Эмилиано Сапата: Мексика революционерінің өмірі мен күресі

Кіріспе

Мексикалық революционер (1879–1919)

Эмилиано Сапата Салазар (emiˈljano saˈpata; 8 тамыз 1879 – 10 сәуір 1919) – мексикалық революционер. Ол 1910–1920 жылдардағы Мексика революциясының жетекші тұлғасы, Мексиканың Морелос штатындағы халық революциясының басты көшбасшысы және сапатизм деп аталатын аграрлық қозғалыстың шабыттандырушысы болды. Сапата Морелос штатындағы Аненекуилко ауылында, диктатор Порфирио Диас (1877–1880 және 1884–1911 жылдары президент болған) қолдауымен жер мен су ресурстарын қант құрамы үшін монополиялаған шағын жер иеленушілерден шаруалар қауымдастығы күшейе түскен кезеңде дүниеге келді. Сапата ерте кезден Диас пен жер иеленуші хасендадоларға қарсы саяси қозғалыстарға қатысты, ал 1910 жылы революция басталғанда Морелос штатындағы шаруалар көтерілісінің көшбасшысы болды. Бірқатар басқа шаруа көшбасшыларымен бірігіп, Оңтүстік Азаттық Армиясын құрды, оның көп ұзамай даусыз басшысы атанды. Сапатаның күштері Диас құлауына үлкен үлес қосты, 1911 жылғы мамырда Куатла шайқасында Федералды армияны жеңді. Бірақ революциялық көшбасшы Франсиско И. Мадеро президент болғанда, ол сапатистердің рөлін жоққа шығарып, оларды қарақшылар деп айыптады. 1911 жылғы қарашада Сапата Аяла жоспарын жариялады, онда маңызды жер реформалары мен жерді шаруаларға қайта бөлу туралы баяндалды. Мадеро Федералды армияны Морелос штатындағы сапатистерді талқандауға жіберді. Мадероның генералдары жерді өртеп жіберу саясатын қолданды, ауылдарды өртеп, тұрғындарын күштеп көшірді, көптеген еркектерді әскерге шақырып немесе Оңтүстік Мексикадағы мәжбүрлі еңбек лагерлеріне жіберді. Мұндай әрекеттер Сапатаның шаруалар арасындағы беделін арттырып, Викториано Уэрта басқарған Мадеро күштерін Морелостан ығыстыруға мүмкіндік берді. 1913 жылғы ақпанда Мадероға қарсы төңкеріс кезінде Уэрта Мексикада билікті басып алды, бірақ Венустиано Карранса, Альваро Обрегон және Франсиско "Панчо" Вилла басқарған Солтүстік Мексикадағы Конституциялық күштер коалициясы 1914 жылғы шілдеде оны Сапата әскерлерінің қолдауымен құлатты. Сапата Каррансаның революциялық қозғалыстың басшысы ретінде жариялаған билігін мойындамады және Аяла жоспарына адал болды. Революционерлердің Уэртаға қарсы жеңісінен кейін олар Агуаскалиентес конвенциясында (1914 жылғы қазан-қараша) билік қатынастарын реттеуге тырысты. Сапата мен Вилла Каррансамен келіспеді, нәтижесінде Мексика жеңімпаздар арасында азамат соғысына ұшырады. Вилламен одақтасудан көңілі толмаған Сапата өзі басқаратын Морелос қаласындағы қоғамды қайта құруға күшін жұмсады және Аяла жоспарының жер реформаларын енгізді. Карранса өзінің билігін нығайтып, 1915 жылы Вилланы жеңген кезде Сапата Каррансистерге қарсы партизандық соғыс бастады, олар өз кезегінде Морелоске басып кірді және сапатист көтерілісшілерін ығыстыру үшін тағы да жерді өртеп жіберу тактикасын қолданды. 1917 жылы Сапата Морелосты қайта басып алып, Карранса әскерлеріне қарсы штаттың көп бөлігін ұстап тұрды, сәуір айында ол тұтқынға түсіп қаза тапты. Оның өлімінен кейін сапатист генералдары Обрегонмен бірігіп Каррансаға қарсы күресті, оны биліктен қуғызды. 1920 жылы Карранса құлағаннан кейін сапатистер Морелос үкіметінде маңызды лауазымдарға ие болды және Сапатаның көздеген көптеген жер реформаларын жүзеге асырды. Сапата Мексикадағы танымал тұлға болып қала береді, ол ұлттық символ ретінде де, нео-сапатист қозғалысының символы ретінде де қолданылады. 1917 жылғы Мексика Конституциясының 27-бабы Сапатаның аграрлық талаптарына жауап ретінде жасалды.

