Кіріспе

Американдық футболдың шабуыл стилі

Жеделдетілген шабуыл – американдық футболдың шабуыл стилі, оның екі түрлі, бірақ байланысты формасы бар, онда шабуыл жасайтын команда ойын арасындағы кешігулерден аулақ болады. Жеделдетілген, жиналмайтын шабуыл (HUNH) – қорғаныс стратегиясы мен икемділігін шектеу немесе бұзу үшін жиналыстан қашу немесе оны қысқартуды білдіреді. Екі минуттық жаттығу – ойын сағатын басқару стратегиясы, ол жиналыстарды шектеуі мүмкін, бірақ ойын сағатын тоқтатуға бағытталған ойындарға баса назар аударады. Екі минуттық жаттығу ойын сағатында қалған уақыты аз кезде қолданылатын стратегия болса, жиналмайтын шабуыл кез келген уақытта қолданылуы мүмкін. Жиналмайтын шабуылды алғаш Цинциннати Бенгалз командасы енгізді, ал 1990 жылдары бас жаттықтырушы Марв Леви мен шабуыл координаторы Тед Марчиброда басшылығымен «K Gun» деген атпен танымал болған Буффало Биллз командасы оны ең толыққанды пайдаланды. Жаттықтырушы Гас Малзан осы шабуыл стилін танымал етуге үлкен үлес қосты, «Жеделдетілген, жиналмайтын: Шабуыл философиясы» (2003) атты кітап жариялады. Ол өзінің табысы арқылы орта және жоғары білім беруде осы стильді дамытып, танымал етті.

Қатыспау қастандық

Тоқтамау шабуылы көбінесе жеделдетілген шабуылдың бір бөлігі ретінде қолданылады, бірақ бұл міндетті түрде допты жылдам ойынға беру (ойынді бастау) әрекеті емес. Керісінше, топтаспаудың болмауы шабуылға допты жылдам беру мүмкіндігін ұсынады, осылайша қорғаныс командасының ойыншыларды ауыстыруға және жаттықтырушылар мен ойыншылар арасында тиімді байланыс орнатуға уақытын қысқартады. Тоқтамау шабуылы кезінде шабуыл көбінесе алдын ала белгіленген формацияда тұрады, мүмкін алдын ала ойынды ескере отырып. Содан кейін, квотербек дауыспен ойынды өзгертіп, қорғаныстың жауабындағы әлсіздіктерге байланысты ойынды өзгерте алады. Кейбір командалар осы әдістемені қорғанысқа жауап беру үшін пайдаланады және сағат аяқталар тұсында осы ойынға дайын күйде ұзақ уақыт қалады, соның нәтижесінде нақты және жалған ойын өзгерістерін жасауға мүмкіндік алады. 2007 мен 2012 жылдар аралығында НФЛ-де тоқтамау шабуылын қолдану 100%-ға өсті.

Стандартты әдіс ретінде әзірлеу

Жедел шабуыл футболдың өзінен бастау алады. Бұрын топтасу болмаған. Мичиган жаттықтырушысы Филдинг Йост "Тезбет" деп аталды, себебі ол Бенни Оуэннен келесі ойынның сигналдарын алды, тіпті бұрынғы қақтығыстан шыққаннан кейін де. "Топтаспау" тәсілін қалыпты шабуылдық стратегия ретінде алғаш рет қолданған команда 1988 жылы Сэм Уайш басшылығымен "Цинциннати Бенгалс" болды, ал Бумер Эсиасон квотербек ретінде ойнады. Бұл тәсіл "шабуылдық әрекет" деп аталды, оған қысқа топтасу және әдеттегіден гөрі шайқас сызығына жақын топтасу сияқты стратегиялар кірді. Көптеген командалар бұрын "топтаспау" тәсілін қолданған, бірақ тек белгілі жағдайларда және шектеулі уақыт ішінде. Бұл стратегия ойыншыларды ауыстыруды шектеуде, қарсыластың қорғанысын шаршатуда, қорғанысқа ойынды шақыру қиындықтарын тудыруда және басқа да артықшылықтарда өте тиімді болды. "Бенгалс" осы тәсілді үнемі қолдана отырып, үлкен жетістікке жетті. Осы нұсқасының қолданылуы "Бенгалс" командасын Супер Боулға екінші рет қатысуға жеткізді. "Баффало Биллс" командасы "топтаспау" тәсілін қолданған "Бенгалс" командасына қарсы АФК чемпионатында жеңілгеннен кейін, көп ұзамай осы тәсілді қабылдады. Бас жаттықтырушы Марв Леви және шабуылдық үйлестіруші Тед Марчиброда басшылығымен "Биллс" командасы "топтаспау" шабуылын толыққанды қабылдаған алғашқы команда болды. Джим Келли "К Ган" шабуылын басқарғанда, "Биллс" командасы NFL тарихында төрт рет қатарынан Супер Боулға қатысқан жалғыз команда атанды. "Биллс" командасы бірнеше маусым бойы ойын барысында үнемі және толыққанды топтаспауды қолданған жалғыз команда болып саналады. Яғни, "К Ган" схемасын әрқашан негізгі шабуылдық философия ретінде қолданды. Квотербек Джим Келли ойын барысында алаңдағы ойынды өзі шақырып, сигналдар берді. Бұл ешқашан қайталанбаған ерекше жетістік, сондықтан "К Ган" шабуылы футболдағы ең танымал және толыққанды жедел шабуыл ретінде танылды. "К Ган" шабуылы көбінесе квотербек Джим Келлидің есімімен аталған деп есептеледі, бірақ шын мәнінде 2 метрлік екі жақты қабілеті бар қақпашы Кит МакКеллердің есімімен аталған. МакКеллер өте жылдам және икемді қақпашы болды, ал жаттықтырушылар мен команда мүшелері оның "үлкен жылдамдығы" бар екенін айтқандықтан, "Биллс" командасындағы лақап аты "Киллер" болды, осыдан "К Ган" атауындағы "К" әрпі пайда болды. Соңғы жылдары Пейтон Мэннинг, "Индианаполис Колтс" және кейін "Денвер Бронкос" командаларында осы техниканы жиі қолданды, қарсыластың қорғанысынан көрген қамтуына байланысты ойынды өзгертетін. 2013 жылы Чип Келли "Филадельфия Иглз" командасының бас жаттықтырушысы болды және Орегонда тиімді қолданған жедел шабуылды NFL-ге бейімдеді. 2014 жылғы маусымда "Иглз" командасы бір ойынға орташа есеппен 22 секунд жұмсады, бұл осы статистика сақталғаннан бері кез-келген NFL командасының ең жылдам көрсеткіші. Колледж ойындарында "Аберн" командасының жаттықтырушысы Гас Малзан Ник Сэбан мен "Алабама Кримсон Тайд" командасын жеңу үшін бірнеше рет "топтаспау" тәсілін сәтті қолданды. Сэбан ашуланып, ойынды баяулатуға тырысты, осылайша оның қорғанысына қосымша ойыншыларды қосуға мүмкіндік беруге тырысты, бірақ бұл нәтиже бермеді. Ақырында, Сэбан Малзанның шабуылдық тактикасын өзі де үйренуге мәжбүр болды.

