Кіріспе

2006 жылдан 2016 жылға дейін Эстония президенті болған Тумас Хендрик Ильвес (; 26 желтоқсан 1953 жылы туған) – эстондық саясаткер, Эстонияның төртінші президенті қызметін атқарған. Ильвес дипломат және журналист ретінде жұмыс істеді, 1990-жылдары Социал-демократиялық партияны жетектеді. Ол 1996-1998 және 1999-2002 жылдары Сыртқы істер министрі болып қызмет етті. Соңынан 2004-2006 жылдары Еуропалық парламент депутаты болды. 2006 жылдың 23 қыркүйегінде сайлау коллегиясы оны Эстония президенті етіп сайлады, ал президенттік өкілеттігі 2006 жылдың 9 қазанында басталды. 2011 жылы Парламент қайтадан сайлады.

Ерте өмір және білім

Ильвес Швецияның Стокгольм қаласында дүниеге келген; оның ата-анасы Эндел Ильвес (1923–1991) және Ирен Ильвес (қыз есімі Ребане; 1925–2018) Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Кеңес Одағының Эстонияны басып алуынан кейін елден қашып кеткен. Оның анасының шешесі Санкт-Петербургтен шыққан орыс. Ол АҚШ-та, Нью-Джерси штатының Леониа қаласында өсті және 1972 жылы Леониа орта мектебін үздік бітіруші ретінде аяқтады. 1976 жылы Колумбия университетінде психология мамандығы бойынша бакалавр, ал 1978 жылы Пенсильвания университетінде осы мамандық бойынша магистр дәрежесін алды. Сонымен қатар, 2014 жылы колледжбен байланысы үшін Сент-Олаф колледжінен құрметті диплом алды. Эстон тілінен басқа, Ильвес ағылшын, неміс, латыш және испан тілдерін де біледі. Ильвес өзінің айтуынша, эстон тілінде салыстырмалы түрде күшті американдық акцентпен сөйлейді, себебі ол өмірінің қалыптасу және жас кезеңін Америка мен Германияда өткізген.

Мансап

1974 жылдан 1979 жылға дейін Колумбия университетінің психология факультетінде ғылыми көмекші болып жұмыс істеді. 1979 жылдан 1981 жылға дейін Нью-Джерси штатының Энглвуд қаласындағы Ашық білім беру орталығында директордың орынбасары және ағылшын тілі сабақтарын оқытушысы болып қызмет етті. 1983-1984 жылдары Саймон Фрейзер университетінде эстон тілі мен әдебиетін оқытты, сонымен қатар Канада мен Мексикада елшілік қызметін атқарды. 1996 жылдың желтоқсанында Ильвес Эстонияның Сыртқы істер министрі болды және 1998 жылдың қыркүйегінде отставкаға шыққанға дейін қызмет етті, ол кішкентай оппозициялық партияның (Шаруалар партиясы, аграрлық консервативтік) мүшесі болды. Ильвес жақын арада Халық партиясының төрағасы болып сайланды (реформаланған Шаруалар партиясы), ол Модераттармен (орталықшыл партия) бірлесіп сайлау альянсын құрды. 1999 жылғы наурыздағы парламент сайлауынан кейін ол қайтадан Сыртқы істер министрі болды және 2002 жылға дейін қызмет етті, ол кезде «Үштік одақ» ыдырады. Ол Эстонияның Еуропалық Одаққа мүше болуын қолдады және Эстонияның 2004 жылғы 1 мамырда Еуропалық Одаққа қосылуына әкелген келіссөздерді бастауға мүкіндік берді. 2001 жылдан 2002 жылға дейін Халық партиясы Модераттарының жетекшісі болды. Партияның 2002 жылғы қазан айындағы жергілікті сайлауда жеңіліске ұшырағаннан кейін, партия бүкіл ел бойынша дауыстардың 4,4% ғана алғаннан кейін ол қызметтен кетті. 2004 жылдың басында Модераттар партиясы өзін Эстондық Социал-демократиялық партия деп атады. 2003 жылы Ильвес Еуропалық парламентке бақылаушы мүше ретінде қосылды, ал 2004 жылдың 1 мамырында толық мүше болды. 2004 жылғы Еуропалық парламент сайлауында Ильвес Эстондық Социал-демократиялық партиясының үлкен жеңісімен Еуропарламент депутаты болып сайланды. Ол Парламентте Еуропалық Социалистер партиясы тобымен бірге отырды. Ильвес 2006 жылы Эстония Президенті болған кезде Катрин Сакс оның Еуропарламент депутаты орнын иеленді. 2011 жылы ол екінші бес жылдық мерзімге қайта сайланды. 2013 жылы Ильвес Киберқауіпсіздік кеңесінің консультативтік кеңесіне қатысқаны жарияланды. 2015 жылы Ильвес Дүниежүзілік банк президенті Джим Ён Кимнің кеңесшілер тобына қосылуға келіскені хабарланды. Президенттік кезеңінде Ильвес Еуропалық Одақтағы АКТ саласындағы бірнеше жоғары лауазымдарға тағайындалды. Ол 2011-2012 жылдары электрондық денсаулық сақтау жөніндегі ЕО жұмыс тобының төрағасы болды және 2012-2014 жылдары Еуропалық комиссияның шақыруымен Еуропалық бұлтты серіктестік басқару кеңесінің төрағасы болды. 2013 жылы ICANN шақыруымен өткен жаһандық интернет ынтымақтастығы мен басқару механизмдері жөніндегі жоғары деңгейдегі панельге төрағалық етті. 2014-2015 жылдары Ильвес Дүниежүзілік банктің 2016 жылғы «Цифрлық дивидендтер» атты Дүниежүзілік даму есебінің консультативтік кеңесінің тең төрағасы болды және 2014 жылдың маусымынан бастап Дүниежүзілік экономикалық форумының киберқауіпсіздік жөніндегі жаһандық күн тәртібі кеңесінің төрағасы болды. 2016 жылдан бастап Ильвес Дүниежүзілік экономикалық форумының Блокчейн технологиясы бойынша жаһандық болашақ кеңесінің тең төрағасы болып жұмыс істейді. 2017 жылы ол Стэнфорд университетіне Бернард және Сюзан Ляотаудтің арнайы қонақ ғылыми қызметкері ретінде Халықаралық қауіпсіздік және ынтымақтастық орталығында Халықаралық зерттеулер институтының Фриман Спогли институтында жұмысқа орналасты. 2017 жылдың шілдесінен бастап Ильвес Стэнфорд университетінің Гувер институтында ерекше қонақ ретінде тағайындалды. Ильвес Демократияны қорғау альянсының кеңесші кеңесіне кіреді. 2020 жылдың 25 қыркүйегінде Ильвес «Нақты Facebook қадағалау кеңесінің» 25 мүшесінің бірі болып тағайындалды, бұл Facebook Inc. контент модерациясын тексеру кеңесіне жауап ретінде құрылған тәуелсіз бақылау тобы, бірақ оның құрамына кірмейді.