Emiliano Zapata Salazar (emiˈljano saˈpata; August 8, 1879 – April 10, 1919) was a Mexican revolutionary. He was a leading figure in the Mexican Revolution of 1910–1920, the main leader of the people's revolution in the Mexican state of Morelos, and the inspiration of the agrarian movement called Zapatismo. Zapata was born in the rural village of Anenecuilco in Morelos, in an era when peasant communities came under increasing repression from the small landowning class who monopolized land and water resources for sugarcane production with the support of dictator Porfirio Díaz (President from 1877 to 1880 and 1884 to 1911). Zapata early on participated in political movements against Díaz and the landowning hacendados, and when the Revolution broke out in 1910 he became a leader of the peasant revolt in Morelos. Cooperating with a number of other peasant leaders, he formed the Liberation Army of the South, of which he soon became the undisputed leader. Zapata's forces contributed to the fall of Díaz, defeating the Federal Army in the Battle of Cuautla in May 1911, but when the revolutionary leader Francisco I. Madero became president he disavowed the role of the Zapatistas, denouncing them as mere bandits. In November 1911, Zapata promulgated the Plan de Ayala, which called for substantial land reforms, redistributing lands to the peasants. Madero sent the Federal Army to root out the Zapatistas in Morelos. Madero's generals employed a scorched earth policy, burning villages and forcibly removing their inhabitants, and drafting many men into the Army or sending them to forced labor camps in southern Mexico. Such actions strengthened Zapata's standing among the peasants, and succeeded in driving the forces of Madero, led by Victoriano Huerta, out of Morelos. In a coup against Madero in February 1913, Huerta took power in Mexico, but a coalition of Constitutionalist forces in northern Mexico, led by Venustiano Carranza, Álvaro Obregón and Francisco "Pancho" Villa, ousted him in July 1914 with the support of Zapata's troops. Zapata did not recognize the authority that Carranza asserted as leader of the revolutionary movement, continuing his adherence to the Plan de Ayala. In the aftermath of the revolutionaries' victory over Huerta, they attempted to sort out power relations in the Convention of Aguascalientes (October to November 1914). Zapata and Villa broke with Carranza, and Mexico descended into a civil war among the winners. Dismayed with the alliance with Villa, Zapata focused his energies on rebuilding society in Morelos (which he now controlled), instituting the land reforms of the Plan de Ayala. As Carranza consolidated his power and defeated Villa in 1915, Zapata initiated guerrilla warfare against the Carrancistas, who in turn invaded Morelos, employing once again scorched earth tactics to oust the Zapatista rebels. Zapata re took Morelos in 1917 and held most of the state against Carranza's troops until he was killed in an ambush in April 1919. After his death, Zapatista generals aligned with Obregón against Carranza and helped drive Carranza from power. In 1920, Zapatistas obtained important positions in the government of Morelos after Carranza's fall, instituting many of the land reforms envisioned by Zapata. Zapata remains an iconic figure in Mexico, used both as a nationalist symbol as well as a symbol of the neo Zapatista movement. Article 27 of the 1917 Mexican Constitution was drafted in response to Zapata's agrarian demands.