НФЛ мен колледждер арасындағы айырмашылықтар

NFL командаларының бірнешесі бұл шабуылды түрлі жолдармен қолдана бастағанмен, көптеген колледж футбол бағдарламалары қарсыластарына қарағанда нашаррақ құрамы болғанда, артықшылық алу үшін жиналмай немесе асығыс ойнау тактикасын пайдаланды. Бұл тәсілдің бір ерекшелігі – колледж командасы көбінесе шабуыл сызығына асығып, белгілі бір құралымда тұрады. Қорғанысқан тараптың орналасуына байланысты, ойыншы (квотербек) шабуыл сызығында алдын ала белгіленген ойынды таңдауға немесе кері шегіліп, жаттықтырушы немесе оның көмекшісіне қарап, қорғанысқан тараптың орналасуына қарсы тиімдірек шабуылды анықтауға мүмкіндік алады. NFL-дің «Филадельфия Иглз» командасы да осы тәсілді қолданады, жаттықтырушы ойыншыға (квотербекке) шлемдегі радиоарна арқылы қорғанысқан тараптың орналасуы туралы ақпарат жібереді; радио ойын сағатындағы соңғы 15 секундқа дейін ғана жұмыс істейді, демек, ол жылдам шабуыл жасаған кезде ғана қолдануға ыңғайлы.

Екі минуттық бұрғылау

Екі минуттық жаттығу – жоғары қысымды және қарқынды ситуациялық стратегия, онда команда уақытты басқаруға, жартылай (немесе ойын) бітіспес бұрын ұпай алуға мүмкіндік беретін ойын санына ден қояды. Осы уақытта қолданылатын тактикаға ойыншыларды басқару, алмастыру, уақытты тоқтату және мүмкіндігінше көп ойын жасау үшін ойынды тоқтату кіреді. Бірінші жартылайда екі команданың кез келгені екі минуттық жаттығуды қолдана алады; алайда, ойын соңына қарай, тек тең түскен немесе жеңіліс алған команда ғана бұл стратегияны қолданады. Ең әйгілісі, екі минуттық жаттығу – ойын соңындағы, тең түскен немесе бір мүмкіндікпен қалып қойған команданың шабуылы. Екі минуттық жаттығу, көбінесе екі минуттық ескертуден кейін қолданылатын ойынның сәті ретінде аталады. Егер уақыт жеткілікті болса, команданың стандартты стратегиялары қолданылуы мүмкін; егер уақыт өте аз болса, командада «Ай-Мари» немесе «hook and lateral» (ілмек және бүйірлеу) тәсілінен басқа амал қалмайды. Екі минуттық жаттығу кезіндегі ойынды таңдау, айтарлықтай қашықтыққа жылжу немесе уақытты тоқтату мүмкіндігін арттыруға бағытталған. Уақытты бақылауға көмектесу үшін командалар жүгірудің орнына допты беруге және алаң ортасынан гөрі шетінен доп беруге бейім. Біріншісі толық емес доп беруге мүмкіндік береді, ал екіншісі қабылдаушыға алаң шегінен шығуға мүмкіндік береді, екеуі де уақытты тоқтатады. Уақытты тоқтатпайтын ойындар орын алғанда, шабуыл жылдам ойынға және допты жерге тигізуге (квотербек допты бірден жерге лақтырады, осылайша уақытты тоқтатады және бір мүмкіндікті жоғалтады) және уақытты азайту үшін уақытты тоқтатуға сенеді. Бұрынғыда, университет футболында шабуыл алғашқы төмендеу арқылы уақытты уақытша тоқтата алатын. 2023 жылғы маусымдағы ереже өзгерісіне сәйкес, енді уақыт әр жартылайдың соңғы екі минутынан басқа, алғашқы төмендеуден кейін де жұмыс істейді. Соңында, шабуыл ұпайға жақындаған сайын, олардың уақытты басқару стратегиясы қарсыластың екі минуттық жаттығу мүмкіндігінен айыру үшін уақытты аяқтауға қарай өзгеруі мүмкін.