Кіріспе

Паханг штатындағы қала, Малайзия.

Сундай Лембинг – Малайзияның Паханг штатындағы Куантан ауданындағы шағын қала. Ол Куантанның солтүстік-батысында орналасқан. Қала 1900 жылдарда қалайы өндіру орталығы ретінде пайда болды. 1886 жылы тау-кен өндірісі басталғаннан кейін британдық Pahang Consolidated Company Limited (PCCL) компаниясы мұнда қалайы өндірісін ұйымдастырды. Сундай Лембингте электр қуаты, мектептер, кинотеатр, жеке жанармай құю станциясы және аурухана болған. 1926 жылы су тасқыны кен өндіру жұмыстарын үш айға тоқтатты. Ұлы экономикалық дағдарыс және Жапонияның Малайяны басып алуы қаланың қалайы өндірісіне үлкен зиян келтірді. Малайя тәуелсіздік алғаннан кейін Сундай Лембингтің құлдырауы әлемдік сұраныстың және қалайы бағасының төмендеуімен байланысты болды, нәтижесінде 1987 жылы кендер жабылды. Көптеген тұрғындар көшіп кеткендіктен, дүкендер мен жанармай құю станциялары сияқты нысандар да жабылды. 2001 жылдан бастап Сундай Лембинг мұралық туризм орталығы ретінде қайта жаңғыртылды, Сундай Лембинг мұражайы ашылды. Үкіметтің кейінгі инвестициялары осы аймақты Паханг штатының маңызды туристік орындарының біріне айналдырды. 2014 жылы қалада шамамен 5000 адам тұрды. 2019 жылы болған ірі өрт тарихи ғимараттарды сақтау туралы алаңдаушылықты тудырды.

Этимология

Малай атауының ("Сықпан өзені") екі этимологиясы бар. Бір болжам жергілікті аңызға негізделген, онда бір би өзенде найзаның көрінісін көріп, сол көрініс бойынша қаласына ат қойған. Екіншісі – оранг-аслилер тобының ("Кенау өзені") арқылы секіріп құтылған бұғыға найза лақтырған оқиғаға байланысты. Бұл аймақ табиғи ресурстарға бай болғандықтан қала "Шығыстың Эльдорадосы" деп аталды.

Қор

Сугай Лембингтегі қалайы кен аймағы сол кездегі әлемдегі ең үлкен және ең терең аймақ болды; туннель шамамен созылып, аралығы және тереңдікте орналасқан. Бұл аймақтағы кен өндіру жұмыстарын 1886 жылы британдық Pahang Consolidated Company Limited (PCCL) компаниясы бастады, олардың кеңсесі Лондон қаласында орналасқан. Өндірістің ең жоғары деңгейінде, кен 5000 жұмыскерді жұмысқа алып, жыл сайын 4000 тонна қалайы өндірді. Қаланың қалайы өнеркәсібін қолдау үшін дамуы электр энергиясы, жұмысшыларға арналған тұрғын үйлер, мектептер, дүкендер, кинотеатр және аурухана сияқты инфрақұрылым мен жайлылықтардың құрылуына әкелді. Малаядағы Паханг және көршілес штаттардағы қалайы кен орындары электр қуатын алғашқы болып алды. Бастапқыда мұндай қуат күніне 12 сағат ғана қолжетімді болды, ал еуропалық қызметкерлер елден қашып кетті.

Тәуелсіздік пен кейін құлдырау

Соғыстан кейін кен өндіру жалғасты, ал 1960 жылдары қаланың жеке дизель генераторы 7 МВт қуат өндірді, бұл жақын орналасқан штат астанасы Куантандағы мемлекеттік генератордан үш есе артық болды. Кен орындары жабылуынан кейін көптеген тұрғындар жұмыс іздеу үшін басқа жерге көшіп кетті, соның салдарынан кейбір дүкендер мен жанармай құю станциялары жабылуға мәжбүр болды, алайда кейбір дүкендер өз жұмысын жалғастырды. 1988 жылдың желтоқсанында 14 000 тұрғыны бар қаланы қайта жаңғырту және оны туристік орталыққа айналдыру туралы ұсыныстар жасалды. Бір ұсыныс бойынша, бұрынғы кен басшысының үйін демалыс үйіне немесе мұражайға айналдыру жоспарланды; нәтижесінде үй Сугай Лембинг мұражайына айналдырылды. Ұсыныстарға бұрынғы жұмысшылардың жатақтарын қонақ үйлеріне айналдырып, туристерге арналған жатақтардың жетіспеушілігін толықтыру, қаланың инфрақұрылымын жақсарту және медициналық пункт ашу жоспарлары да кірді.

