Кіріспе

ХХ ғасырда көптеген субмәдениеттер пайда болып, құлдырады.

ХХ ғасырдың соңы

20 ғасырдың басында субмәдениеттер көбінесе бірдей көзқарас немесе өмір салтын ұстанатын, ойлы адамдардың бейресми топтары болды. Лондондағы Блумсбери тобы – Вирджиния Вульф, Леонард Вульф, Джон Мейнард Кейнс және Э. М. Форстер сияқты талантты адамдардың өзара әрекеттесуіне мүмкіндік берген бір мысал. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі басқа субмәдениеттер – хоббишілердің шағын әлеуметтік топтары немесе суретшілер мен богемдік ақындар арасындағы стиль және философиялық бағыттар болды. Германияда 1896 жылдан бастап, еркіндік пен табиғи ортаға баса назар аударатын жастар (кейін қыздар да) қозғалысы қалыптасты. Олар Wandervogel деп аталды ("саяхатшылар", "серуендеушілер" немесе дәлірек айтқанда, "көшпенді құстар"), олар қоғамның қатаң ережелерінен құтылып, ашық және табиғи болуды қалады. 1903 жылы Германияның Гамбург қаласының жанында нудистерге арналған алғашқы ұйымдастырылған клуб – "Фрейлихтпарк" (Free Light Park) ашылды. Италияда футуризм деп аталатын танымал өнер қозғалысы мен философия өзгеріс, жылдамдық, зорлық-зомбылық және машиналарды қолдады.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін (1914–1918 жж.) шаш үлгілері өзгерді: соғыс жылдарында окоптар биттер мен блохаларға толы болғандықтан, әскерлер шаштарын қырқуға мәжбүр болды. Осының салдарынан, қысқа шашы бар ер адамдар соғыста болғандай көрінетін, ал ұзын шашы барлар бейбітшіл және батыр емес деп есептеліп, тіпті дезертирлікке күдік тудыруы мүмкін еді. Кейбір суретшілер бейтарап Швейцарияда отырып, соғыстан қашуға қол жеткізді.

1920-шы жылдар

1920 жылдары американдық джаз музыкасы мен автомобильдер еуропалық субмәдениеттің ортасында болды, ол әлеуметтік әдеп пен сыныптық жүйенің ережелерін бұза бастады (Swing Kids және Flappers туралы да қараңыз). Америкада дәл сол "жалынды жастық" субмәдениеті "бақырып-шақырып, тәртіпсіздік тудырып" жатты, бірақ алкогольге тыйым салу оны одан да қиындатты. Канаданың кейбір аймақтарында тыйым салынған, бірақ көбінесе шекарадан келген шөлдеген американдықтар оазис таба алды. Осының салдарынан, қылмыстық топтар ұйымдасқан сайын, контрабанда күшейді. АҚШ-тың оңтүстігінде Мексика мен Куба ішімдікке құмарлар үшін танымал орындар болды. Осылайша, ішімдік ішетін субмәдениет кеңейді, ал оның ізінен қылмыстық субмәдениет те өсті. Алкогольдің орнына басқа да есірткі заттар қолданылды. Тыйым алынғаннан кейін, ішімдік, есірткі және джаз субмәдениеттері жойылған жоқ, бандиттер де жоғалып кетпеді.