Президент сайлауы

Ильвес 2006 жылғы 23 наурызда Реформа партиясы, Отан және Республика одағы және өзінің Социал-демократиялық партиясы тарапынан 2006 жылғы президенттік сайлауға кандидат ретінде ұсынылды. 29 тамызда Ильвес Эстония Парламенті – Рийгикогудағы президенттік сайлаудың екінші және үшінші кезеңдерінде жалғыз кандидат болды (оны парламенттік оппозиция құрамына кіретін биліктегі Реформа партиясы, сондай-ақ Социал-демократтар мен Отан және Республика одағы қолдады). Ильвес 65 дауыс бюллетенінің 64-ін жинады. Сондықтан, Ильвесті қолдаған үш партиялық одақтың бір депутаты оның кандидатурасына дауыс бермеді. 101 орындық Рийгикогуда үштен екі көпшілік дауыс қажет болды, сондықтан ол Рийгикогуда сайланбады. Оның кандидатурасы автоматты түрде 23 қыркүйекте Сайлаушылар ассамблеясының келесі кезеңіне жіберілді. 2006 жылғы 13 қыркүйекте 80 белгілі зиялы қауым өкілі Ильвестің кандидатурасын қолдап мәлімдеме жасады. Оған қол қойғандардың арасында Неме Ярви, Яан Кросс, Арво Пярт және Яан Каплински болды. 2006 жылғы 23 қыркүйекте ол Сайлаушылар ассамблеясындағы президенттік сайлаудың бірінші кезеңінде 174 дауыс жинап, Эстонияның келесі президенті болып сайланды. Оның бес жылдық мерзімі 2006 жылғы 9 қазанда басталды. 2011 жылғы 29 тамызда 101 орындық заң шығарушы орган оны екінші бес жылдық мерзімге қайта сайлады. Оның қарсыласы – Индрек Таран. Ол заң шығарушы органның 73 мүшесінің қолдауын алды және 1991 жылы Эстония тәуелсіздік алғаннан бері бірінші кезеңде сайланған алғашқы кандидат атанды.

Жеке өмір

Ильвес үш рет үйленген. Бірінші әйелі, американдық психолог Мерри Буллокпен екі баласы бар. 2004 жылы Ильвес ұзақ жылдар бойы бірге болған серіктесі Эвелин Инт Ламботқа үйленді, олардың бір қызы бар. Олар 2015 жылдың сәуір айында ажырасты. 2016 жылдың қаңтар айында Латвия Қорғаныс министрлігінің Киберқауіпсіздік бөлімінің басшысы Иева Купцеге үйленді. Олардың ұлы бар. Олар 2023 жылдың желтоқсан айында ажырасты. Ол Twitter желіінде жеке парақшаны жүргізеді, онда ағымдағы оқиғаларға және өзінің қызығушылықтарына, көбінесе ағылшын тілінде, үнемі пікір білдіреді. Ильвестің інісі Андрес Ильвес, бұрын BBC парсы және пушту тілдеріндегі хабарлар қызметінің басшысы болған. 2000 жылдардың басына дейін Андрес Ильвес Прага қаласындағы (Чехия) "Еркін Еуропа/Еркіндік радиосының" Ауғанстан бюросын басқарды. Ол Эстон студенттер қоғамының мүшесі.