18791909: Ерте өмір

Эмилиано Сапата Габриэль Сапата мен Клеофас Ертрудиз Салазардың Аненекуилко, Морелос қаласында туған, он баланың тоғызыншысы болған. Көпшілік пікірге қарамастан, Сапаталар жергілікті жақсы танымал және жақсы жағдайдағы отбасы еді. Эмилианоның анасының әкесі Хосе Салазар Куатла қамалында Хосе Мария Морелос и Павон армиясында қызмет еткен, ал оның әкесінің ағалары Кристино мен Хосе Сапата Реформа соғысы мен француз интервенциясында шайқасқан. Эмилианоның крест әкесі үлкен жергілікті ранчоның басқарушысы, ал крест анасы – басқарушының әйелі болған. Сапата отбасы Мапастланның Сапаталарынан тараған және испан және науа тілдерінен шыққан метистер болған. Сапатаның өзі науатль тілінде сөйлегені нақты белгісіз, бірақ тарихшы Мигель Леон Портилья оның сол тілді еркін білгенін дәлелдеу үшін кейінірек жазылған сапатист жарияланымдары мен куәгерлердің сөздерін келтірген. Габриэль Сапата фермер және жылқы баптап үйреткен, ал Эмилианоның фермада өсуі оған ауылдың қиындықтарымен және кеңейіп жатқан ранчолардың жерін тартып алу үшін ауылының ұзақ күресімен жақсы танысуға мүмкіндік берді. Ол ұстазы Эмилио Варадан біраз білім алған, соның ішінде "есеп жүргізудің негізгі қағидалары" да бар еді. Габриэль Эмилиано 16-17 жасқа келгенде қайтыс болып, отбасын күтуді оған қалдырды. Эмилиано кәсіпкерлік қабілетімен көзге түсіп, фермалардан қалаға жүгері тасу үшін үйшіктер тобын сатып алды, ал кірпіштерді Чинамека ранчосына тасытты. Ол жақсы атпен жүріп, родео мен жарыстарға қатысты, сондай-ақ ат үстінде бұқаға шабуыл жасады. Атшы ретіндегі осы дағдылары оны Порфирио Диас ұлының күйеуі Игнасио де ла Торре и Миердің жақын маңдағы үлкен қант ранчосының ат баптап үйретушісі қызметіне орналастырды. Эмилианоның ерекше келбеті болған, ол мақтан тұтатын үлкен мұрты және сапалы киімдері болған, оның адал хатшысы былай деп сипаттаған: "Генерал Сапатаның өліміне дейін киген киімі – сарро киімі: күміс түймелі, тығыз сарро шалбары, кең сарро шляпасы, ақ зығыр жейде немесе жакеті, мойнына байланған шарф, бір бөліктен жасалған етік, Амозокения стиліндегі шүкірлер және белбеуінде пистолет". Күнтізбесі көрсетілмеген студиялық суретке түскенде Сапата стандартты бизнес костюмі мен галстук киіп, бай адамның бейнесін көрсеткен. 20 ғасырдың басында Аненекуилко испан тілінде сөйлейтін метистер мен науатль тілінде сөйлейтін аборигендердің аралас қаласы болған. Бұл қала жергілікті ранчолардың қауым мүшелерінің жерін тартып алуына қарсылық білдірудің ұзақ тарихына ие болған, ал оның басшылары өз талаптарын дәлелдеу үшін отарлық дәуірдегі жер қағаздарының құжаттарын жинаған. Кейбір отарлық құжаттар науатль тілінде жазылған, ал олар испан соттарындағы заңдық істерде пайдалану үшін испан тіліне аударылған. Жоғарыда айтылғандай, Мильпа-Альтадан келген Луз Хименес деген куәгердің айтуынша, әскері оның қауымына келгенде Эмилиано Сапата науатль тілінде еркін сөйлеген. Аненекуилко қауымының мүшелері, соның ішінде Сапата, жерді тартып алуға қарсы шаралар қабылдады. 1892 жылы делегация Диаспен кездесіп, адвокаттың араласуымен оларды тыңдауға келісті. Бірақ Диас оларды тұтқындап, Сапатаны Федералды армияға шақырды. Диас тұсында Мексиканың қарапайым адамдары мен олардың отбасылары Федералды армияға шақырылудан қатты қорқып жүрді. Сапата – әскери қызметке шақырылған көтерілісшілердің жетекшілерінің бірі болған.