1930 жылдар

Неміс нудистік қозғалысы 1920 жылдары кең танымал болды, бірақ Адольф Гитлер билікке келгеннен кейін нацистік «Глихшальтунг» кезінде қысымға ұшырады. Жеке клубтар мен кемпингтер түріндегі әлеуметтік нудизм алғаш рет 1930 жылдары АҚШ-та пайда болды. Канадада ол алғаш рет 1939 жылы Британ Колумбиясында, ал тоғыз жылдан кейін Онтариода пайда болды. Көркем өнер әлемінде сюрреализм өз ойындарымен және ерекше мінез-құлқымен әлемді таңдандыруға тырысты. Сюрреализм бір жағынан – өте маңызды өнер қозғалысы болса, екінші жағынан – басқа өнер түрлері мен саяси қозғалыстардың пародиязы еді. Сюрреализмді Андре Бретон және басқалар Дада қозғалысынан дамытты. Еуропаның бірнеше елінде орналасқан сюрреализм нацистер билікке келген кезде қиындықтарға тап болды. Субмәдениеттер мен «дегенеративті өнер» дерлік толығымен жойылды және олардың орнына Гитлер жастары келді. Солтүстік Америкада Ұлы депрессия кең ауқымды жұмыссыздық пен кедейлікке, сондай-ақ жасөспірімдер арасындағы жалпы бейшаралыққа әкелді, бұл қалалық жастар топтарында – «өлі соққақтың балаларында» өзін көрсетті. «Өлі соққақтың балалары» феномені сахнада және экранда көркемделіп, адамдардың өзімен сәйкес көретін танымал образға айналды. «Dead End Kids», «East Side Kids», «Little Tough Guys» сияқты фильмдер 1930 жылдардан 1950 жылдарға дейін танымал болды. Бұл жанр Джек Керби мен Джо Саймонның балалар бандалары туралы комикстерінде де көрініс тапты, оның ішінде «Boy Commandos» және «Newsboy Legion» ерекшеліктері бар еді. «Шаңды қазан» апаты Оклахомадан және басқа жерлерден көптеген ауылдық американдықтарды тірі қалу үшін бүкіл отбасыларын көшіруге мәжбүр етті. Оларды «Окилер» деп атады және басқа штаттардың билігі оларға жаман қарым-қатынас жасады. Олардың босқындық мәртебесі халық әндерінде (Вуди Гатридің көптеген әндері ішінде), сондай-ақ Джон Стейнбектің «Жүзімнің қаһары» романында және Генри Фонданың басты рөлде ойнаған фильмде жазылған.

1940 жылдар

Макс Эрнст, Марсель Дюшан, Марк Шагал сияқты авангард суретшілер Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін Еуропадан қашып кетті. Бұл суретшілер АҚШ-қа келді, онда Нью-Йоркте сюрреализм мен авангардтық тәжірибелердің субмәдениеті дамыды, ол өнер әлемінің жаңа орталығына айналды. Америка модасы бандиттік стильде болды, бандиттер иммигранттар мен нәсілдік мәдениеттерге тартылды. Калифорнияда испан жастары ерекше зоот костюмдерін жасады, мысалы, қара киім киетін әйелдер сияқты. Зоот костюмдерін киюшілер рифмалау мен «қарсы сленг» (pig Latin) қолданды. Бұл стиль, жалпыға бірдей «Свинг» немесе «Джив» деп аталды (қараңыз: «Свинг сөздігі»), афроамерикандық, кубалық, мексикалық және Оңтүстік Америка элементтерін, сондай-ақ Слим Гейлардтың енгізген ерекшеліктерін қамтыды (McVouty oreeney қараңыз). АҚШ-тың Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысуы зоот костюмдерін заңсыз жасайтын жаңа заңмен жарияланды, себебі олар көп матадан тігілген. 