Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
2006 жылдан 2016 жылға дейін Эстония президенті болған Тумас Хендрик Ильвес (; 26 желтоқсан 1953 жылы туған) – эстондық саясаткер, Эстонияның төртінші президенті қызметін атқарған. Ильвес дипломат және журналист ретінде жұмыс істеді, 1990-жылдары Социал-демократиялық партияны жетектеді. Ол 1996-1998 және 1999-2002 жылдары Сыртқы істер министрі болып қызмет етті. Соңынан 2004-2006 жылдары Еуропалық парламент депутаты болды. 2006 жылдың 23 қыркүйегінде сайлау коллегиясы оны Эстония президенті етіп сайлады, ал президенттік өкілеттігі 2006 жылдың 9 қазанында басталды. 2011 жылы Парламент қайтадан сайлады.
President of Estonia from 2006 to 2016
Toomas Hendrik Ilves (; born 26 December 1953) is an Estonian politician who served as the fourth president of Estonia from 2006 until 2016. Ilves worked as a diplomat and journalist, and he was the leader of the Social Democratic Party in the 1990s. He served in the government as Minister of Foreign Affairs from 1996 to 1998 and again from 1999 to 2002. Later, he was a Member of the European Parliament from 2004 to 2006. He was elected as President of Estonia by an electoral college on 23 September 2006 and his term as President began on 9 October 2006. He was reelected by Parliament in 2011.
Ерте өмір және білім
Ильвес Швецияның Стокгольм қаласында дүниеге келген; оның ата-анасы Эндел Ильвес (1923–1991) және Ирен Ильвес (қыз есімі Ребане; 1925–2018) Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Кеңес Одағының Эстонияны басып алуынан кейін елден қашып кеткен. Оның анасының шешесі Санкт-Петербургтен шыққан орыс. Ол АҚШ-та, Нью-Джерси штатының Леониа қаласында өсті және 1972 жылы Леониа орта мектебін үздік бітіруші ретінде аяқтады. 1976 жылы Колумбия университетінде психология мамандығы бойынша бакалавр, ал 1978 жылы Пенсильвания университетінде осы мамандық бойынша магистр дәрежесін алды. Сонымен қатар, 2014 жылы колледжбен байланысы үшін Сент-Олаф колледжінен құрметті диплом алды. Эстон тілінен басқа, Ильвес ағылшын, неміс, латыш және испан тілдерін де біледі. Ильвес өзінің айтуынша, эстон тілінде салыстырмалы түрде күшті американдық акцентпен сөйлейді, себебі ол өмірінің қалыптасу және жас кезеңін Америка мен Германияда өткізген.
Ilves was born in Stockholm, Sweden; his parents Endel Ilves (1923–1991) and Irene Ilves (née Rebane; 1925–2018) fled Estonia after its occupation by the Soviet Union during World War II. His maternal grandmother was a Russian from Saint Petersburg. He grew up in the United States in Leonia, New Jersey, and graduated from Leonia High School in 1972 as valedictorian. He received a bachelor's degree in psychology from Columbia University in 1976 and a master's degree in the same subject from the University of Pennsylvania in 1978. He also received an honorary degree from St. Olaf College in 2014 in recognition of his relationship with the college. In addition to Estonian, Ilves also speaks English, German, Latvian and Spanish. By Ilves's own admission, he speaks Estonian with a comparatively strong American accent, on account of spending his formative and young adult years in America and Germany.
