Кіріспе

Тексеру клапанының түрі

Жапырақша клапандары – сұйықтардың ағынын бір бағытта ғана шектейтін, екі жағындағы қысым өзгергенде ашылып-жабылатын тексеру клапанының бір түрі. Қазіргі заманғы үлгілері көбінесе иілгіш металл немесе композиттік материалдардан (шыны талшығы немесе көміртек талшығы) жасалады.

Дәстүрлі

Қамыс клапандары, әдетте тесікті жабатын былғары жалақ, сұйықтар мен газдарды автоматты түрде бақылаудың ең ерте түрінің бірі болып табылады. Олар мыңдаған жылдар бойы су сорғыларында, жүздеген жылдар бойы жоғары температурадағы ұстамаларда және шіркеу органдары мен аккордеон сияқты музыкалық аспаптарда қолданылып келген. Табиғатта жүрек клапандары да шамамен осылай жұмыс істейді.

Насос

Қамыс клапандары кейбір поршеньді компрессорлардың құрылымында, сондай-ақ түрлі өлшемдегі кейбір музыкалық аспаптардың сорғыш бөліктерінде қолданылады.

Екі соққылы қозғалтқыштар

Қамыс клапандары екі тактілі қозғалтқыштардың жоғары өнімді нұсқаларында кеңінен қолданылады, онда олар цилиндрге түсетін отын-ауа қоспасын басқарады. Поршень цилиндрде жоғары көтерілгенде, поршень астындағы картерде вакуум пайда болады. Соның салдарынан туындаған қысым айырмашылығы клапанды ашады және отын-ауа қоспасы картерге ағып кіреді. Поршень төмен түскенде, картердегі қысымды көтеріп, клапанды жабылып, қоспаны сақтап, оны жану камерасына жіберу үшін қысымға түсіреді. Швециялық Husqvarna мотоцикл компаниясы қамыс клапанымен басқарылатын сорғысы бар екі тактілі, 500 куб.см көлемді бір цилиндрлі қозғалтқышты шығарды, бұл осы құрылымды қолданудағы ең үлкендердің бірі болды. Екі тактілі қозғалтқыштардағы қамыс клапандары сору портына және коленвал кеңістігіне соруды басқару үшін орналастырылған. Жарыс қозғалтқыштарында, әсіресе картингте композиттік материалдар артықшылыққа ие, себебі жапырақшалардың қатаңдығын оңай реттеуге болады және олар бұзылғанда салыстырмалы түрде қауіпсіз. Жоғары жылдамдықтың әсері барлық қамыс клапандарына тиеді, металл клапандар шаршап тозады. Қамыс клапандарының физикалық инерциясы олардың роторлық клапандар сияқты толыққанды дәл әрекет етпейтінін білдіреді. Роторлық клапанды қозғалтқыш кішкентай айналымдарда қамыс клапанды қозғалтқыштан жақсы жұмыс істей алады, бірақ қамыс клапанды қозғалтқыш көбінесе кең айналымдарда жақсы жұмыс істейді. Күрделірек конструкциялар бұл мәселені ішіне кішірек, жылдамрақ жауап беретін қамыс жапырақшалары бар көп сатылы қамыс клапандарды жасау арқылы шешеді, олар циклдің соңында көбірек көлем береді. Дегенмен, қазіргі технология қарапайымдылығы, төменгі өндіріс шығындары және айналмалы массаның аздығына байланысты роторлық клапандарға қарағанда қамыс клапандарын басымдықпен қарастырады.

Wankel айналдырулы жану қозғалтқыштары

Япондық қозғалтқыш жасаушы Yanmar Diesel компаниясы кішкентай Ванкель қозғалтқыштарының сору порттарында ағынды басқару үшін қамыс клапандарын қолдануда алғашқы болып табылды, бұл төмен айналымдарда және қозғалтқыштың толық қуаты жетпеген кезде айналу моменті мен жұмысын жақсартты. Toyota Wankel RCE эгзоз портына таза ауа жіберудің пайдалы екенін анықтады, сондай-ақ SCRE (Stratified Charge Rotary Engine) тұжырымдамасын сынаған прототиптерде қамыс клапанын пайдаланды. Дегенмен, мұндай сору портының құрылымы автомобильдік өлшемдегі RCE-лер үшін ешқашан өндіріске енбеді. Дэвид В. Гарсайдтың айтуынша, Norton мотоциклдерінің Wankel қозғалтқыштарын жасаған ол, басқа RCE өндірушілерінің мәліметтері қамыс клапандары төмен айналымдарда және толық қуаты жетпеген кезде жұмысты жақсартатынын, бірақ қозғалтқыштың жоғары жылдамдықтағы қуатын төмендететінін көрсеткен, бұл мотоцикл қозғалтқыштары үшін қолайсыз саналатын қасиет.

Импульстік ұшқыштар

Қамыс клапандары арзан, бірақ тиімсіз импульстік реактивті қозғалтқыштарда қолданылады, мысалы, неміс V1 (ұшатын бомба) құралындағы Argus As 014 қозғалтқышында. Цилиндр тәрізді қозғалтқыштың алдыңғы жағындағы клапандар, қозғалтқыштағы ауа бағанасының резонансынан туындаған жанар камерадағы төмен қысыммен ашылады, жанар камераға отын шашыратылады және алдыңғы циклдың ыстық жанар газдарымен тұтандырылады. Заряд кеңейіп, қозғалтқыштан көп бөлігі шыққаннан кейін, ішкі қысым атмосфералық қысымнан төмендейді және қамыс клапаны жаңа ауаның кіруіне мүмкіндік береді, содан кейін цикл қайталанады. Алға жылдамдықпен байланысты ауа қысымы жанар камерасын жаңа, таза ауамен толтыруға көмектеседі, осылайша қозғалтқыштың жоғары жылдамдықтардағы қуатын арттырады.

Жобалау және модельдеу

Қамыс клапандары қысым градиенті мен массалық ағын ескеріле отырып жобаланады. Қысым градиенті клапанның ашық күйдегі көтерілуін бағалау үшін пайдаланылады; көтерілу және компоненттің жалпы геометриясы (сонымен қатар қысымның жоғалу коэффициенті ескеріле отырып) массалық ағынды есептеу үшін қолданылады. Жоғары жылдамдықты қолдануларда (компрессорлар мен қозғалтқыштарда) динамикалық жауапты ескеру қажет. Оңай тәсіл – қоздыру жиілігімен салыстырылатын бірінші өзіндік мәнді бағалау болып табылады. Қамыс клапандарының жобасын симуляциялау арқылы жақсартуға болады. Жапырақшалардың динамикасын сұйықтық пен құрылым арасындағы байланысты ескермей зерттеуге болады: мұндай жағдайда құрылымдық бөліктің өзгеруі жиынтық параметрлер модельдері немесе FEM модельдері арқылы симуляцияланады, ал клапанның әртүрлі көтерілуіне сәйкес шығарылым коэффициенттері эксперименттер немесе CFD симуляциялары арқылы бағаланады. Толық жүйені зерттеу үшін сұйықтық-құрылымдық өзара әрекеттесу моделінің интеграцияланған жүйесі қажет.