Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Мексикалық романист және журналист (1887–1976)
Mexican novelist and journalist (1887–1976)
Мартин Луис Гусман Франко (6 қазан 1887 – 22 желтоқсан 1976) – мексикалық романист және журналист. Мариано Азуэла мен Нелли Кампобелломен қатар, ол революциялық романның негізін қалаушылардың бірі саналады, бұл жанр 1910 жылғы Мексика революциясының оқиғаларымен шабыттандырылған. Ол АҚШ пен Испанияда бірнеше рет эмиграцияда болды. Газеттер, апталық журналдар мен баспа компанияларын құрды. 1958 жылы Мексиканың Ұлттық әдебиет сыйлығымен марапатталды.
Martín Luis Guzmán Franco (October 6, 1887 – December 22, 1976) was a Mexican novelist and journalist. Along with Mariano Azuela and Nellie Campobello, he is considered a pioneer of the revolutionary novel, a genre inspired by the experiences of the Mexican Revolution of 1910. He spent periods in exile in the United States and Spain. He founded newspapers, weekly magazines, and publishing companies. In 1958, he was awarded Mexico's National Prize in Literature.
Өмір
Гусман Чиуауа штатында, Чиуауа қаласында дүниеге келді. Ол Федералды армия полковнигінің ұлы болды. Әкесі Мексика революциясының алғашқы шайқастарында қаза тауып, Гусман Мексика қаласына кетті. 1914 жылы бірнеше ай бойы ол генерал Франсиско "Панчо" Вилланың тікелей басшылығында болды, кейін Вилланың бес томдық өмірбаянын жазды, "Мемориас де Панчо Вилла" (1936–1951). Вилланың бұйрығымен Гусман 1914 жылдың шілдесінде Викториано Уэрта үкіметі құлағаннан кейін Венустиано Каррансаның Конституциялық армиясының Мексика қаласына кіруіне куә болды. Карранса оны түрмеге қамады, себебі Гусман Каррансамен келіспеген бұрынғы Конституциялық генерал Вилланың жақтасы болғандықтан, ол саяси қарсылас саналды. Ол Конституциялықтар мен Вилла басқарған Конвенция армиясы арасындағы қақтығыс кезінде босатылды. 1914 жылы Гусман Париж бен Мадридке сапар шекті, онда Хосе Ортега и Гассет құрған испандық "España" апталық журналына мақалалар жаза бастады және испан зиялыларының қатарына қосылды. Оның алғашқы жарияланған еңбегі – "Мексиканың дауы" ("La querella de México"), онда Мексиканың мәселелері мен кемшіліктеріне баға берілді. Испаниядан Америка Құрама Штаттарына көшіп, "España" журналының өкілі ретінде Миннесота университетінде қысқа мерзімді курс оқыды, содан кейін Мексикаға қайтып, мексикалық газеттерде жұмыс істеді. 1920 жылы Сонора генералдары Альваро Обрегон, Плутарко Элиас Каллес және Адольфо де ла Уэрта Каррансаны биліктен ығыстырғаннан кейін Гусман Мексикаға оралып, президент Обрегонның сыртқы істер министрі Альберто Дж. Панидің жеке хатшысы болды. Гусман 1921 жылы Мексиканың тәуелсіздігінің жүз жылдығына қатысты. Кейіннен ол Обрегонның үкіметімен келіспеді, себебі Обрегон Каллесті өзінің ізбасары етіп тағайындауға тырысты. Гусман 1923 жылы Адольфо де ла Уэртаның Обрегон мен Каллеске қарсы өткен сәтсіз көтерілісін қолдады және он жылға Испанияға жер аударылды, ол испан азаматы атанды. Ол қайтадан журналистикамен айналысты, бірақ оның жазу өнеріне ең үлкен үлесі – революциялық көркем шығармасы "Қыран мен жылан" ("El águila y la serpiente"). Лазаро Карденас (1934–1940) президент болған кезде, ол саяси қамқоршысы Каллеске қарсы шықты, Гусман Мексикаға оралуға шақырылды, онда ол журналистикаға қайтып, "Мемориас де Панчо Вилла" өмірбаянын жаза бастады. Мартин Луис Гусман – 1969 жылдан 1976 жылға дейін сенатор болып қызмет еткен Мексиканың қоғам қайраткері. Ол 1976 жылдың 22 желтоқсанында Мексика қаласында миокард инфарктінен кенеттен қайтыс болды. Оның әйелі Ана Уэст одан жеті жыл кейін, 1983 жылдың 21 қазанында қайтыс болды. Ол 95 жасында екі жақты пневмонияға шалдыққаннан кейін бірнеше күн ауруханада жатқаннан соң жүрек тоқтауынан қайтыс болды.
Guzmán was born in Chihuahua, Chihuahua, the son of a colonel in the Federal Army, who was attached to the Mexican consulate in Phoenix, Arizona. His father was killed in one of the early skirmishes of the Mexican Revolution and Guzmán left for Mexico City. For several months in 1914, he was under the direct orders of General Francisco "Pancho" Villa, later writing a five volume biography of Villa, Memorias de Pancho Villa (1936 1951). On Villa's orders, Guzmán witnessed the entry of Venustiano Carranza's Constitutionalist Army to Mexico City, following the fall of Victoriano Huerta's government in July 1914. Carranza had him jailed, since as an adherent of Villa, formerly a Constitutionalist general who had broken with Carranza, Guzmán was a political enemy. He was released during the factional dispute between the Constitutionalists and the Army of the Convention, led by Villa. Guzmán went abroad to Paris and Madrid in 1914, where he began writing articles for the Spanish weekly magazine, España, founded by José Ortega y Gasset and became part of the circle of Spanish intellectuals. His first published work, La querella de México, his assessment of Mexico's problems and limitations. Leaving Spain for the United States, he represented España and taught a short course at University of Minnesota, returning to Mexico briefly, where he worked at Mexican newspapers. Following the ouster of Carranza in 1920 by Sonoran generals Alvaro Obregón, Plutarco Elías Calles, and Adolfo de la Huerta, Guzmán returned to Mexico and became the private secretary to Alberto J. Pani, President Obregón's minister of foreign affairs. Guzmán was involved in the 1921 centenary of the achievement of Mexico's independence. He subsequently ran afoul of Obregón's government when Obregon sought to impose Calles as his successor. Guzmán backed Adolfo de la Huerta's 1923 unsuccessful rebellion against Obregón and Calles, and was forced into exile to Spain for a decade, becoming a Spanish citizen. He again became involved in journalism, but his largest contribution to writing was his work of revolutionary fiction, El águila y la serpiente. With the presidency of Lázaro Cárdenas (1934–40), who had turned against his political patron Calles, Guzmán was invited to return to Mexico, where he returned to journalism and began writing Memorias de Pancho Villa. Martin Luis Guzmán was a public figure in Mexico, serving as a senator from 1969 to 1976. He died suddenly on December 22, 1976 in Mexico City due an acute myocardial infarction. His widow Ana West died seven years after him, on October 21, 1983. She was 95 years old when, after being hospitalized for some days due to an acute bilateral pneumonia, she suffered a cardiac arrest and died.