Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Австралиялық теңіз архитекторы және Олимпиадалық теңізші (1936–1988)
Australian marine architect and Olympic sailor (1936–1988)
Бенджамин Лексен АМ (нағыз аты Роберт Клайд Миллер, 19 наурыз 1936 – 1 мамыр 1988) – австралиялық яхтшы және теңіз архитекторы. Ол 1983 жылы 132 жылдық тарихында Америка кубогын жеңіп алған, Америка Құрама Штаттарынан басқа елдің алғашқы яхтасы болған «Австралия II» яхтасына қанатты кіл дизайнын енгізгенімен әйгілі.
Benjamin Lexcen AM (born Robert Clyde Miller, 19 March 1936 – 1 May 1988) was an Australian yachtsman and marine architect. He is famous for the winged keel design applied to Australia II which, in 1983, became the first non American yacht to win the prestigious America's Cup in 132 years.
Ерте өмір
1936 жылы 19 наурызда Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Боггабри деген шағын қаласында туған. Оның еңбекші Эдвард Уильям Миллер және Этель Дорин (құрметті аты – Грин) ата-анасы оны бала кезінде тастап кеткен соң, ол қысқа мерзімге Энгадиндегі «Бойз Таун» балалар үйіне орналасты, кейін Ньюкасл қаласындағы әжесіне барып қойды. 14 жасында мектепті тастап, локомотив механігінің шәкірттігіне түсті, бірақ көп ұзамай оның қызығушылығы желкенді қайықтарға ауды. 16 жасында ол досы Уильям Беннеттпен бірге Гамильтон қаласында алғашқы желкенді қайығын – «Комета» атты қайықты жобалады және жергілікті жарыстарда таныла бастады. Миллер Квинсленд штатында Норман Райттан желкен жасау өнерін үйренді. Миллердің жобалары өте инновациялық болды. Оның 1960 жылғы 18 футтық қайықтар әлем чемпионатына «Тайпан» атымен қатысуы осы кластың жаңа дәуірін ашты, ал Миллер 1961 жылы «Веном» қайығымен әлем чемпионатын жеңіп алды. Досы Крейг Уитвортпен бірге ол қайық жасау, желкен тігу және кеме жабдықтарын сату фирмасын (Миллер және Уитворт) құрды, сонымен қатар бос уақытында қайық жобалаумен де айналысты. Оның ертегі жетістіктерінің бірі – Халықаралық «Контендер» моделіне айналған жобасы. 1967 жылы ол фин қайығының Олимпиадалық ізбасары ретінде бірнеше қайықтардың ішінде таңдалып алынды. 1968 жылы «Контендер» халықаралық мәртебе алды және қазір әлемнің он екіден астам елінде өкілдіктері бар. Оның 1970-ші жылдардың басындағы кеме дизайндары таза, жүргізуге оңай корпусқа және салыстырмалы түрде кішкентай желкендік алақанына ие болды. Ол инновациялық «Гинкго» моделінен бастап осы үлгілердің сериясымен үлкен жетістіктерге жетті. Миллер 1972 жылы Мюнхен Олимпиадасында Австралия атынан Денис О’Нил және Кен Берклимен бірге желкендеу спортынан жарысты.
Born in the small town of Boggabri, New South Wales on 19 March 1936. After his parents, labourer Edward William Miller and Ethel Doreen, née Green abandoned him as a child he stayed briefly at Boys' Town, Engadine, before going to his grandfather at Newcastle. He left school at age 14 to pursue a locomotive mechanic's apprenticeship but soon found his attention turning to sailboats. At 16, he designed his first sailboat The Comet with his friend William Bennett in Hamilton, NSW, and began to make a name for himself in local competition. Miller did his sailmaking apprenticeship with Norman Wright in Queensland. Miller's designs were highly innovative. His entry, "Taipan" in the 1960 18Footer World Championship started the modern era of the class and Miller won the World Championship in 1961 with the successor, "Venom". With friend Craig Whitworth, he founded a boatbuilding, sail making and ship chandlery firm (Miller and Whitworth) and designed boats part time as well. One of his lasting early successes was the design that became the International Contender. It was selected in 1967, in multi boat trials, as a potential Olympic successor to the Finn dinghy. The Contender was awarded International status in 1968 and now has fleets in more than twelve countries throughout the world. His keelboat designs of the early 1970s featured clean, easily driven hulls and relatively small sail area. He had great success with a series of these designs starting with the innovative "Ginkgo". Miller competed in the Soling at the 1972 Munich Olympics representing Australia in sailing with Denis O'Neil and Ken Berkeley as fellow crew members.