Emiliano Zapata was born to Gabriel Zapata and Cleofas Jertrudiz Salazar of Anenecuilco, Morelos, the ninth of ten children. Contrary to popular legend, the Zapatas were a well known local family and reasonably well off. Emiliano's maternal grandfather, José Salazar, had served in the army of José María Morelos y Pavón during the siege of Cuautla, while his paternal uncles Cristino and José Zapata fought in the Reform War and the French Intervention. Emiliano's godfather was the manager of a large local hacienda and his godmother was the manager's wife. The Zapata family were descended from the Zapata of Mapaztlán and were likely mestizos, Mexicans of both Spanish and Nahua heritage. Although it is not known conclusively whether Zapata himself spoke Nahuatl, historian Miguel León Portilla has cited later Zapatista proclamations and eyewitness accounts to argue that he was fluent in the language. Gabriel Zapata was a farmer and horse trainer, and Emiliano's upbringing on the farm gave him an intimate familiarity with the difficulties of the countryside and his village's long struggle to regain the land taken by expanding haciendas. He received a limited education from his teacher, Emilio Vara, but it included "the rudiments of bookkeeping". Gabriel died when Emiliano was about 16 or 17, leaving the latter to care for his family. Emiliano was entrepreneurial and bought a team of mules to haul maize from farms to town and bricks to the Hacienda of Chinameca; he was also a successful farmer, growing watermelons as a cash crop. He was a skilled horseman and competed in rodeos and races, as well as bullfighting from horseback. These skills as a horseman brought him work as a horse trainer for Porfirio Díaz's son in law, Ignacio de la Torre y Mier who had a large sugar hacienda nearby. Emiliano had a striking appearance, with a large mustache in which he took pride, and good quality clothing described by his loyal secretary: "General Zapata's dress until his death was a charro outfit: tight fitting black cashmere pants with silver buttons, a broad charro hat, a fine linen shirt or jacket, a scarf around his neck, boots of a single piece, Amozoqueña style spurs, and a pistol at his belt." In an undated studio photo, Zapata is dressed in a standard business suit and tie, projecting an image of a man of means. Around the turn of the 20th century, Anenecuilco was a mixed Spanish speaking mestizo and indigenous Nahuatl speaking town. It had a long history of protesting the local haciendas taking community members' land, and its leaders gathered colonial era documentation of their land titles to prove their claims. Some of the colonial documentation was in Nahuatl, with contemporary translations to Spanish for use in legal cases in the Spanish courts. As referenced above, one eyewitness account by Luz Jiménez of Milpa Alta states that Emiliano Zapata spoke Nahuatl fluently when his forces arrived in her community. Community members in Anenecuilco, including Zapata, sought redress against land seizures. In 1892, a delegation had an audience with Díaz, who with the intervention of a lawyer, agreed to hear them. Although promising them to deal favorably with their petition, Díaz had them arrested and Zapata was conscripted into the Federal Army. Under Díaz, conscription into the Federal Army was much feared by ordinary Mexican men and their families. Zapata was one of many rebel leaders who were conscripted at some point.

1909-1910: Алғашқы саяси шабуылдар

1909 жылы Анекуилконың ақсақалдары маңызды жиналыс шақырды. Олардың бас ақсақалы Хосе Мерино «жасымның ұлғаюына және ауылдың жер құқығы үшін күресті жалғастыруға қабілетімнің шектелуіне байланысты лауазымымнан кету ниетім бар» деп хабарлады. Жиналыс Мериноны ауылдық кеңес төрағасы ретінде алмастыратын адамдарды талқылауға және ұсынуға арналды. Ауыл еркектері кеңес мүшелеріне қатты құрмет көрсеткендіктен, ешкім олардың ұсыныстарын жоққа шығаруға немесе сол кездегі кеңестің кеңесіне қарсы дауыс беруге батыл болған жоқ. Ұсынылғандар Модесто Гонсалес, Бартоло Паррал және Эмилиано Сапата болды. Ұсыныстар жабылып, дауыс беру өтті, нәтижесінде Сапата қарсылықсыз жаңа кеңес төрағасы болды. Сапата 30 жасқа толғанына бір ай ғана болған еді, бірақ сайлаушылар қоғамда құрметті, ауылға жауапты болатын адамды сайлау қажет екенін білді. Ол салыстырмалы түрде жас болғанымен, Анекуилко оған басшылықты сеніп тапсыруға дайын болды, сәтсіздікке ұшырауынан қорқусыз. Сайлаудан бұрын ол Диас таңдаған үміткерге қарсы науқанға көмектесу арқылы өзінің мінезін көрсетті. Сапатаның күш-жігері сәтсіз аяқталса да, ол болашақта пайдалы болатын саяси билік өкілдерімен байланыс орнатып, дамыта алды. Сапата Анекуилко ауылының жетекші тұлғасына айналды, оның отбасы онда көптеген буын бойы өмір сүрген, бірақ мәртебесіне сай «Дон» атағын алмады. Оның орнына, Анекуилко тұрғындары Сапатаны сүйіспеншілікпен «Мильяно» деп атады, ал оның қайтысынан кейін – «порошито» (кешірімді кішкентай) деп атады.