1943 жылдың маусым айында Лос-Анджелестегі американдық әскерилер мексикалық американдықтардың аудандарына шабуыл жасап, костюм киген жастарды ұрып-сапалап, көбінесе киімдерін жыртып тастады, бұл «Зоот костюмдері көтерілісі» деп белгілі болды. Лос-Анджелестегі көтеріліс – Америкадағы ұзақ жылдар бойы сақталған нәсілдік кемсітушілікті күшейтетін соғыс кезеңіндегі шиеленістердің нәтижесінде туындаған қалалық тәртіпсіздіктердің бір бөлігі болды. Зоот костюмдері көтерілісінің ерекшелігі сол болды, көбінесе мексикалық американдықтар (сондай-ақ кейбір ақ және африкалық американдықтар) киген киімдер оларды қаладағы американдық әскерилердің назарына түсірді, олардың көпшілігі оңтүстік штаттарынан келгендер еді. Еуропадағы қара нарықта рациондау кезінде өркендеді. Киім үлгілері қандай да бір жолмен сұранып немесе сатып алу мүмкіндігіне байланысты болды, міндетті түрде заңды емес емес; Барлық жерде шектеулер болды. Америкалықтар Ұлыбританияға келген кезде, қара нарықтағылар («Wide boys» немесе «Spivs» деп аталды) GI-лермен шұлық, шоколад және т.б. үшін келісімдер жасады. Әрине, субмәдениетте қылмыскерлік, батылдық, тәуекелге баратын мінез, орта, қарсылық және т.б. бейнесі сақталды. Есірткілердің қара нарығы барлық жерде гүлденді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін зоот костюмдері Францияға «Зазу» жастарының түрінде тарады. Осы уақытта Францияның зиялылары Париждегі кафе мәдениетінде Жан-Поль Сартр мен Альбер Камюдың айналасында экзистенциалистік субмәдениетті қалыптастырды. Соғыстан кейінгі Америкада халық әндері мен ковбой әндері (сол кездегі «hillbilly music» деп те аталды) кең аудиторияға танымал бола бастады. Ауылдық джаз және блюз жанкүйерлерінің субмәдениетінде джаз және блюз элементтері дәстүрлі ковбой және халық әндері стильдерімен араластырылып, «батыс свингі» деп аталатын кроссовер пайда болды. Радионың таралуының арқасында бұл музыка 1940 жылдары АҚШ-та таралды. Радио – шағын субмәдениеттердің идеяларын кең аумаққа тарату арқылы үлкен субмәдениеттерді құруға қабілетті алғашқы заманауи бұқаралық ақпарат құралы болды. «Бейбоп» – жаңа джаз субмәдениеті, ол свингтің мелодиялық стиліне қарсы көтеріліспен пайда болды. Көрікті орындаушылардың арасында Диззи Гиллеспи мен Чарли Паркер болды. Өз кезегінде, бейбоп «хипстер» және «бит буыны» субмәдениетін тудырды. 1947 жылы Джек Керуак Американы көлденең кесіп өткен эпикалық саяхат жасады, ол кейіннен «Жолда» романында суреттеді. Сол жылы Калифорния штатының Холлистер қаласында мотоциклшілер тобына қатысты оқиға болды, ал «Harper's Magazine» журналы бұл туралы мақала жариялады. 1948 жылы Калифорнияның Фонтана қаласында «Hells Angels» тобы құрылды. «Hells Angels» соғыстан кейінгі жайсыз уақытта көңіл көтеруді іздеген мотоцикл клубы ретінде басталып, уақыт өте келе жамандыққа ұшырады. Мотоциклшілердің бандалары жалпы жаңалықтардың тақырыбына айналды. 1953 жылы Марлон Брандоның «Жабайы» атты фильмі жарық көрді.

