Кіріспе

1-ші ғасырдың соңы / 2-ші ғасырдың басындағы римдік әскери шенеунік, сенатор және консул

Люций Нераций Марцелл (fl. 1-ші ғасыр – 2-ші ғасыр) – императорлық Римнің әскери шенеунігі және император қызметінде бірнеше лауазым атқарған сенатор. Марцелл екі рет консул болып сайланды, алғаш рет 95 жылы Домициан тұсында, ал екінші рет 129 жылы Адриан тұсында. Оның өмірі ерте Империялық Римде меценаттық қалай жұмыс істегеніне бірнеше мысал келтіреді. Ол 95 жылы император Домицианнан кейін, және тағы 129 жылы консул болды. Ол XII Фулмината легионында әскери трибун қызметін атқарды. Сенат хаттамасын жазушы лауазымын алғаш рет атқарған адам – ол. 101-104 жылдары Британияның губернаторы болды. Бұл, жеткіліксіз гарнизонмен қамтылған провинцияның наразы тайпалардан қысым көрген кезеңі еді. Марцелл жағдайды тұрақтандыруға қадағалау жасады, соның ішінде Антонин қабырғасының болашақ орнынан Адриан қабырғасының шебіне дейін шегінуді де қамтыды.

Ерте өмір

Нератия руының бастауы Италияның Самниум аймағындағы Сапинум қаласына саяды. Олли Саломиес, Рим империясының номенклатурасын зерттей келе, Марцелл заңгер Люций Нераций Присктың інісі және оның табиғи ұлы болғанын анықтады, бірақ оны 73 немесе 74 жылдары консул болған Маркус Хиррий Фронто Нераций Панса бауырына алған, ол баласыз болған. Марцелл екі рет үйленген деген болжам бар. Марцеллдің бір әйелі – Сапинумнан табылған жазуларда оның құрметіне орнатылған Домиция Веттилла, ол Луций Домиций Аполлинаристің қызы, 97 жылы консул болған. Дегенмен, Марцелл Корэлия Гиспуллаға да үйленген деген пікір бар, себебі олардың Луций Корэллий Нераций Панса деген ұлы болған, ол 122 жылы консул болды; Гиспулла – Плиний Кішінің егде жастағы досы Куинт Корэллий Руфтың қызы, ол 78 жылы консул болған. Рональд Сайм Марцеллдің "бір ғана әйелі болуы міндетті емес" екенін айтады және ол алдымен Гиспуллаға, содан кейін Веттиллаға үйленгенін дәлелдейді.

Британияның губернаторы болғанға дейінгі мансап

Сапинумнан табылған жазу Марцелдің мансабы туралы толық мәлімет береді. Римге оралғаннан кейін екеуі де патрицийлер қатарына (әлеуметтік топқа) көтерілді, бұл, ең болжамдысы, 73–74 жылдарғы Рим санағы кезінде болды. Мұндай мәртебеге ие болу көптеген мүмкіндіктер ашты, оның ішінде консул болу үшін міндетті болған кейбір республикалық лауазымдардан босатылу да бар еді. Марцелл Сенат хаттамаларын жазушы, яғни curator acta senatorum лауазымына тағайындалды. Ол осы қызметке ие болған алғашқы адам. 25 жасында ол квестор лауазымын атқарды, императорға тікелей бағынышты екі квестордың бірі ретінде таңдалды. Бұл квестолардың міндеттеріне императордың Сенат алдындағы сөздерін оқу да кірді. Содан кейін ол Салий Палатин коллегиясына қабылданды – бұл Рим патшалығы дәуірінен бастау алатын діни тәртіп. Марцелл императорға қызмет етуін Каппадокиядағы асырап алған әкесі Нераций Панса басқарған әскери экспедицияға қатысқан XII Фулмината легионының трибунус латиклавиусы ретінде жалғастырды. Бұл экспедицияның 75 және 76 жылдары өткені болжамдалады. Патрицийлер қатарына көтерілгендіктен, Марцелл преторлық лауазым мен 95 жылы император Домицианның орнына суффект консул болып тағайындалғанға дейін кез келген басшылық немесе лауазымды атқарудан босатылды. Рональд Сайм императордың орнын басатын суффект консул болуды "үлкен құрмет, және консул ординарий болуға жақын" деп сипаттайды. Марцелл консулдық қызметтен кейін және Рим Британиясының Augusti pro praetore болып тағайындалғанға дейін қаланың су құбырларын қадағалаушы (curator aquarum urbis) қызметін атқарды. Ол, әрине, 103 жылға дейін осы лауазымда болды, оның губернаторлық қызметі әскери дипломмен расталған.