Мансап
1974 жылдан 1979 жылға дейін Колумбия университетінің психология факультетінде ғылыми көмекші болып жұмыс істеді. 1979 жылдан 1981 жылға дейін Нью-Джерси штатының Энглвуд қаласындағы Ашық білім беру орталығында директордың орынбасары және ағылшын тілі сабақтарын оқытушысы болып қызмет етті. 1983-1984 жылдары Саймон Фрейзер университетінде эстон тілі мен әдебиетін оқытты, сонымен қатар Канада мен Мексикада елшілік қызметін атқарды. 1996 жылдың желтоқсанында Ильвес Эстонияның Сыртқы істер министрі болды және 1998 жылдың қыркүйегінде отставкаға шыққанға дейін қызмет етті, ол кішкентай оппозициялық партияның (Шаруалар партиясы, аграрлық консервативтік) мүшесі болды. Ильвес жақын арада Халық партиясының төрағасы болып сайланды (реформаланған Шаруалар партиясы), ол Модераттармен (орталықшыл партия) бірлесіп сайлау альянсын құрды. 1999 жылғы наурыздағы парламент сайлауынан кейін ол қайтадан Сыртқы істер министрі болды және 2002 жылға дейін қызмет етті, ол кезде «Үштік одақ» ыдырады. Ол Эстонияның Еуропалық Одаққа мүше болуын қолдады және Эстонияның 2004 жылғы 1 мамырда Еуропалық Одаққа қосылуына әкелген келіссөздерді бастауға мүкіндік берді. 2001 жылдан 2002 жылға дейін Халық партиясы Модераттарының жетекшісі болды. Партияның 2002 жылғы қазан айындағы жергілікті сайлауда жеңіліске ұшырағаннан кейін, партия бүкіл ел бойынша дауыстардың 4,4% ғана алғаннан кейін ол қызметтен кетті. 2004 жылдың басында Модераттар партиясы өзін Эстондық Социал-демократиялық партия деп атады. 2003 жылы Ильвес Еуропалық парламентке бақылаушы мүше ретінде қосылды, ал 2004 жылдың 1 мамырында толық мүше болды. 2004 жылғы Еуропалық парламент сайлауында Ильвес Эстондық Социал-демократиялық партиясының үлкен жеңісімен Еуропарламент депутаты болып сайланды. Ол Парламентте Еуропалық Социалистер партиясы тобымен бірге отырды. Ильвес 2006 жылы Эстония Президенті болған кезде Катрин Сакс оның Еуропарламент депутаты орнын иеленді. 2011 жылы ол екінші бес жылдық мерзімге қайта сайланды. 2013 жылы Ильвес Киберқауіпсіздік кеңесінің консультативтік кеңесіне қатысқаны жарияланды. 2015 жылы Ильвес Дүниежүзілік банк президенті Джим Ён Кимнің кеңесшілер тобына қосылуға келіскені хабарланды. Президенттік кезеңінде Ильвес Еуропалық Одақтағы АКТ саласындағы бірнеше жоғары лауазымдарға тағайындалды. Ол 2011-2012 жылдары электрондық денсаулық сақтау жөніндегі ЕО жұмыс тобының төрағасы болды және 2012-2014 жылдары Еуропалық комиссияның шақыруымен Еуропалық бұлтты серіктестік басқару кеңесінің төрағасы болды. 2013 жылы ICANN шақыруымен өткен жаһандық интернет ынтымақтастығы мен басқару механизмдері жөніндегі жоғары деңгейдегі панельге төрағалық етті. 2014-2015 жылдары Ильвес Дүниежүзілік банктің 2016 жылғы «Цифрлық дивидендтер» атты Дүниежүзілік даму есебінің консультативтік кеңесінің тең төрағасы болды және 2014 жылдың маусымынан бастап Дүниежүзілік экономикалық форумының киберқауіпсіздік жөніндегі жаһандық күн тәртібі кеңесінің төрағасы болды. 2016 жылдан бастап Ильвес Дүниежүзілік экономикалық форумының Блокчейн технологиясы бойынша жаһандық болашақ кеңесінің тең төрағасы болып жұмыс істейді. 2017 жылы ол Стэнфорд университетіне Бернард және Сюзан Ляотаудтің арнайы қонақ ғылыми қызметкері ретінде Халықаралық қауіпсіздік және ынтымақтастық орталығында Халықаралық зерттеулер институтының Фриман Спогли институтында жұмысқа орналасты. 2017 жылдың шілдесінен бастап Ильвес Стэнфорд университетінің Гувер институтында ерекше қонақ ретінде тағайындалды. Ильвес Демократияны қорғау альянсының кеңесші кеңесіне кіреді. 2020 жылдың 25 қыркүйегінде Ильвес «Нақты Facebook қадағалау кеңесінің» 25 мүшесінің бірі болып тағайындалды, бұл Facebook Inc. контент модерациясын тексеру кеңесіне жауап ретінде құрылған тәуелсіз бақылау тобы, бірақ оның құрамына кірмейді.
