Кіріспе
Ауырсынуды тудыратын фактордың орнынан басқа жерде сезілетін ауырсыну. Рефлекстік ауырсыну деп те аталады, бұл ауырсынуды тудыратын фактордың орнынан басқа жерде сезілетін ауырсыну. Мысалы, миокард инфарктінен (жүрек шабуылынан) туындаған стенокардия жағдайында, ауырсыну көкірек қуысында емес, көбінесе мойынның сол жағында, сол иықта және арқада сезіледі. Ауырсынуды зерттеу жөніндегі халықаралық қауымдастық бұл терминді ресми түрде анықтаған жоқ; сондықтан бірнеше авторлар оны әртүрлі анықтаған. Рефлекстік ауырсыну 1880 жылдардың соңынан бері сипатталған. Тақырып бойынша әдебиет көлемі артып келе жатқанына қарамастан, рефлекстік ауырсынудың биологиялық механизмі әлі белгісіз, бірақ бірнеше гипотеза бар. Сәулеленуші ауырсыну рефлекстік ауырсынудан сәл өзгеше; мысалы, миокард инфарктісіне байланысты ауырсыну рефлекстік немесе көкіректен сәулеленуші болуы мүмкін. Рефлекстік ауырсыну – ауырсынудың зардап шеккен органнан алыс немесе оған жақын жерде сезілуі; мысалы, адам тек жақ сүйегінде немесе сол қолында, бірақ көкірегінде емес, ауырсыну сезінуі. Сәулеленуші ауырсынудың бастапқы нүктесі болады, онда науқас ауырсынуды сезіне алады, бірақ ауырсыну осы нүктеден ("сәулелене") таралып, ауырсынуды кеңірек аймақта сезінуге себеп болады.
Referred pain, also called reflective pain, is pain perceived at a location other than the site of the painful stimulus. An example is the case of angina pectoris brought on by a myocardial infarction (heart attack), where pain is often felt in the left side of neck, left shoulder, and back rather than in the thorax (chest), the site of the injury. The International Association for the Study of Pain has not officially defined the term; hence, several authors have defined it differently. Referred pain has been described since the late 1880s. Despite an increasing amount of literature on the subject, the biological mechanism of referred pain is unknown, although there are several hypotheses. Radiating pain is slightly different from referred pain; for example, the pain related to a myocardial infarction could either be referred or radiating pain from the chest. Referred pain is when the pain is located away from or adjacent to the organ involved; for instance, when a person has pain only in their jaw or left arm, but not in the chest. Radiating pain would have an origin, where the patient can perceive pain, but the pain also spreads ("radiates") out from this origin point to cause the pain to be perceived in a wider area in addition.
Сипаттамалары
Жүйке ауруының күштілігі ағымдағы/шақырылған аурудың қарқындылығы мен ұзақтығымен байланысты.
Механизм
Ауырсынудың бірнеше ұсынылған механизмдері бар. Қазіргі уақытта қайсысы дұрыс екеніне қатысты нақты консенсус жоқ. Жүректің жалпы висцеральді сезімтал талшықтары симпатикалық жүйкелер арқылы тік жолмен жұлынға дейін жетеді және олардың жасушалық денелері кеуделік дорсальді түбір ганглияларында (T1-T5) орналасқан. Жалпы ереже бойынша, кеуде және құрсақ аймағында жалпы висцеральді афференттік (GVA) ауырсыну талшықтары симпатикалық талшықтармен бірге преганглионарлық симпатикалық талшықтар пайда болған жұлын сегменттеріне дейін жүреді. Орталық нерв жүйесі (ОНЖ) жүректен келетін ауырсынуды кеуделік жұлын сегменттерімен қамтамасыз етілген дене мүшелерінің соматикалық бөлігінен түскендей сезінеді. Миокард инфарктісімен байланысты ауырсыну классикалық түрде жүректің орналасқан жерінде, көкіректің ортасы немесе сол жағында болады. Ауырсыну сол жаққа қарай жаққа және сол қолға таралуы мүмкін. Миокард инфарктісі сирек жағдайда рефлекстік ауырсыну ретінде көрінеді, және бұл көбінесе диабеті бар немесе егде жастағы адамдарда кездеседі. Сонымен қатар, дене қабырғасының және жоғарғы аяқтың осы аймағының дерматомаларының нейрондық жасушалары жүректің жалпы висцеральді сезімтал талшықтары сияқты бірдей дорсальді түбір ганглияларында (T1-T5) және жұлын сегменттеріндегі (T1-T5) екінші реттік нейрондарда синапс түзеді. ОНЖ ауырсынудың дене қабырғасынан немесе ішкі органдардан келіп тұрғанын нақты ажырата алмайды, бірақ оны дене қабырғасының бір жерінен, яғни кеуде қуысы астындағы ауырсыну, сол қол/қол ауырсыну, жақ ауырсыну ретінде сезінеді.
