Кіріспе

Американдық режиссер Рассел С. Догтен (Russell S. Doughten Jr.) (16 ақпан 1927 – 19 тамыз 2013) – американдық режиссер және көптеген қысқа және толық метражды фильмдердің продюсері. Оның фильмдері оның атының түрлі нұсқаларымен шығарылды: "Jr." қосымшасы немесе орта буынымен немесе оларсыз, ал кейде "Рассел" орнына "Расс" деген бейресми атау қолданылды. Догтен діни және христиандық фильмдер түсірді. Оның еңбектерінің ішінде 1958 жылғы ғылыми фантастика классикасы "Блоб" бар. Ол "Түнгі ұры" төрт бөлімді сериясымен ең көп танылды. Оның христиандық фильмдерінің басым бөлігі туған штаты Айованың әртүрлі аймақтарында түсірілді. Ол "Айовадағы тәуелсіз киноның әкесі" деп есептеледі және оның туындылары оны сол штаттың алдың қатарлы режиссері ретінде көрсетеді. Догтен Айовадағы көптеген тәуелсіз режиссерлерге ұстаздық етті.

Ерте өмір

Рассел Доутен кіші 1927 жылдың 16 ақпанында Айова штатының Айова Фолс қаласындағы ауруханаға жол жүріп туды. Оның әкесі ауылдық пошта тасушы болған. Доутен шіркеуге барып өскенмен, "қайта туылмас бұрын" үш рет крещение рәсімінен өтті деп еске алады. Айова штатының бірнеше шағын қалаларында тұрғаннан кейін Доутен Честер орта мектебін бітірді. Доутен әскери қызметке жарамды жасқа жеткенде, теңіз күштеріне қабылданып, қызметке кірді. Бір кезде ол Ұлы көлдердегі теңіз базасында орналасқан. 1946 жылы құрметті түрде демобилизацияланды. Доутен методист шіркеуінде белсенділік танытып, жастармен жұмыс істеу және ұлдар лагерінде демалыс жетекшісі және жүзу оқытушысы болып қызмет етті. Теңіз күштерінен босатылғаннан кейін Доутен спорт стипендиясымен Дрейк университетіне түсті, бірақ ол драматургияны оқуға көбірек қызығушылық танытты. 1949 жылы Дрейк университетінде көркем өнер саласындағы бакалавр дәрежесін алғаннан кейін, 1950 жылы Айова штатының Уильямсбург қаласында ағылшын тілі мен драма пәндерін оқытуға кірісті. Доутен 1950 жылдың 2 маусымында Иллинойс штатының Эванстон қаласында Гертруд Спраугге үйленді. Ол Дрейк университетінде оқып жүргенде Гертрудпен танысқан. Айовадағы орта мектепте сабақ беруді тоқтатып, Йель университетінде драматургияны оқу үшін кетті.

Мансап

Йельде аспирантураны бітіргеннен кейін, әлі де Шығыс жағалауда тұрып, Пенсильваниядағы Good News Productions компаниясында продюсер, режиссер, редактор және сценарист ретінде жұмыс істей бастады. Good News компаниясымен ол көркем фильмдер, балаларға арналған Евангелие сағаты және Құтқару Армиясының жалдау фильмін жасады. Good News Productions, Джек Х. Харрис пен Valley Forge Films компанияларымен бірлесіп, 1958 жылғы ғылыми-фантастикалық классикалық фильм "The Blob"-ты түсірді. Доутен бұл фильмде атқарушы продюсер болып жұмыс істеді. 1958 жылы Доутен ағылшын тілі мен драма пәндерін оқытуға қайтып оралды, сондай-ақ Калифорниядағы Оңтүстік Пасадена орта мектебінде студенттік қойылымдарды бақылап, режиссерлік етті. Оның бұрынғы студенттері оның жоғары талаптар қойғанын, бірақ олар оның режиссерлік жұмысының нәтижелері мен сапасына қоршағандарына риза екенін айтады.

Heartland Productions-тың іске қосылуы

1964 жылы ол Калифорниядағы оқытушылық қызметінен кетті. Голливудтан көңілі қалған Доутен Де-Мойнге оралып, бастапқыда Айова штатындағы шаруа отбасы туралы «Хартленд» атты фильм түсіруді жоспарлады. Ол 1965 жылы өзінің алғашқы «Heartland Productions» атты өндіріс компаниясын құрды. Доутен «Heartland» компаниясын сапалы, төмен бюджетті фильмдер жасау үшін құрды, ол былай деді: «Қазіргі таңда фильмдер жасаудың екі жолы бар: қымбат блокбастерлер немесе төмен бюджетті фильмдер. Біз, әрине, «Бен-Хур» фильмін түсіре алмаймыз, сондықтан төмен бюджетті фильмдер дұрыс шешім сияқты көрінеді». «Heartland» актерлердің танымал болуына қарағанда, жақсы сюжеттерге көбірек мән берді. «Heartland» компаниясымен түсірген алғашқы фильмі – «The Hostage» (1966) – Айова штатында толық метражды түсірілген алғашқы фильм болды. Доутен 100-ге жуық айовалықты массовкаға немесе техникалық қызметтерге жұмысқа алды. Фильмнің тұсаукесері 1966 жылдың 26 қазанында Дес-Мойн қаласында өтті. Фильмді «Crown International Pictures» компаниясы таратты. 1968 жылы Доутен «Fever Heat» фильмін шығарды. Доутен фильмді өзі режиссерлік етіп, «Heartland» брендімен түсірді. «Fever Heat» – автокөлік жарыстарының қызықты әлемі туралы фильм. Фильм Айова штатының Декстер қаласында, «Stuart Speedway» трассасында түсірілді. Өндіріс компаниясы Декстердегі бұрынғы қайық фабрикасын фильмдегі интерьерлік сахналарға арналған дыбыс жазу студиясына айналдырды. Доутен фильмді үш аптада түсіруді жоспарлаған, бірақ түсірілім басталмас бұрын қатты жаңбыр топырақ трассаны батпаққа айналдырды. Доутен түсірілім кестесін өзгертіп, жарыстар қайта басталатынша интерьерлік сахналарды түсіруге көшті. Ол 40 де-мойн аймағының айовалықтарын массовкаға және үш жергілікті жарыс жүргізушісін шақырды. Фильмді «Paramount Pictures» компаниясы таратты. Доутен «Heartland» арқылы барлығы сегіз көркем фильм түсіргенімен, алғашқы екі фильм ақшадан шығынға ұшырады, бұл Доутенді SBA қарызы алуға мәжбүр етті. Қарыздың талаптары оған фильм түсіруге тыйым салды, сондықтан компания кинотеатрларды сатып алу және басқаруға көшті.