1910-1912: Мадериста төңкерісі және Аяла жоспары

1910 жылғы сайлаудың кемшіліктері 1910 жылғы Мексика революциясының басталуына негізгі себеп болды. Порфирио Диасқа Франсиско И. Мадероның кандидатурасы қауіп төндірді. Мексикада жер реформасын ілгерілету мүмкіндігін сезіп, Сапата Паскуаль Ороско мен Панчо Вилланы қамтыған Мадероның конституционалистеріне қосылды, олар елдегі нағыз өзгерістердің ең жақсы мүмкіндігі деп санады. Мадероға күмәнданып қараса да, Сапата Сан-Луис-Потоси жоспарында жер реформасы туралы нақты уәде бергенде онымен ынтымақтасты. Жер реформасы – Сапатаның саяси көзқарасының басты белгісі. Сапатаның алғашқы әскери науқаны – Хинамека хасиендасын басып алу болды. 1911 жылдың 19 мамырында алты күндік шайқастан кейін Сапата әскері Куатланы басып алғанда Диас билікті ұзақ сақтай алмайтыны анық болды. Мадероның Сан-Луис-Потоси жоспары ауылдық жерлерді қайтаруды нақтылап, жер реформасын іздеген шаруалардың қолдауын алса да, ол радикалды өзгерістерді жүзеге асыруға дайын емес еді. Мадеро тек "мемлекеттік қызметкерлер заңды түрде әрекет етсін" деп талап етті. Ауыл тұрғындарының реакциясын көрген Мадеро жер мәселесінде зардап шеккендерге сот арқылы әділдік беруді ұсынды. Сапата Мадеро Мексика халқы үшін жақсылық жасап жатқандай көрінеді деп ойлады, бірақ Мадероның іс-әрекеттерінің шынайылығына көзі жетпеді, сондықтан оны толық қолдау керек пе, жоқ па, білмеді. 1911 жылдың қарашасында Мадеро президенттікке сайланғаннан кейін Мадеро мен Сапата арасындағы келісімдер сәтсіз аяқталды. Олар бұрынғы мұғалім Отилио Монтаньо Санчеспен бірге Пуэбланың оңтүстік-батысындағы тауларға қашып кетті. Олар Мексикадағы ең радикалды реформа жоспарын – Аяла жоспарын (Plan de Ayala) жариялады. Жоспарда Мадеро сатқын деп танылды, революцияның басшысы ретінде 1911 жылы Сьюдад-Хуаресті басып алған, Диасқа отставкаға кетуге мәжбүр еткен жеңіске жеткен генерал Паскуаль Ороско аталды. Ол нағыз жер реформасы жоспарын ұсынды. Аяла жоспары Диас кезінде ұрланған барлық жерлерді дереу қайтаруға шақырды; ескі диктатор кезінде көптеген жер алаялықтары болғандықтан, үлкен аумақтар қатысты. Сондай-ақ, бір адамның немесе отбасының меншігіндегі ірі плантациялардың үштен бір бөлігі мемлекеттік меншікке алынып, кедей шаруаларға берілуі керек екенін айтты. Егер ірі плантация иелері бұл әрекетке қарсылық көрсетсе, қалған үштен екі бөлігі де тәркіленуі керек деп мәлімдеді. Аяла жоспары Мексиканың ұлы либералды көшбасшыларының бірі, президент Бенито Хуарестің есімін атады және либералды реформа кезінде жерді католик шіркеуінен тәркілеуді Хуарестің байлардан жерді алумен салыстырды. Жоспардың тағы бір бөлігінде болашақта жерді тәркілеу мен ұрлаудың алдын алу үшін ауылдық кооперативтер мен басқа да шаралар енгізілуі керек екені айтылды. Келесі апталардағы әскери операциялардың дамуы "нақты және ақылды жоспарлаудың айқын дәлелін көрсетті". Оросконың көтерілісі кезінде Сапата Мексика қаласының маңында оңтүстікте мексикалық әскерлермен шайқасты. Конституционалистік күштер бөлінісіп, Вилла Каррансаның конституционалистеріне қарсы халықтық майдан құрған кезде, Карранса Сапатистердің өзінің билігін мойындауын дипломатиялық жолмен жұмыс істеді, доктор Атлды Сапатамен келісімге келуді ұсынған елші ретінде жіберді. Карранса үшін Сапатамен келісім жасасу оның күшінің оңтүстік қанатын уайымдауға қажеті жоқ екенін