім

Лэмб Чешир графтығының Стокпорт қаласында Джон Лэмб пен оның әйелі Элизабеттің (құрметті Rangeley) ұлы болып дүниеге келді. 1867 жылы ол Кембридж университетінің Квинс колледжінде классикалық стипендия ұтып алды. Бірақ Лэмбтің көңілі инженерлік салаға тартылғандықтан, ол ұсыныстан бас тартып, жақын орналасқан Манчестердегі Оуэнс колледжінде бір жыл жұмыс істеді, математикалық білімін жетілдіру мақсатында. Оның профессорларының арасында Джеймс Клерк Максвелл және Джордж Габриэль Стоукс болды. Ұзақ өтпей ол колледждің мүшесі де, оқытушысы да болып сайланды.

Кембридж университеті, 187275

1874 жылға қарай Лэмб Троицадағы жұмысына толыққанды берілген болатын, үшінші курс студенттері үшін гидродинамика тақырыбында инновациялық және түпнұсқа лекциялар сериясын дайындады. Сол кездегі соңғы курс студенті Ричард Глейзбрук оларды "жаңалық" деп сипаттап, Лэмбті айналмалы қозғалыстағы сұйықтықтардың қасиеттерін түсінікті түрде баяндағаны үшін жоғары бағалады. Ол Максвелл теңдеулерін шар тәрізді өткізгіштердегі тербеліс тогының ағыны мәселесіне қолданып, кейіннен "тері эффексісі" деп аталатын құбылыстың алғашқы зерттеуін жасады. 1884 жылы Лэмб Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды.

Манчестер университеті, 18851920

Лэмб 1885 жылы Манчестердегі Оуэнс колледжінде математика кафедрасына тағайындалды, бұл кафедра 1888 жылы Бейер кафедрасына айналды. Лэмб 1920 жылы зейнетке шыққанға дейін осы лауазымды иеленді (Оуэнс колледжі 1904 жылы Манчестердегі Виктория университетімен біріктірілді). Оның "Гидродинамика" еңбегі 1895 жылы жарық көрді (6-шы басылымы 1933 жылы), ал басқа да еңбектерінің ішінде "Инфинитезимальді есептеудің элементар курсы" (1897, 3-ші басылымы 1919), "Эластикалық қатты дененің бетіндегі тербелістердің таралуы" (1904), "Дыбыстың динамикалық теориясы" (1910, 2-ші басылымы 1925), "Статика" (1912, 3-ші басылымы 1928), "Динамика" (1914), "Жоғары механика" (1920) және "Математикалық физиканың эволюциясы" (1924) кіретін еді.

Кейінгі жылдары, 1920-1934

1932 жылы Лэмб Британдық ғылымды дамыту қауымдастығына сөйлеген сөзінде сұйықтықтардағы турбуленттілікті түсіндіру және зерттеудің қиындығы туралы өткір әзілмен айтты. Ол, айтуынша: "Мен қазір егде жасқа келдім, өлгенде және жұмаққа барғанда екі нәрседе түсінік күтемін. Бірі – кванттық электродинамика, ал екіншісі – сұйықтықтардың турбулентті қозғалысы. Біріншісіне қатысты мен үміткермін". Лэмб сонымен қатар, жұқа қатты қабаттардағы ерекше толқындарды сипаттауымен де белгілі. Бұл толқындар қазір Лэмб толқындары деп аталады.

Отбасы

Лэмб 1875 жылы бұрынғы оқу орнының директорының қарындасы Элизабет Футқа (1845–1930) үйленді және жеті баласы болды, олардың ішінде классиканы зерттеуші Уолтер Лэмб, суретші Генри Лэмб және археолог Дороти Лэмб бар. Оның ұлы Эрнест Лондондағы Куин-Мэри колледжінде инженерлік профессор болып жұмыс істеді, климатолог Хьюберт Лэмбтің әкесі және либерал-демократ саясаткер Норман Лэмбтің атасы еді. Лэмб 1934 жылы қайтыс болды және әйелімен бірге Кембридждегі Ассенсия шіркеуінің қорым жеріне жерленді.

Құрметтер мен марапаттар

Лэмб 1884 жылы Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды, екі рет вице-президент болды, 1902 жылы Корольдік медалін және ең жоғары наградасы – 1924 жылы Копли медалін алды. Ол 1902–1904 жылдары Лондон математикалық қоғамының президенті, Манчестер әдеби және философиялық қоғамының президенті, ал 1925 жылы Британ қауымдастығының президенті болды. 1931 жылы ол рыцарь дәрежесіне ие болды. Манчестер университетінің Алан Тьюринг ғимаратындағы бір бөлме оның құрметіне аталды және 2013 жылы Манчестерде Сэр Хорас Лэмб атындағы кафедра құрылды. Аделаида университетінің де бір ғимараты оның есімімен аталады.