1950 жылдар

Экзистенциалистер субмәдениеттің дамуына терең ықпал етті. Жан-Поль Сартр мен Альбер Камю француз қарсылық қозғалысын мәдени революция аясында жасырын жүргізді, ал американдық бит сахнасы осы қозғалысқа қосылды. Жеке тұлғаның бостандығына жасалған баса назар Америка мен Ұлыбританиядағы биттерге әсер етті, және экзистенциалдық богемияның осы түрі 1950-ші және 1960-шы жылдарға дейін «биттер буыны» деген атпен жалғасты. Екі соғыстан бұрынғы бейбіт заманның бейнесіне оралуға жасалған тағы бір әрекет ретінде сақалдар мен ұзын шаштар қайтадан пайда болды. Сонымен қатар, соғыстан кейінгі Американың гүлденуінің нәтижесінде жастар субмәдениетінің жаңа ерекшелігі пайда болды: жасөспірімдер. Джаз мәдениеті ритм-энд-блюз арқылы рок-н-ролл мәдениетіне айналды. Бірінші рок-н-ролл жазбасы қандай болғаны туралы әртүрлі үміткерлер бар. Сонымен қатар, джаз мәдениеті өз дамуын жалғастырды, бірақ бұдан былай шалқып, қылмыстық әрекеттермен байланысты болмай, құрметке ие формаға айналды. 1950-ші жылдардан бастап қоғам көшедегі топтардың, ойсыратылған вандализм мен граффитидің көбеюін байқады. Әлеуметтанушылар, психологтар, әлеуметтік жұмыскерлер және судьялар қалалық проблемалардың өсуіне не себеп болғаны туралы теориялар ұсынды, бірақ кейін бұл ескі буынның ақ үстемдік көзқарасына қарсы наразылық ретінде дамығаны қабылданды. Жалпы пікір бойынша, қазіргі қалалық орта заманауи әлемнің барлық жарқырағы мен мүмкіндіктерін ұсынады, бірақ жұмысшы табының жастарында шын мәнінде аз нәрсе бар. Бұл теория және басқалары Шекспирдің «Ромео мен Джульетта» романына негізделген «Вест-Сайд-Стори» мюзиклында «Jet Song», «America» және «Gee, Officer Krupke» сияқты әндерде пародияланды. Жаңа жасөспірімдер субмәдениетінің пайда болуы және жасөспірімдер қылмысының өсуі Сенаттың Жастар қылмысы жөніндегі кіші комитеті сияқты жастар мінез-құлқына қатысты зерттеулер мен заңдарды қабылдауға әкелді. Көшедегі зорлық-зомбылыққа негізделген көптеген субмәдениеттердің бірі – майлылар, олар жұмысшы табының субмәдениетінің бөлігі болды және мотоциклшілер субмәдениетіне әсер етті. Американың рок-н-роллы Ұлыбританияға келгенде, оның айналасында субмәдениет пайда болды. Соғыстан кейінгі британдық көше жастарының кейбіреулері қалалардағы бомбалау орындарында жүріп, ұсақ қылмыстарға тартыла бастады. Олар зұт костюмінен өзгешеленетін «дрейп костюмі», елдік стильдегі бағаналы галстук, шұлықпен аяқ киім, тар шалбар және Элвис Пресли стиліндегі шашпен киінетін. Бұл жастарды Тедди-бойз деп атады. Олар билеуге шыққанда, олардың қатындары американдық әріптестері сияқты пудель юбкалары мен кринолин киіп жүретін. Күнделікті киімде қыздар көбінесе шалбар немесе джинсы киіп жүретін. Сол кезде қыздардың шалбар киюі және жігіттердің шаштарына көп уақыт жұмсауы көптеген адамдар үшін әлеуметтік шок болды. Британдық жастар фракцияларға бөлінді: қазіргі заманғы джаз жастары, дәстүрлі джаз жастары, рок-н-ролл жасөспірімдері және скиффл қозғалысы. Кофе-барлар – барлық жастардың кездесу орны болды, ал ең танымалдары Лондонның Сохо ауданында деп есептелді. Ұлыбританияда Бит буынының саяси жағы – CND басқаратын ядролық қаруға қарсы қозғалыс болды. «Бомбаны тоқтату» науқаны өте сәтті британдық әлеуметтік құбылысқа айналды. Жасөспірімдер музыкасы мен субмәдениеті 1957 жылғы «Музыкалық адам» (және 1962 жылғы фильм) пьесасында, әсіресе «Ya Got Trouble» әнінде пародияланды. АҚШ пен Австралияда Гавайи әсерімен серфинг жастардың жаңа спорты болды. Спорт пен оған байланысты кештер, киімдер, сөйлеу үлгілері мен музыканың айналасында бүкіл субмәдениет өркендеді. Сол уақытта скейтбордпен жүру толқынмен жүрудің параллель өмір салты ретінде дамыды. Екі спорт түрі де ғасырдың соңына дейін және келесі ғасырға дейін жалғасты. Осы екі спорттан жастар өздерінің дағдыларын және шеберлігін көрсетуге болатын әлеуметтік құрылымды құруға үйренді. Конго еркін мемлекетінде (қазір Конго Демократиялық Республикасы) батыс фильмдері мен ковбойларды негізгі ықпал етуші ретінде қабылдаған «Биллдер» деп аталатын жастар субмәдениеті гүлденді. Нидерландыда Амстердам, Роттердам және Утрехт сияқты ірі қалаларда екі жастар тобы пайда болды. Бір тобы – британдық Тедтерге ұқсас «Ноземдер», ал екіншісі – дүниежүзілік соғыстан бұрынғы Францияның богемиялық суретшілерімен салыстыруға болатын «Artistiekelingen». Nozems өз уақытын рок-н-ролл музыкасын тыңдап, қалада мотоциклмен жүріп, қыздарды көтеріп, ал Artistiekelingen философияны талқылап, сурет салып, джаз музыкасын тыңдайтын.