Америка кубогы
Миллер Алан Бондтың тапсырмасымен «Аполлон» атты теңіз жарысына арналған кеме салды. Бұл серіктестік 1974 жылы Бондтың Америка кубогына алғашқы талапкерлік жасағанда, Миллердің жобалаған 12 метрлік кластағы «Оңтүстік Крест» яхтасымен жалғасты. Олардың кубокқа талап етуі сәтсіз аяқталды, бірақ Миллер болашақ яхталардың дизайнері ретінде сақталды, барлығы Америка кубогы жарысында қолданылатын 12 метрлік кластың ережелеріне сәйкес жасалды. Бондпен серіктестіктің алғашқы жылдары Миллер желкен жасайтын компаниясынан шығып, бірақ компания «Миллер және Уитворт» деген атауын сақтап қалды. 1974 жылғы кубок сынағынан кейін Миллер бұрынғы компаниясымен шатасуды болдырмау үшін атын өзгертті. Аты мен бизнес мүдделері арасында болашақта қандай да шатасудың алдын алуға тырысып, ол Reader’s Digest-те жұмыс істейтін досынан олардың мүшелері арасында ең сирек кездесетін тегін анықтауын сұрады. Нәтижесінде Лексен есімі пайда болды. «Бен» – оның итінің есімі. Бонд 1977 жылы Америка кубогына Лексен және Йохан Валентиннің жобалаған 12M «Австралия» яхтасын медиа-магнат Тед Тернерге қарсы сынады, ал 1980 жылы Лексен модификациялаған «Австралияны» Деннис Коннерге қарсы сынады, екеуінен де жеңіліске ұшырады. 1980 жылғы сынақтан кейін Лексен қорғаушыларға қарсы жеңіске жету үшін, 100 жылдан астам Америка кубогы тәжірибесі бар оларға артық басымдық беретін кеме қажет екенін түсінді. Оның келесі жобасында көптеген жетілдірілген ерекшеліктер болды, соның ішінде төмендеу күшін азайту және кемені суда тұрақтырақ және маневрлі ету үшін жасалған революциялық қанатты кіл. Кілдің дизайны желдің (төмен қысым) және желдің (жоғары қысым) тарапы арасындағы қысым айырмашылығынан туындайтын кәдімгі кілдердегі ұшқырдың бұрылысын азайтты. «Австралия II» дизайны өте даулы болды, өйткені дизайнның бір бөлігі голландтық сынақтан өткізу орталығында кілді сынау кезінде жасалған. «Австралия II» 12 метрлік яхталар арасында ең қысқа су сызығына ие болды. Жарыс кемелерін суда көріп жүргендер үшін «Австралия II» таң қалдырады. Оның дәстүрлі ұзын, жіңішке жоғарғы бөліктері қысқа су сызығына дейін төмендейді, бұл су астындағы жылдам бұрылатын, оңай басқарылатын және жылдам үдеуге қабілетті драматикалық, минималды, сырғақ корпус пішінін көрсетеді. Бен жиі «Австралия II» тек кіл емес, толық кеме екенін айтқан. Кубок иелері Нью-Йорк яхт клубы «Австралия II» заңды 12 метрлік кеме емес екенін және дизайнның өзі Австралияда жасалмағанын ресми түрде мәлімдеді. Кемедегі шешім «Австралия II» 12 метрлік кластың да, Америка кубогының ережелерін де сақтағанын растады. Оның дизайнының шығу тегі туралы сұрақтар сол кезде ресми жауап алмады, бірақ дау 2009 жылы қайта жанданды (толық ақпарат алу үшін «Голландтық дизайнның кейінгі талаптарын» қараңыз). Питер ван Оуссанен «Австралия II» кілін Бен емес, оның дизайны жасағаны туралы мәлімдемелерді Джон Бертранд және «Австралия II» командасының маңызды мүшесі Джон Лонгли құжаттық дәлелдерді пайдаланып қатаң жоққа шығарды. 