Кіріспе

Неміс химигі және дәрігері (1875–1949)

Леонор Михаэлис (16 қаңтар 1875 – 8 қазан 1949) – неміс биохимигі, физикалық химигі және дәрігері. Ол 1913 жылы Мод Ментенмен бірлесе фермент кинетикасы, сондай-ақ ферменттерді тежеу, pH және хинондар саласындағы жұмыстарымен танымал.

Ерте өмір және білім

Леонор Михаэлис 1875 жылғы 16 қаңтарда Германияның Берлин қаласында дүниеге келді. Ол 1893 жылы гуманистік Кёльнише гимназиясын бітірді, алдымен Abiturienten Examen емтиханын тапсырғаннан кейін. Осы жерде Михаэлис физика мен химияға деген қызығушылығы оянды, өйткені оның мұғалімдері мектептегі салыстырмалы түрде пайдаланылмаған зертханаларды пайдалануға ынталандырды. Таза ғалымның қаржылық тұрақтылығына қатысты алаңдаушылықтар туындағандықтан, ол 1893 жылы Берлин университетінде медицинаны оқуға кірісті. Оның оқытушыларының қатарында физиологиядан Эмиль дю Буа Реймонд, химиядан Эмиль Фишер, гистология мен эмбриологиядан Оскар Гертвиг болды. Берлин университетінде оқып жүрген кезінде Михаэлис Оскар Гертвигтің зертханасында жұмыс істеді, тіпті сүт секрециясының гистологиясы туралы мақаласы үшін жүлде алды. Михаэлис бақа жұмыртқаларының бөлінуі бойынша докторлық диссертациясын жазғандықтан, эмбриология бойынша оқулық жазды. Гертвигтің зертханасындағы жұмысы арқылы Михаэлис Пол Эрлихті және оның қан цитологиясы жөніндегі жұмысын таныды; ол 1898 жылдан 1899 жылға дейін Эрлихтің жеке ғылыми көмекшісі болып жұмыс істеді. 1896 жылы Фрайбургте дәрігерлік емтиханды тапсырды, содан кейін Берлинге көшіп, 1897 жылы докторлық диссертациясын қорғады. Медициналық білімінен кейін Михаэлис Мориц Литтеннің (1899–1902) және Эрнст Виктор фон Лейденнің (1902–1906) жеке ғылыми көмекшісі болып жұмыс істеді.

Өмір және жұмыс

1900-1904 жылдары Михаэлис Берлиндегі қалалық ауруханада клиникалық медицинаны оқуын жалғастырды, онда ол химиялық зертхана құруға уақыт тапты. 1903 жылы ол Берлин университетінде жеке доцент лауазымын алды. 1905 жылы ол Клиник Ам Урбандағы бактериология зертханасының директоры болып тағайындалды, ал 1908 жылы Берлин университетінің ерекше профессоры атанды. 1914 жылы ол Эмиль Абдерхальденнің жүктілік сынақтарын қайталай алмайтынын көрсететін мақала жариялады, бұл мақала Михаэлистің Германиядағы ғылыми мансабына соққы берді. Бұған қоса, ол еврей болғандықтан университетте одан әрі жоғалу мүмкін емес деп қорқып, 1922 жылы Михаэлис Нагоя университетінің медициналық факультетіне биохимия профессоры ретінде көшті. Ол Жапониядағы алғашқы шетелдік профессорлардың бірі болды және өзімен бірге Германиядан бірнеше құжаттар, құрал-жабдықтар мен химиялық заттар әкелді. Жапониядағы зерттеулері потенциометриялық өлшемдерге және жасушалық мембранаға бағытталған. Нагацу Михаэлистің Жапония биохимиясына қосқан үлесі туралы мәлімет берді. 1926 жылы ол Балтимордағы Джонс Хопкинс университетіне медициналық зерттеулер бойынша тұрақты лекторы болып орналасты, ал 1929 жылы Нью-Йорктегі Рокфеллер медициналық зерттеулер институтына көшті, онда ол 1941 жылы зейнетке шықты.

Михаэлис-Ментен теңдеуі

Михаэлис пен Ментеннің жұмысы Михаэлис-Ментен теңдеуіне әкелді. Бұл қазір ағылшын тілінде қолжетімді. Субстрат концентрациясы және тұрақтылар арқылы тұрақты күйдегі жылдамдық (қазіргі заманғы символдармен жазылған). Осыған ұқсас формадағы және сондай мағынаға ие теңдеу Виктор Анридің докторлық диссертациясында Михаэлис пен Ментеннен он жыл бұрын пайда болған. Бірақ Анри оны одан әрі дамытпады: атап айтқанда, ол уақытқа байланысты өзгерістерден гөрі бастапқы жылдамдықтарды қарастырудың артықшылықтарын талқыламады. Дегенмен, тарихи жағынан дәлірек айтқанда, Анри-Михаэлис-Ментен теңдеуі деп атау дұрыс.

Ингибиторлық түрлерді жіктеу

Михаэлис ферменттердің тежелуін зерттеуші және тежелу түрлерін бәсекелі немесе бәсекелі емес деп жіктеуші алғашқы ғалымдардың бірі болды. Бәсекелі тежеу кезінде Кm-ның көрінетін мәні артады, ал бәсекелі емес тежеу кезінде Кm-ның көрінетін мәні төмендейді. Бүгінде біз бәсекелі тежеуде Кm-ның көрінетін мәні төмендейді деп санаймыз, ал Vmax-қа әсер етпейді: Михаэлис бәсекелі тежегіштері осы анықтама бойынша әлі де бәсекелі тежегіштер болып табылады. Дегенмен, оның өлшемдері бойынша бәсекелі емес тежеу өте сирек кездеседі, ал аралас тежеу, Кm және Vmax-тың екеуінің де көрінетін мәндеріне әсер етеді, маңызды. Кейбір авторлар оны бәсекелі емес тежеу деп атайды, бірақ ол Михаэлис түсінгендей бәсекелі емес тежеу емес. Михаэлис қарастырмаған тағы бір маңызды тежеу түрі – бәсекелі емес тежеу, онда Кm-ның көрінетін мәні төмендейді, ал Vmax-қа әсер етпейді. Толыққанды талқылауды басқа жерден табуға болады.

Сутегі иондарының концентрациясы

Михаэлис Соренсеннің 1909 жылы pH шкаласын енгізуінен кейін дереу инвертазаға сутегі иондары концентрациясының әсерін зерттеумен айналысты және pH мен буферлер саласындағы әлемдегі жетекші сарапшыға айналды. Оның кітабы ондаған жылдар бойы осы тақырып бойынша маңызды анықтама болып табылды.

Жеке өмір және өлім

Михаэлис Хедвиг Филипштальға үйленген; олардың екі қызы болды – Ильза Вольман мен Ева М. Джакоби. Леонор Михаэлис 8 қазан күні 1949 жылы Нью-Йорк қаласында қайтыс болды.

Құрметтер

Михаэлис 1924 жылы Харви лекторы, ал 1946 жылы Сигма Си лекторы болды. 1929 жылы Америка ғылымды дамыту қауымдастығының мүшесі, 1943 жылы Ұлттық ғылым академиясының академигі болып сайланды. 1945 жылы Калифорния университетінің (Лос-Анджелес) құрметті заң ғылымы докторы атағын алды.