1960 жылдар

1960 жылдары биттер (немесе битниктер) әлемдік масштабта кеңіректеріп, одан да ірі субмәдениетке айналды. 1960 жылдардағы басқа субмәдениеттердің қатарында радикалдар, модтар, рокерлер, байкерлер, хиппилер және фриктер болды. Биттік орта мен хиппилер арасындағы маңызды өзгеріс белгілерінің бірі – Нил Кассади мен Кен Кесидің «Merry Pranksters» тобының психоделикалық суреттермен боялған «Further» атты мектеп автобусында АҚШ бойынша саяхаттауы болды. АҚШ-та хиппилер үшін 1967 жыл ең табысты жыл болды, ол «махаббат жазы» деп аталды. «Жай жігіттер» мәдениеті Ямайканың геттоларында қалыптасты, бұл рокстеди музыкасының, мәдени кештердің және дыбыс жүйесі билерінің танымалдылығымен бірге болды. Олар заманауи киімдер киіп, көбінесе топтарға қатысып, зорлық-зомбылыққа ұшырады. Бұл субмәдениет кейін Ұлыбритания және басқа елдерге тарады. Мод субмәдениеті 1950 жылдардың соңында Лондондағы (Англия) бірнеше трендтік жасөспірім жігіттердің тобымен басталды, бірақ 1960 жылдардың басында ең танымал болды. Модтар тар кесілген костюмдер сияқты жаңа модаға, қазіргі заманғы джаз, ритм-н-блюз, соул, ска және кейбір бит музыкасы сияқты музыкалық стильдерге құмар болды. Көптегендері скутерлерде жүрді. Мод және «жай жігіттер» мәдениеттері 1960 жылдардың соңындағы скинхед субмәдениетіне әсер етті. Скинхедтер – қарапайым, таза киімдерді таңдайтын, ска, рокстеди, соул және ерте регги музыкасын ұнататын, модтардың өңделген, жұмысшы табының нұсқасы болды. Дискотека мәдениеті 1960 жылдары пайда болды, оның ішінде «Whisky a Go Go» және «Studio 54» сияқты дискотекалар болды. Субмәдениеттер көбінесе әлеуметтік қарым-қатынас пен еркін мінез-құлыққа негізделген, бірақ кейбіреулері саяси мәселелерге бағытталған. АҚШ-та оларға «Қара пантералар» және «Иппилер» кірді. Аллен Гинзберг гейлердің құқықтарын қорғау, Вьетнам соғысына және ядролық қаруға қарсы наразылықтар сияқты бірнеше қозғалыстарға қатысты. 1968 жылдың мамыр айында Парижде (Франция) студенттер көтерілісі болды, оған Жан-Поль Сартр және басқа 121 зиялы «нақпасыздыққа құқық» деп мәлімдеме жасап қол қойды. Көтеріліс елді тоқтатты және үкімет биліктен құлату қаупін болдырмау үшін жалпы сайлау өткізуге мәжбүр болды. Хакерлік мәдениет 1960 жылдары колледждер мен университеттерде компьютерлердің қолданылуының артуына байланысты қалыптаса бастады. Компьютерлер мен басқа да технологиялардың мүмкіндіктеріне қызыққан студенттер технологияны еркін қолданудың жолдарын іздестіре бастады. Халықаралық «Хэппининг» және «Флюкс» қозғалыстары да 1960 жылдары басталды, олар биттік субмәдениетінен өркендеді.