1983 жылғы Америка кубогында Лексеннің «Австралия II» командасы Джон Бертранд басшылығымен Нью-Йорк яхт клубының капитаны Деннис Коннер мен қорғаушы яхта «Либертиге» қарсы күш сынасты. Австралиялықтар жылдам кемеге ие екендеріне сенімді болды. «Австралия II» қарсыластарды жеңіп, «Либерти» жақын қорғаушы сынақтарында басымдыққа ие болды, оның күйін және өнерін жетілдірді. Бірақ «Австралия II» механикалық ақауларға ұшырады және қорғаушылардың шеберлігінен кейін екі жарыста жеңіліске ұшырады. «Австралия II» келесі төрт жарыстың үшеуін жеңіп алды. Деннис Коннер «Либерти» үшін үш түрлі конфигурацияны (жаға аймағы, мачта ұзындығы және балласт) шығармашылықпен тіркеді және ол өзінің ең бәсекеге қабілетті нұсқаларына сәйкес келетін қолайлы ауа райын таңдау үшін демалыс күндерін сәтті сұрады. Бұл серияның нәтижесі соңғы жарыстың нәтижесіне байланысты болған тарихтағы алғашқы рет болды және кубокты қорғау қысымы енді «Либертиге» берік болды. 26 қыркүйекте өткен шешуші жарыста Коннер «Либертиді» үлкен желкенді аймақ пен төмен салмақты өте бәсекеге қабілетті жеңіл ауа райы конфигурациясында дайындады. «Австралия II» стартты жеңіп, ертеректе көш бастады, бірақ «Либерти» оны едәуір артықшылықпен жеңіп алды. Соңғысы алдындағы кезеңнің басында (квадраттық жүгіру) жел өте жеңіл болды және «Либерти» осал болды. «Либерти» оң жақтан тірелу аяғын таңдады және «Австралия II»-ді жабудан бас тартты, бұл оларға желдің және желдің өзгеруінің көмегімен тереңірек және жылдам жүруге мүмкіндік берді, соның арқасында «Австралия II» американдықтарды желдің соңғы бөлігінде жеңіп алды. Содан кейін «Либерти» «Австралия II»-мен шамамен 50 тіреу және бірнеше жалған «алдау» тіреулерімен таң қалдырғыш тіреу дуэліне қатысты, австралиялықтардың жабылуын бұзуға тырысты. «Австралия II» екі кеме де көрермендер флоты арасында оң жаққа тірелу сызығына жеткенше ұстанып тұрды және «Либертиден» бірнеше кеме ұзындығымен алға шығып, жарысты жеңіп аяқтады. «Австралия II» 1870 жылы құрылғаннан бері Америка кубогын АҚШ-тан тартып алған алғашқы талапкер атанды. Лексен жеңіске атсалысқандығы үшін Австралия орденінің мүшесі аталды. 1986 жылы Бонд Лексенді 1987 жылғы Америка кубогына қорғаушы жасау үшін қайтадан шақырды. Ол Бондтың екі кемелік қорғаныс бағдарламасы үшін «Австралия III» және «Австралия IV» кемелерін жобалады. «Австралия IV» ақырында Иэн Мюррей жобалаған және басқарған «Кукабурра III» кемесіне қорғаушылар сынағында жеңіліске ұшырады. Барлық төрт «Австралия» кемесінің құрылысшысы Стив Уорд Лексеннің дизайнынде ешқандай кінә жоқ екенін, бірақ «Австралия IV» Бонд Корпорациясының жоғарғы эшелондарының соңғы сәтте жасаған өзгертулеріне байланысты бәсекеге қабілетсіз болғанын мәлімдеді. «Австралия IV» бастапқыда Коннердің жеңіске жеткен дизайнына ұқсас, су сызығында ұзынырақ және аз желкендік аймаққа ие болу үшін жобаланған. Австралия он жылдан бері Лексен жобалаған кемесіз кубокке қатысты. «Кукабурра III» Деннис Коннер мен оның американдық қарсыласы «Старс энд Страйпс 87» кемесіне қарсы финалда 4:0 есебімен жеңіліске ұшырады.