Ilves worked as a research assistant in Columbia University Department of Psychology from 1974 to 1979. From 1979 to 1981 he served as assistant director and English teacher at the Open Education Center in Englewood, New Jersey. and from 1983 to 1984 he taught Estonian literature and linguistics at Simon Fraser University. also serving as Ambassador to Canada and Mexico at the same time. In December 1996, Ilves became Estonian Minister of Foreign Affairs, serving until he resigned in September 1998, when he became a member of a small opposition party (Peasants' Party, agrarian conservative). Ilves was soon elected chairman of the People's Party (reformed Peasants' Party), which formed an electoral cartel with the Moderates, a centrist party. After the March 1999 parliamentary election he became foreign minister again, serving until 2002, when the so called Triple Alliance collapsed. He supported Estonian membership in the European Union and succeeded in starting the negotiations which led to Estonia joining the European Union on 1 May 2004. From 2001 to 2002 he was the leader of the People's Party Moderates. He resigned from the position after the party's defeat in the October 2002 municipal elections, in which the party received only 4.4% of the total votes nationwide. In early 2004, the Moderates party renamed itself the Estonian Social Democratic Party. In 2003, Ilves became an observer member of the European Parliament and, on 1 May 2004, a full member. In the 2004 elections to the European Parliament, Ilves was elected MEP in a landslide victory for the Estonian Social Democratic Party. He sat with the Party of European Socialists group in the Parliament. Katrin Saks took over his MEP seat when Ilves became President of Estonia in 2006. In 2011, he was re elected for a second five year term. In 2013, it was announced that Ilves had accepted a position on the Council on CyberSecurity's Advisory Board. In 2015, it was announced that Ilves had agreed to join the group of advisers to the World Bank president Jim Yong Kim. During his presidency, Ilves has been appointed to serve in several high positions in the field of ICT in the European Union. He served as chairman of the EU Task Force on eHealth from 2011 to 2012 and was chairman of the European Cloud Partnership Steering Board at the invitation of the European Commission from 2012 to 2014. In 2013 he chaired the High Level Panel on Global Internet Cooperation and Governance Mechanisms convened by ICANN. From 2014 to 2015 Ilves was the co chair of the advisory panel of the World Bank's World Development Report 2016 "Digital Dividends" and was also the chair of World Economic Forum's Global Agenda Council on Cyber Security beginning in June 2014. Beginning in 2016, Ilves has been co chairing The World Economic Forum working group The Global Futures Council on Blockchain Technology. In 2017 he joined Stanford University as a Bernard and Susan Liautaud Visiting Fellow at the Center for International Security and Cooperation in the Freeman Spogli Institute for International Studies. From July 2017, Ilves has been a Distinguished Visiting Fellow at the Hoover Institution, Stanford University. Ilves belongs to the advisory council of the Alliance for Securing Democracy. On 25 September 2020, Ilves was named as one of the 25 members of the "Real Facebook Oversight Board", an independent monitoring group unaffiliated with, but created in response to, the Oversight Board, Facebook Inc.'s content moderation review board.
Президент сайлауы
Ильвес 2006 жылғы 23 наурызда Реформа партиясы, Отан және Республика одағы және өзінің Социал-демократиялық партиясы тарапынан 2006 жылғы президенттік сайлауға кандидат ретінде ұсынылды. 29 тамызда Ильвес Эстония Парламенті – Рийгикогудағы президенттік сайлаудың екінші және үшінші кезеңдерінде жалғыз кандидат болды (оны парламенттік оппозиция құрамына кіретін биліктегі Реформа партиясы, сондай-ақ Социал-демократтар мен Отан және Республика одағы қолдады). Ильвес 65 дауыс бюллетенінің 64-ін жинады. Сондықтан, Ильвесті қолдаған үш партиялық одақтың бір депутаты оның кандидатурасына дауыс бермеді. 101 орындық Рийгикогуда үштен екі көпшілік дауыс қажет болды, сондықтан ол Рийгикогуда сайланбады. Оның кандидатурасы автоматты түрде 23 қыркүйекте Сайлаушылар ассамблеясының келесі кезеңіне жіберілді. 2006 жылғы 13 қыркүйекте 80 белгілі зиялы қауым өкілі Ильвестің кандидатурасын қолдап мәлімдеме жасады. Оған қол қойғандардың арасында Неме Ярви, Яан Кросс, Арво Пярт және Яан Каплински болды. 2006 жылғы 23 қыркүйекте ол Сайлаушылар ассамблеясындағы президенттік сайлаудың бірінші кезеңінде 174 дауыс жинап, Эстонияның келесі президенті болып сайланды. Оның бес жылдық мерзімі 2006 жылғы 9 қазанда басталды. 2011 жылғы 29 тамызда 101 орындық заң шығарушы орган оны екінші бес жылдық мерзімге қайта сайлады. Оның қарсыласы – Индрек Таран. Ол заң шығарушы органның 73 мүшесінің қолдауын алды және 1991 жылы Эстония тәуелсіздік алғаннан бері бірінші кезеңде сайланған алғашқы кандидат атанды.