1970 жылдар

1970 жылдары хиппи, мод және рокер субмәдениеттері уақытша «фриктер» (ашық түрде ерекше бейнесін қабылдаған) деген атқа ие болған трансформация процесінде болды. Жеке тұлға саясатының артуы, гомосексуализмнің заңдастырылуы және ғылыми фантастика мен фантастикалық әдебиетке қызығушылықтың өсуі «фрик» көрінісін тудырды. Фрик-көшбасшылары антикапиталистік, қауымдық өмір салтын дамытты. The Edgar Broughton Band немесе The Pink Fairies сияқты фрик-топтар тегін фестивальдерде ойнап, коммерциялық аландардан бас тартты. Музыка және мода субмәдениетінің коммерциялық баламасы – глэм-рок болды. Бұл 1960 жылдардағы мод мәдениетінің жалғасы болды және 1970 жылдардың андрогин трендіне сәйкес келді. Бір кезде хакерлер мен компьютерлік субмәдениет өкілдері «гик» деген сөзді мақтан тұтып қабылдады, дәл сол сияқты фриктер де қабылдаған болатын. Компьютерді пайдалану сол кезде көптеген адамдар үшін қол жетімсіз құпия әлем болды, бірақ көптеген адамдар ғылыми фантастикада пайда болғандықтан компьютерлерге қызығушылық танытты. Компьютерге ие болу арманы 20 ғасырдың бірінші жартысындағы шағын субмәдениеттен 1970 жылдары қорқыныш, комикстер және фантастикалық фриктермен бірге үлкен топқа айналған ғылыми фантастика әлемінде танымал қиял болды. 1960 жылдардың соңындағы скинхед субмәдениеті 1970 жылдары да жалғасты, ал кейбір скинхедтер панк субмәдениетінің ықпалына түсті. Бұл скинхедтер Oi! жанрымен байланысты болды, ал кейбір скинхедтер оңшыл саясатқа қатысып, ақ үстемдік скинхедтер сахнасын құрды (бірақ алғашқы 1960 жылдардағы скинхедтер қара мәдениетінің ықпалында болған). Гейлер клубтарында басталган диско 1975 жылдан бастап маңызды бола бастады. Кейбір аймақтарда, әсіресе Нью-Йорк қаласында, диско жастар өмірінің барлық аспектілерін «басып алған» сияқты, дискоға қарсы агрессивті қозғалыс пайда болды. WPLJ және WPIX сияқты Нью-Йорк радиостанциялары тыңдаушыларын диско пластинкаларын жоюға және рок-н-роллға көшуге шақырды. Музыкалық және мәтіндік тұрғыдан алғанда, панк-рок диско, прогрессивті рок және хиппи субмәдениетіне қарама-қарсы болды. Алғашқы панктер агрессивті, жылдам темпте үш аккордты рок-н-ролл әндерін орындады. Хиппи субмәдениетінің құлдырауында байкерлердің қалған бөліктері 1960 жылдардың соңындағы қорқыныш пен зорлық-зомбылықтың эстетикалық ерекшеліктеріне ұқсас металлшыларға айналды, бұл прогрессивті рокқа (хард-рок) ертедегі ауыр металдың қараңғы түріне әсер етті. Металлшылар ұзын шашты сақтап, 1970 жылдардың соңындағы шағын мәдениеттен киімдер алды және негізгі ағымға қарсы сепаратизм мен ортодоксия мәдениетін құрды. 1976 жылы C. W. McCall-дың «Convoy» әні хит-парадқа еніп, жүргізушілер және CB радио субмәдениетін романтикалық бейнеледі. 1978 жылы ән Сэм Пекинпаның режиссерлігімен түсірілген «Конвой» фильміне шабыттандырды, онда Крис Кристоферсон, Али Макграу, Эрнест Боргнин және Берт Янг түсті. «Конвой» сөзі және әннің мәтіндерінен алынған цитаталар бостандықтары үшін күрескен адамдардың танымал мәдени бейнесіне айналды. 1960, 1970 және 1980 жылдардағы Мәдениеттің ықпалды тұлғалары, фриктер, Жаңа дәуір қозғалысы және Конвой идеясы жаңа дәуірдегі саяхатшыларға біріккен сияқты. 1976 жылдан бастап Ұлыбританиядағы анархо-панк сахнасында Crass тобы мен The Poison Girls сияқты байланысты топтар пайда болды. Crass Records лейблі тәуелсіз операция болды, бұл үлкен лейблдер оларға назар аудармаған топтарға жазбалар шығаруға мүмкіндік берді. Crass сонымен қатар өздері мен басқа топтар үшін бүкіл елде концерттер ұйымдастырды және ядролық қозғалыс және басқа да мәселелер үшін саяси науқан жүргізді. Модтар 1970 жылдардың соңында The Jam және Quadrophenia британдық фильмінен шабыттанған постпанк мод қайта жаңғыруы ретінде қайта оралды. 1979 жылы Usenet сол кездегі әлі де жаңа Интернет арқылы байланыс құралы ретінде құрылды. Usenet және хабарландыру тақтасы жүйесі (BBS) субмәдениеті келесі онжылдықтарда маңыздырақ болды. Сондай-ақ 1979 жылы Африканың Заир / Конго Демократиялық Республикасындағы Румба жұлдызы Папа Вемба Sapeur («Société des Ambianceurs et des Personnes d'Élégance» – қысқаша «SAPE») көшбасшысы болды және оны жастар культы ретінде насихаттады. Папа Вембаның музыкасына Заирдегі румбаның бұрынғы жұлдыздары (Папа Вендо сияқты) және оның Еуропаға сапары, сондай-ақ 1974 жылы Rumble in the Jungle-дегі Джеймс Браунның өнері әсер етті. Вемба былай деді: Sapeur культы жастардың барлық буынына жеке тазалық, гигиена және әдемі киім киюдің жоғары стандарттарын ұсынды. Мен жақсы күтімді, жақсы қырқылған, жақсы парфюмді десем, мен жастар арасында талап ететін қасиет. Мен олардың біліміне қарамастан, білім әуелі отбасынан келеді.