Miller was commissioned by Alan Bond to build Apollo, an ocean racer. This partnership continued when Bond first challenged for the America's Cup in 1974 with the Miller designed 12 metre class yacht Southern Cross, named for the southern hemisphere constellation. Their challenge for the Cup was unsuccessful but Miller was kept on as the designer for future yachts, all of them designed to the 12 metre class rules as used for America's Cup competition at the time. During the first years of his partnership with Bond, Miller withdrew his partnership from his sail making company but the company retained its name of Miller and Whitworth. Soon after the 1974 Cup challenge, Miller changed his name to avoid confusion with his former company. Keen to prevent the possibility of there being any confusion surrounding his name and business interests in the future, he asked a friend who worked for Reader's Digest to find out the least used surname within their membership. The result was Lexcen. "Ben" was the name of his dog. Bond challenged for the 1977 America's Cup using the Lexcen and Johan Valentijn designed 12M Australia against media mogul Ted Turner and again with a Lexcen modified Australia in 1980 against Dennis Conner, losing both times. After the 1980 challenge Lexcen realised that to win against the defenders, with their 100+ years of America's Cup experience, they would need a superior boat. His next design featured a host of advanced design features, not the least of which was a revolutionary winged keel, intended to lower the drag and to make the boat more stable and maneuverable in the water. The keel design reduced tip vortex, a turbulence resulting in conventional keels from the pressure differential between the windward (low pressure) and leeward (high pressure) sides. Australia II's design was to prove highly controversial, protested because some part of the design was done before and during the testing of the keel in a Dutch tank testing facility. Australia II was a revolutionary design approach with her winged keel and hull design featuring the shortest waterline length ever measured on a 12 metre. To yachtsmen accustomed to seeing racing yachts out of the water, Australia II is striking. Its conventional long slim topsides flare down to a short waterline hinting at the dramatic, minimal, slippery underwater hull shape which was fast to turn as well as easily driven and quick to accelerate. Ben often remarked that Australia II is a whole boat, not just a keel. The New York Yacht Club, holders of the Cup, formally protested both that Australia II was not a legal 12 metre boat, and that the design itself was not of Australian origin. The ruling arrived at on the boat confirmed that Australia II complied with both the 12 metre class and the America's Cup rules. The questions on her design origin were not formally answered at the time, but the controversy re emerged in 2009 (see Later claims of Dutch Design for details). Claims that Peter van Oossanen was the designer of the Australia II keel rather than Ben have been strongly rejected by John Bertrand and by John Longley, an important member of the Australia II team using documentary evidence. The 1983 America's Cup saw Lexcen's Australia II, with John Bertrand at the helm, take on the NYYC skipper Dennis Conner and the defender yacht, Liberty. The Australians were sure they had a fast boat. Australia II had dominated the challenger eliminations just as Liberty had dominated the closer defender trials, honing her tuning and performance. But mechanical failures on Australia II and skillful sailing by the defenders caused Australia II to fall behind, losing the first two races. Australia II stormed back to take three of the next four. Dennis Conner had creatively registered three different configurations (sail area, spar length and ballast) for Liberty and he successfully called for lay days to choose advantageous weather to suit his most competitive versions of the boat. This was the first time in history that the series depended on the result of the last race, and the pressure of defending the Cup was now firmly