Қайта жаңғырту

Сунгай Лембинг мұражайы 2001 жылы ашылды; бұл қаланың туризм саласына көңіл бөлуіне әкеп соқты. 2004 жылғы 27 наурызда ұлттық бесжылдық экономикалық жоспар аясында федералдық үкімет қаланы жақсартуға 7 миллион ринггит бөлді; бұл 2004 жылы 193 000 келушіні қабылдаған мұражайды жақсартуды, туристік мақсатта тау-кен туннелін қайта жаңғыртуды, кинотеатрды қалпына келтіруді және қала мен қазба аймағын байланыстыратын жолды жаңартуды қамтиды. 2005 жылғы 16 сәуірде тағы 6,3 миллион ринггит тарихи құндылығы бар ғимараттарды – клубтарды, әкімшілік ғимараттарды, фабрикаларды және тау-кен туннельдерін қалпына келтіруге бөлінді. Қаланың орталық тағам сататын орнын қайта жаңғыртуға қаржы жұмсалды. 50 жылдық ағаш ғимарат 2006 жылы бұзылып, жаңа ғимарат 2008 жылғы 27 қыркүйекте ашылды. 2009 жылғы 6 ақпанда қала кіреберісінде арка орнатылды. 2012 жылы жақын жердегі елді мекендерден келуге мүмкіндік беретін үш көпір салынды. 2019 жылғы 31 тамыздағы өрт салдарынан бірнеше ғасырлық ғимараттар, оның ішінде 20 дүкен үй, 11 жеке үй және кітапхана өртенді. Өрт 53 тұрғынды үйсіз қалдырды. Өрт Малайзия архитекторлар институтын (PAM) тарихи ғимараттарды өрттен сақтау үшін қауіпсіздік шараларын күшейтуге шақыруға итермеледі. Өрттен кейін төрт ай өткен соң, зақымдалған ғимараттардың біреуін қайта құруға 10 миллион ринггит жұмсалды, Киото университетінің кеңесімен жүзеге асырылды; бұл қаржы Сунгай Лембингтегі қолданыстағы нысандарды жаңартуға да жұмсалды. COVID-19 пандемиясы кезінде, қозғалыс шектеулері жеңілдетілгеннен және шекаралар қайта ашылғаннан кейін туризм пандемияға дейінгі деңгейге қайта көтеріле бастады; тағам сататын орындағы 80 пайыз дүкен қайта ашылды және аймақтағы кейбір жатақханалар толық толды. Осы кезеңде келушілердің көп бөлігі көлікпен келді, бұл әдеттегі туристік автобустардан өзгеше болды. Қозғалыс шектеулері жеңілдетілгеніне қарамастан, әлеуметтік арақашықтық және басқа да инфекцияны бақылау шаралары сақталды, ал тау-кен туннелі мен мұражай жабық күйінде қалды.

Климат

Сугай Лембинг тропикалық жаңбырлы орман климатына ие, жыл бойы едәуір жауын-шашын жауады. Жылдық орташа температурасы – және орташа жылдық жауын-шашын мөлшері. Жауын-шашын мөлшері ақпан айында ең төмен, орташа есеппен , ал желтоқсан айында ең көп жауын-шашын түседі, орташасы . Мамыр айында орташа температурасы – болғандықтан, ол жылдың ең ыстық айы. Қаңтар мен желтоқсанда жылдың ең төмен орташа температурасы байқалады. 2005-2015 жылдар аралығында жүргізілген өлшеулер бойынша, ең құрғақ және ең ылғалды айлар арасындағы жауын-шашын айырмашылығы орташа есеппен құрайды.

Қоршаған орта мәселелері

1990 жылдан бері осы аймақта су тасқынының жиілігі мен күштілігі артып келеді, бұл өзен алабындағы жер пайдалану ережелерінің өзгеруіне, әсіресе ауыл шаруашылығының кеңеюіне және мүмкін заңсыз ағаш кесуге байланысты. Мүмкін болатын себептердің бірі – осы жер пайдалану өзгерістері нәтижесінде өзендердегі шөгіндінің көбеюі. 2014 жылдан бастап танымал Rainbow Waterfall-дың айналасындағы жаңбырлы ормандардың көп бөлігі пальма майы плантациясын салу үшін жойылды. Жергілікті тұрғындар су жиналатын аймақтарының ластануын ағаш кесу қызметімен байланыстырды. 2018 жылдың мамыр айында Пахан орман шаруашылығы департаменті ағаш кесу мен ластану арасындағы байланысты жоққа шығарса, 2018 жылдың желтоқсанында Пахан қоршаған орта департаменті Ментига корпорациясына нашар қалдықтарды кәдеге жарату тәжірибесі үшін бірнеше айыппұл салды.

Туризм

2017 жылдың шілдесіне қарай, жергілікті тұрғындардың бағалауынша, әр апта соңында шамамен 2000-3000 турист қалаға келіпті, ал Малайзия мен Сингапурдағы мектеп демалысында бұл көрсеткіш ең жоғары деңгейге жетеді. Сугай Лембинг мұражайы мен кен туннелінен басқа, аймақтың танымал орындарына кристалдарға арналған мұражай, ыстық су бұлағы, Панорама төбесі және Радуга шарлауығы кіреді.

Танымал мәдениетте

Малайзия-Сингапур бірлесіп түсірген «Кампонг Тайс» драмасы 1960-шы және 1970-ші жылдардағы Сугай Лембингте өтеді. «Pontianak Harum Sundal Malam 2» малайзиялық қорқыныш фильмі 2004 жылдың қараша айында Сугай Лембингте түсірілді.