1980 жылдар

1980 жылдардың басында панк-роктың кейбір жақтастары одан жалықты да, оны стильдірек етуге және глэм элементтерін енгізуге тырысты. 1981 жылға қарай бұл тенденция «жаңа романтиктер» тобының қалыптасуына әкелді, олардың ең сүйікті музыкасы синтезаторлық электропоп болды. Жаңа романтиктер көбінесе сәл әйелсіз және нәзік мінезді болды, ал субмәдениетке визуалды тұрғыдан, адамның жыныстық бағдарына қарамастан, андрогин әсер тән еді. Киім үлгілері бұрынғы дәуірлердің немесе қиялға келген болашақтың сәнін сомдау арқылы сәнді уақытты өзгерту құралы ретінде пайдалануға қайта оралуды көрсетті. Сол кездегі музыка баспасөзінің мәліметтері бойынша, жаңа романтиктер өздерін «футуристер» және «аты жоқ культ» сияқты бірнеше балама атаулармен таныстырды. Басқа панк-рок жақтастары жанр мен мәдениетті тереңірек жер астына алып кетті, онда ол «хардкор панк» деп аталатын, жылдамдатылған және күшті жанрға айналды. Хардкорлық айналыммен бірге «straight edge» субмәдениеті пайда болды. Straight edge – темекі, алкоголь және ойын-сауық есірткілерін (әсіресе психоактивті және стимуляторлық есірткілерді) пайдаланудан, ал кейбір адамдар үшін – еркіндікпен жыныстық қатынасқа түсуден бас тартатын өмір салты. 1979 жыл шамасында жаңа бағыт іздеген басқа бұрынғы панктер ақырында гот субмәдениетінің ядросына айналды. Готтар – қара киім киіп, көңілсіз романтизмді ұстанатын субмәдениет. Жаңа романтиктерден айырмашылығы, готика 21-ғасырға дейін сақталды. Ұлыбританияда готика 1980-ші жылдардың соңында ең жоғары танымалдылыққа ие болды. Американың қалалық ортасында еркін поэзия мен жартылай стаккато поэзияны қолданатын көше мәдениетінің бір түрі, брейк-данспен үйлесіп, хип-хоп және рэп субмәдениеттері ретінде дамыды. Джаз жаргонында «рэп» сөзі әрқашан сөйлеу мен әңгімелесуді білдірген. Жаңа мағынасы поэзияның мәртебесінің элиталық өнерден қауымдық спортқа айналуын білдірді. Рэпшілер өзінің шебер ризаларын жетілдіруге тырысты. Рэппен айналысуды «MCing» деп те атайды, ол хип-хоптың төрт негізгі элементінің бірі: MCing, DJing, граффити өнері және брейк-данс. 1980 жылдардың басында поэзия мәдениеті кең мағынада рэп сияқты энергияны қабылдады, сонымен қатар алғашқы поэзия слэмдер басталды. Поэзия слэмдері соңғы толқынның поэзияға құштар жандарының назарына ілігіп, жаңа қозғалысқа айналды. 1985 жылы Стоунхендж еркін фестивалі фестивальдің өткізілуін тоқтатуға және «Бейбітшілік конвойын» таратуға тырысқан полицияның көптеген күштерімен бұзылды. Нәтижесінде болған «Бинфилд шайқасы» – ағылшын тарихындағы ең ірі жаппай тұтқындаулардың бірі болды. 80-жылдардың ортасынан бастап тегін кештер мен рейвтер басталды және гүлденген субмәдениетке айналды. Бұл субмәдениет қабылдаған музыка – технодан дамыған электронды би музыкасы, оны Детройт пен Чикагода Хуан Аткинс, Деррик Мэй және Кевин Саундерсон сияқты адамдар, сондай-ақ Карлхайнц Стокгаузен, Джон Кейдж және басқалар бастаған электронды музыка, Hawkwind сияқты прогрессивті рок топтары арқылы алынған, dub reggae және Kraftwerk және Depeche Mode сияқты электропоп топтарының дыбыстары арқылы сүзгіленген, Art of Noise және ертегі хип-хоп және қайта өңделген психоделия арқылы басқаша бұрылыс берілген. 80-жылдардың соңында рейв мәдениеті Acid House және Acid Jazz сияқты музыкаға байланысты әртүрлі формаларға айналды және 90-жылдары одан әрі дамыды. Рейв мәдениеті 80-жылдардың ортасынан бастап ғасырдың соңына дейін және одан әрі өркендеді. Usenet және BBS субмәдениеттері әлеуметтік және антиәлеуметтік мінез-құлық үлгілерін, сондай-ақ троллинг, спам, флейминг және т.б. құбылыстарын қамтитын субмәдениеттерді дамытты. Компьютерлік субмәдениетке киберпанк әдебиетіндегі ойдан шығарылған субмәдениеттер де әсер етті.