on Liberty. In the deciding race on 26 September, Conner prepared Liberty in her very competitive light weather configuration with big sail area and low weight. Australia II won the start and held an early lead but was overtaken by Liberty which built up a substantial margin. At the start of the penultimate leg (a square run) the breeze was very light and Liberty was vulnerable. Liberty chose a starboard tack leg and declined to cover Australia II which allowed them to run deeper and faster assisted by breeze and windshifts allowing Australia II to overtake the Americans by the leeward mark. Liberty then engaged Australia II in a spectacular tacking duel with nearly 50 tacks and a number of faked "dummy" tacks trying to break the Australians' cover. Australia II held on until both boats reached the starboard layline in amongst the spectator fleet and tacked several boat lengths ahead of Liberty and sailed to the finish to take the race. Australia II became the first challenger to wrest the Cup from the United States since its inception in 1870. Lexcen was made a Member of the Order of Australia for his contributions to the winning design. Lexcen was commissioned by Bond once again in 1986 to design a defender for the 1987 America's Cup. He designed Australia III and Australia IV for Bond's two boat defense program. Australia IV was ultimately defeated by the Iain Murray designed and skippered Kookaburra III in the Defender Trials. Steve Ward (builder of all four "Australias" maintains that Lexcen's design was not at fault but that Australia IV was uncompetitive due to last minute design modifications ordered by the upper echelons of Bond Corporation. Australia IV was originally designed to be longer on the waterline with less sail area similar to Conner's winning design. Australia competed in the Cup without a Lexcen designed boat for the first time in ten years. Kookaburra III lost in the finals to Dennis Conner and his American challenger, Stars & Stripes 87, 4 races to nil.
Өлім
Лексен 1988 жылғы 1 мамырда 52 жасында Манлиде (Жаңа Оңтүстік Уэльс) жүрек талмасынан кенеттен қайтыс болды. Ол Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Дэвидсон қаласында орналасқан Frenchs Forest зиратында жерленген.
Lexcen died suddenly in Manly, New South Wales on 1 May 1988, of a heart attack at 52 years of age. He is buried at Frenchs Forest Cemetery located in Davidson, New South Wales.
Мұра
1989 жылы Toyota Lexcen, Бен Лексеннің құрметіне Toyota Australia компаниясымен шығарылды. Автомобиль қайта белгіленген Holden VN Commodore болды және Австралияда Button жоспары бойынша құрастырылды. Өндіріс 1997 жылға дейін созылды. 1988 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльс университеті жаңадан құрылған спорт стипендияларын Бен Лексен атындағы спорт стипендиялары деп атады. Бұл стипендиялар Австралия университеті ұсынған алғашқы спорт стипендиялары еді. 2006 жылы Лексен Америка Кубогының Даңқ залына қабылданып, құрметпен еске алынды.
In 1989, the Toyota Lexcen was released by Toyota Australia in Ben Lexcen's honour. The car was a rebadged Holden VN Commodore and was built in Australia under the Button Plan. Production lasted until 1997. In 1988 the University of New South Wales named its newly created sports scholarships the Ben Lexcen Sports Scholarships. These scholarships were the first sports scholarships to be offered by an Australian university. In 2006, Lexcen was posthumously inducted into the America's Cup Hall of Fame.
Халықтық мәдениетте
1986 жылы шыққан "The Challenge" мини-сериалында Лексен рөлін Джон Клейтон сомдады. 2016 жылы "Бонд үйі" телесериалында оны Пол Глисон ойнады. 2022 жылы Netflix "Untold: The Race of the Century" фильмін жариялады, ол 1983 жылғы жарыста австралиялық команданың жеңісі туралы, соның ішінде Лексеннің түсірілген кадрларын қамтиды.
In the 1986 miniseries The Challenge, Lexcen was portrayed by John Clayton. In the 2016 television series House of Bond, he was played by Paul Gleeson. In 2022, Netflix released Untold: The Race of the Century, a film about the Australian team's win in the 1983 race, including footage of Lexcen.