Ұлыбритания және одан кейінгі

Марцелл 101-104 жылдары Британияның губернаторы болды. Осы кезеңде рим әскері Агрикола бір буын бұрын жаулап алған аймақты ұстап тұру үшін күш салды. II Адиутрикс легионы 92 жылы үш батавиялық когортасымен бірге Дунайға қайтарылды. Император Траян Бірінші Дакия соғысы үшін күштер қажет етіп, Британиядағы әскерден отрядтар (детачменттер) сұрады. Жергілікті тұрғындар гарнизонның әлсіздігін пайдаланды: Ньюстед және басқа жерлердегі қазбалар өрт салдарынан қираудың белгілерін көрсетті. Римдіктер бекіністен шығар алдында құтқаруға тұрмайтын нәрселерін өртегенімен, Ньюстедтегі қазбалар адам сүйектерінің және зақымдалған қару-жарақтарды қоса, көптеген жабдықтардың табылуына әкелді. Бұл жауынгерлік қимылдардың нақты дәлелі деп есептелді. Шекара Антонин қабырғасынан Станегейт сызығына, болашақ Адриан қабырғасына дейін ығыстырылды. Марцелл осы ауқымды қайта ұйымдастырудың кем дегенде бір бөлігін жүзеге асырды. Нераций Марцелл Плиний Кішінің досы болды. Плинийдің Марцеллға жолданған хаттары сақталмағанмен, оның бір хатында Марцелл туралы айтылады. Плиний Марцелден Суетонийді Британияда трибун етіп тағайындауын сұрады. Ол Суетоний үшін бұл артықшылықты қол жеткізген кезде, Суетоний лауазымнан бас тартты, ал Плиний оны Суетонийдің туысына берді. Бұл оқиға Марцеллдің әскермен кеңеспей, әскери тағайындауларды қамқорлық желісі арқылы оңай жасауға қабілетті екенін көрсетеді. Марцеллдің сол замандағы қамқорлық желісіндегі рөлінің тағы бір мысалы – Виндоландадағы римдік бекінісінен табылған хаттың жобасы. Сол жерде орналасқан Батавиялықтардың Тоғызыншы когортасының командирі Флавий Цериалис губернатор Марцеллмен кездесуі туралы досы Криспинусқа хат жазады. Мәтін бұл жерде зақымдалған, және қазіргі тарихшылар осы хабарламаның мақсатына қатысты бірнеше теория ұсынды. Энтони Бирли Цериалис Криспинустан жоғарылауы немесе ауыстырылуы үшін араласуын сұрап отырғанын болжады; М. П. Спидель және Р. Сейдер бұл litterae commendaticiae, яғни Криспинусқа өзін таныстыру хаты болғанын айтты; хаттың басылымында Алан К. Боуман және Дж. Дэвид Томас одан қарапайым түсіндірме ұсынады: "Жазушы Криспинустан әскери қызметін мүмкіндігінше көптеген ықпалды адамдармен жақсы қарым-қатынаста болу арқылы жағымды етуін сұрайды". Нераций Марцелл туралы келесі мәлімет ол Британиядан оралғаннан кейін ондаған жылдар өткен соң, 129 жылы консул сайланды, Публий Ювентий Цельс және Тит Ауфидий Хоений Северианмен бірге қызмет етті. Император Адрианның кеңес үшін ағасына жүгінгенін байқаған Бирли, Марцеллдің Адрианмен "жақын қарым-қатынаста болғанын" және бұл екінші консулдыққа ие болуының себебі болуы мүмкін деп санайды. Алайда, Бирли содан кейін "оның өмірі трагикалық аяқталуы мүмкін, өйткені "Август тарихының" авторы Адрианның жақын достарының арасында императордың өзін-өзі өлтіруге мәжбүрлеген Марцеллді атады" деп жазады.