1990 жылдар

X ұрпағы немесе Gen X термині Дуглас Куплендтің «X ұрпағы: үдемелі мәдениет туралы әңгімелер» романы арқылы танымал болды. Ол Бейбі Бум ұрпағынан кейінгі ұрпақты, яғни 1980 жылдардың соңы мен 1990 жылдардың басында ересекке айналған адамдарды сипаттау үшін пайдаланылды. Ұлыбританияда 1990 жылдары бритпоп көрінісі пайда болды, оған 1960 жылдардағы модтар, 1970-1980 жылдардағы модтардың қайта жаңғыруы және басқа да британдық рок музыкасы мен субмәдениет стилі әсер етті. Америка Құрама Штаттарының батыс жағалауында Нирвана, Саундгарден және Мудхани сияқты топтар бастаған, өзінің субмәдениетін дамытқан Grunge деп аталатын альтернативті рок стилі танымал болды. 1990 жылдардың маңызды технологиялық жетістіктерінің бірі – World Wide Web болды. Интернет желісінің ескі инфрақұрылымында жұмыс істейтін веб, шағын субмәдениеттердің ірі жаһандық онлайн қауымдастықтарға өсуіне мүмкіндік берді. Онлайн ойын қауымдастықтары, форумдар, чат-бөлмелер және интернет-кафелер кең таралды. 1990 жылдары жаһандануға қарсы қозғалыс күшейді. Бұл жаһандану мен жаһандық капитализмнің күшейген әсеріне жауап болды. Жаһандануға қарсы наразылық қозғалысымен бірге әділ сауда қозғалысы да дамыды.

21 ғасыр

X, Y немесе "Эхо бумерлер" ұрпақтары (осы ұрпақтың көптеген ата-аналары Baby Boomer ұрпағына жатқандығына сілтеме) 2000-шы жылдары ересек жасқа жеткен адамдардан құралды. XXI ғасырдың алғашқы онжылдығында пайда болған немесе танымал болған субмәдениеттерге Эмо, Сцена және Чав кірді. Пост-хардкор хардкор панк жанрындағы тамырлары бар Эмо субмәдениеті жылдар өте өзгере отырып, 2000 жылдардың басындағы коммерциялық сәттіліктен кейін кеңінен таралды. Қазіргі заманғы хипстер 2010-шы жылдары кең танылды. 2014 жылдың 20 наурызында британдық The Guardian газетінің журналисі Алексис Петридис субмәдениеттердің қарқынды түрде төмендеп бара жатқанын, тек Эмо және металлшылар ғана визуалды маңызға ие екенін мәлімдеді. 2010 жылдардың ортасы мен соңында субмәдениеттер интернет пен әлеуметтік желілердің қолжетімділігі артып, бөлініп, бірікті. Көптеген 2010 жылдардағы субмәдениеттер бұрыннан бар топтардан пайда болды – мысалы, танымал "e girl" субмәдениеті 2000 жылдардың ортасындағы Сцена сәнінің қазіргі заманғы нұсқасы ретінде қарастырылады. 2010 жылдарға арналған ретроспективті сериясының бір бөлігі ретінде Dazed журналы технологияның субмәдениеттерге тигізген әсерін сипаттады: "Бірақ [интернет] бізге одан да көп нәрсе берді; ол бізге тек жақсы даярланған көзге ғана көрінетін ондаған көріністер мен қозғалыстарды сыйлады. Ал қағидалар бұрынғыдан да икемді болды: сіз бір түрлі киініп, мүлдем басқа музыка тыңдай аласыз". Қазіргі субмәдениеттерге e-қыздар, кореяға құмарлар (Koreaboos), өнерге құштарлар (art hoes), хайпбисттер, Instagram-дағы әдемілер (baddies), жұмсақ жігіттер (soft boys), скейтбордшылар және 1970-90 жылдардағы хиппилер, готтар, панктер және гранж сияқты субмәдениеттердің қайта жаңғыруы кіреді.