Ilves was nominated by the Reform Party, Union of Pro Patria and Res Publica and his own Social Democratic Party on 23 March 2006, as a candidate for the 2006 presidential election. On 29 August, Ilves was the only candidate in the second and the third round of the presidential election in Riigikogu, the Parliament of Estonia (he was supported by an electoral coalition consisting of the governing Reform Party plus the Social Democrats and the Union of Pro Patria and Res Publica which form the parliamentary opposition). Ilves gathered 64 votes out of 65 ballots. Therefore, one deputy of the three party alliance supporting Ilves did not vote in favour of his candidacy. A two thirds majority in the 101 seat Riigikogu was required, so he was not elected in Riigikogu. His candidacy was automatically transferred to the next round in the Electors' Assembly on 23 September. On 13 September 2006, a broad spectrum of 80 well known intellectuals published a declaration in support of Ilves' candidacy. Among those who signed were Neeme Järvi, Jaan Kross, Arvo Pärt and Jaan Kaplinski. On 23 September 2006, he received 174 ballots in the first round of the presidential election in the Electors' Assembly, thus having been elected the next president of Estonia. His five year term started on 9 October 2006. On 29 August 2011, he was reelected by the 101 seat legislature to a second five year term. His opponent was Indrek Tarand. He received support from 73 members of the legislature, and is the first candidate to be elected in the first round since Estonia regained independence in 1991.
Жеке өмір
Ильвес үш рет үйленген. Бірінші әйелі, американдық психолог Мерри Буллокпен екі баласы бар. 2004 жылы Ильвес ұзақ жылдар бойы бірге болған серіктесі Эвелин Инт Ламботқа үйленді, олардың бір қызы бар. Олар 2015 жылдың сәуір айында ажырасты. 2016 жылдың қаңтар айында Латвия Қорғаныс министрлігінің Киберқауіпсіздік бөлімінің басшысы Иева Купцеге үйленді. Олардың ұлы бар. Олар 2023 жылдың желтоқсан айында ажырасты. Ол Twitter желіінде жеке парақшаны жүргізеді, онда ағымдағы оқиғаларға және өзінің қызығушылықтарына, көбінесе ағылшын тілінде, үнемі пікір білдіреді. Ильвестің інісі Андрес Ильвес, бұрын BBC парсы және пушту тілдеріндегі хабарлар қызметінің басшысы болған. 2000 жылдардың басына дейін Андрес Ильвес Прага қаласындағы (Чехия) "Еркін Еуропа/Еркіндік радиосының" Ауғанстан бюросын басқарды. Ол Эстон студенттер қоғамының мүшесі.
Ilves has been married three times. With his first wife, American psychologist Merry Bullock, he has two children. In 2004, Ilves married his longtime partner Evelin Int Lambot, with whom he has one daughter. They divorced in April 2015. In January 2016 he married Ieva Kupce, the head of the Cybersecurity Division in the Defense Ministry of Latvia. They have a son. They divorced in December 2023. He maintains a Twitter account, personally posting on a regular basis to comment on both current events and his own interests, usually in English. Ilves has a brother, Andres Ilves, formerly head of the Persian and Pashto World Service of the BBC. Until the early 2000s, Andres Ilves was head of the Afghanistan bureau of Radio Free Europe/Radio Liberty based in Prague, Czech Republic. He is a member of the Estonian Students' Society.