Зертханалық сынақ әдістері
Ауырсыну зертхана жағдайында зерттеледі, себебі осылай бақылауды күшейтуге болады. Мысалы, ауырсынудың сипаты, қарқындылығы және уақыты айқын түрде басқарылуы мүмкін. Осы жағдайда ауыртпалық ауырсынуды зерттеудің екі негізгі тәсілі бар.
Алгогенді заттар
Соңғы жылдары әртүрлі химиялық заттар қолданылып, олар: брадикинин, P заты, капсаицин және серотонин. Бірақ, осы заттардың кеңінен қолданылуына дейін гипертоникалық тұзды ерітінді пайдаланылды. Әртүрлі тәжірибелер арқылы тұзды ерітінді енгізумен байланысты бірнеше факторлар анықталды, мысалы, инфузия жылдамдығы, тұз концентрациясы, қысым және қолданылған тұздың мөлшері. Тұзды ерітінді жергілікті және рефлекстік ауырсынуды тудыратын механизм әлі белгісіз. Кейбір зерттеушілер бұл осмостық айырмашылықтарға байланысты болуы мүмкін деп болжайды, бірақ бұл әлі расталмаған. Осы әдіс қолданылғанда, рефлекстік ауырсынуды алу үшін жергілікті ауырсынуға қарағанда стимулдың күші айтарлықтай жоғары болуы керек екені байқалды. Стимулдың қарқындылығы мен рефлекстік және жергілікті ауырсынудың қарқындылығы арасында да тығыз байланыс бар. Сондай-ақ, бұл әдіс ноцицепторлық бірліктердің көптеп жұмылдырылуына алып келеді деп саналады, нәтижесінде кеңістіктік қосынды пайда болады. Бұл кеңістіктік қосынды мидың арқалық мүйізі мен ми сабағының нейрондарына сигналдардың күшті ағынын қамтамасыз етеді.
Жалпы диагноз
Миокардтық ишемиядағыдай, дененің белгілі бір бөлігінде сезілетін шағылысқан ауыру, дұрыс жергілікті орталықты анықтауға көмектеседі. Шағылысқан ауырудың және сәйкес жергілікті орталықтардың соматикалық картасы, ауырудың таралу аймағына сүйене отырып, ауыру орнын анықтауға көмектесетін түрлі топографиялық карталар жасалуына әкелді. Мысалы, өңештің жергілікті ауыруы жоғары ішек қуысы, қиғаш бұлшықеттер және жұтқыншақта шағылысқан ауыруды тудыруы мүмкін. Құрамындағы жергілікті ауыру ішек, белдің төменгі бөлігі және тізе бұлшық еттеріне шағылысқан ауыруды таратуы мүмкін. Бүйрек тастары, тас зәр жолдары арқылы өтетін кезде, несеп жолдарында ішкі ауыруды тудырады. Бұл төменгі ішек қабырғасында күшті шағылысқан ауыруға себеп болуы мүмкін. Сонымен қатар, жақындағы зерттеулер кетамин, яғни тыныштандыратын дәрінің, шағылысқан ауыруды басуға қабілетті екенін көрсетті. Зерттеу фибромиалгиямен ауыратын науқастарда жүргізілді, бұл ауру буындар мен бұлшықеттердің ауыруымен және шаршаумен сипатталады. Бұл науқастар ноцицептивті тітіркендіргіштерге жоғары сезімталдық деңгейіне ие болғандықтан ерекше назарда болды. Сонымен қатар, фибромиалгиясы бар науқастарда шағылысқан ауыру, фибромиалгиясы жоқ науқастардан өзгеше үлгіде көрінеді. Көбінесе бұл айырмашылық, жергілікті ауырумен салыстырғанда шағылысқан ауырудың таралу аймағында (дистальдыға қарсы проксимальды) байқалады. Аймақ сондай-ақ жоғары сезімталдыққа байланысты айтарлықтай кеңейтілген.