Түнгі ұры

1972 жылы Доутен Дональд В. Томпсонмен серіктестік құрып, Mark IV Productions компаниясын құрды. Олар 12 жылдың ішінде 12 толық метражды христиандық фильм шығарды, оның ішінде Доутен ең көп танылған фильмдері – «Түндегі ұры» сериясы. Серия Алып кету мен Қиындықтарды және өте жауыздыққа толы әлемдік Антихрист диктатурасына қарсы күрескен аз ғана сенушілер тобының талпыныстарын көрсетеді. Төрт фильмге «Түндегі ұры» (1972), «Алыстан естілген дауыс» (1978), «Жануардың бейнесі» (1980) және «Жұмсақ планета» (1983) кіреді. Доутен төрт фильмнің барлығында да Мэттью Тернер пастор рөлінде ойнайды, ол Соңғы заман оқиғаларының толық схемасын құрастырған, бірақ Алып кетуден кейін ғана, тіпті оны құтқарушы ретінде қабылдамаса да, Киелі кітапқа толық сенбеген адам. Ұзын, ақсаңдаған шашын көбінесе ат құйрығымен тағып, сақалын ұзақ өсірген ол, стереотиптік христиан фундаменталисіне ұқсамайтын, соның салдарынан көптеген бейдін жанкүйерлерге ие болды. Оның ерекше камера бұрыштары мен дыбыстың қабаттасу әдісі де осыған себеп болды. Бұрын да толық метражды христиандық фильмдер түсірілген, оның ішінде Рон Ормондтың 1971 жылы түсірген «Егер аяқшылар шаршаса, аттар не істейді?» фильмі де болған. Бірақ «Түндегі ұры» сияқты, он жыл бойы жалғасып, бір оқиғаны баяндайтын, ауқымды және амбициялық жоба Голливудта бұрын жасалмаған. Доутеннің Антихристті Ормонд сияқты коммунизммен немесе Джек Чиктің Ватиканға деген жағымсыз көзқарасымен байланыстырмай, бастапқыда әлемдік бейбітшілікті қамтамасыз етуді мақсат тұтқан әлемдік үкіметпен, яғни Біріккен Ұлттар Ұйымымен байланыстыруы, Киелі кітаптағы Қиындықтарға қатысты көптеген басқа да түсіндірулермен үйлеседі. Фильмдердің төмен бюджетпен түсірілгені анық, ал ерте фильмдердегі 1970-ші жылдардағы сәнді киімдер бүгін көңіл көтеруге мүмкіндік береді. Бірақ сериалдың христиан фундаменталистері арасындағы ықпалын жоққа шығаруға болмайды. «Түндегі ұры» әлемдегі ең көп таралған жақсы хабарды жеткізетін фильм деп есептеледі және көптеген адамдардың христиан дініне келуіне ықпал еткен. Тим ЛаХей мен Джерри Б. Дженкинс өздерінің миллиондаған дана сатылған «Артта қалғандар» кітаптары мен фильмдеріне Доутеннің фильмдерінің ең басты ықпалы тигенін айтады. Доутеннің фильмдері шіркеулерде және христиандық телеарналарда жиі көрсетіледі.

Кейінгі жылдар

Догтен тіпті Thief франшизасы жалғасып жатқан кезде де Heartland Productions арқылы фильмдер шығаруды жалғастырды. Оның Heartland арқылы түсірген кейінгі фильмдері: Sammy (1977), Nite Song (1978), Whitcomb's War (1980) және Face in the Mirror (1988). Догтеннің Heartland Productions, Mark IV Productions және Russell Doughten Productions арқылы атқарған жұмысының ауқымы оны Айова тарихындағы ең ірі фильм жасаушы ретінде таныстырады. 2001 жылы Догтен WYSIWYG кинофестивалінде өмірлік жетістіктері үшін марапатталды, ал Ұлттық діни хабар таратушылар қауымдастығы оған кино арқылы 50 жыл бойына жақсы жаңалықты таратудағы үлкен еңбегі үшін Milestone сыйлығын табыс етті. Кастинг агенті Кимберли Бусби Догтенді "Айовадағы тәуелсіз киноның әкесі" деп атады. Ол Айованың Wild Rose тәуелсіз кинофестиваліне үздіксіз қатысып, Айовадағы көптеген тәуелсіз фильмдерді жасаушыларға насаят берді. Догтен 2013 жылдың 19 тамызында жүрекке байланысты аурудан қайтыс болды.