және Вилланы жеңуге назар аударуы мүмкін екенін білдірді. Сапата Каррансаның шешімдеріне вето құқығын талап етті, бірақ Карранса оны қабылдамады, ал келіссөздер тоқтатылды. Сапата өзінің кеңесшісі Антонио Диас Сото и Гама жасаған мәлімдемені шығарды: "Ел феодализмді біржола жоюды қалайды [ал Карранса әкімшілік реформаны ұсынады] мемлекеттік қаражатты басқаруда толық адалдықты, оқымағандар үшін баспасөз еркіндігін, үміткерлерді білмейтіндер үшін еркін сайлауды, адвокаттармен ешқашан жұмыс істемегендер үшін тиісті сот процесін". Біздің ата-бабаларымызға қуаныш сыйлаған барлық керемет демократиялық қағидалар, барлық ұлы сөздер өздерінің сиқырын жоғалтты. Халық кедейлік пен ұдайы өкініштен өлім тапқандай. Келісімге қол жеткізе алмағандықтан, конституционалистер идеологиялық бағыттар бойынша бөлінді, Сапата мен Вилла прогрессивті бүлік шығарды, ал Карранса мен Обрегон қалған конституционалистердің консервативті фракциясын басқарды. Вилла және басқа да Каррансаға қарсы Солтүстіктің көшбасшылары Каррансаға қарсы Агуаскальентес конвенциясын құрды. Сапата мен оның елшілері конвенцияға Аяла жоспарының аграрлық қағидаларын қабылдауға игілік етті. Сапата мен Вилла Пуэбладан Веракрузға қарайғы Морелос облысының шығысын қорғау үшін келісімге келу және жауапкершілікті бөлу үшін Хочимилькода кездесті. Кездесу қиын болғанымен, достықпен өтті және кеңінен жарияланды. Сапата Пуэбладағы науқан кезінде Вилланың қолдау көрсетпегеніне көңілі қалды. Вилла бастапқыда Запатистерге келісілген қару-жарақ бермеді, ал бергенде жеткілікті көлікпен қамтамасыз етпеді. Вилла әскерлері тарапынан Запатистер әскерлері мен басшыларына қатысты бірқатар зәбір-зұлматтар да болды. Бұл тәжірибелер Сапатаны одаққа наразы етуге әкелді, оның орнына ол Хуэрта мен Роблес шабуылынан қираған Морелос штатын қайта ұйымдастыруға күшін жұмсады. Пуэбланы басып алғаннан кейін Сапата онда бірнеше гарнизон қалдырды, бірақ Обрегон мен Каррансаға қарсы Виллаға көмектеспеді. Каррансистер бүлікшілер одағының бөлінгенін көрді және Вилланы жеңуге назар аударуға шешім қабылдады, бұл Запатистерді біраз уақытқа өздерінің күшіне қалдырды. 1915 жылға қарай Сапата Аяла жоспарынан кейін Морелосты қайта жасай бастады, шаруаларға хасиенда жерлерін бөліп берді және ауылдық кеңестер өздерінің жергілікті істерін басқаруға мүмкіндік берді. Көптеген шаруалар ақшалай дақылдарға көшпеді, оның орнына жүгері, бұршақ және көкөністер сияқты күнкөріс дақылдарын өсірді. Нәтижесінде, астана аштықтан зардап шекті, ал шаруалар 1910 жылға қарағанда көбірек тамақтанып, төмен бағаларға ие болды. Морелоста осы жылдың жалғыз ресми оқиғасы – Сапатаның өзі және оның жүрегі туысы Амадор Салазар қатысқан бұқа соғысы болды. 1915 жыл Морелос шаруалары үшін Хуэрта дәуірінің қырғыны мен болашақтағы жеңімпаздардың азамат соғысы арасындағы қысқа бейбітшілік және өркендеу кезеңі болды. Вилла Селая шайқасында жеңіліске ұшырап, Обрегон Конвенцияшыларды Толукаға ығыстырған кезде де Сапата екінші майдан ашпады. Карранса күштері Морелосқа кіруге дайын болғанда Сапата әрекет етті. Ол Каррансистердің позицияларына үлкен күштермен шабуыл жасады, Солтүстік-Батыста Вилланы талқандаумен айналысқанда оларды арттан шағып алмақшы болды. Сапата Мексика қаласын жабдықтаған Некакса электр стансасы сияқты көптеген маңызды нысандарды басып алды, бірақ оларды ұстай алмады. Конвенция Толукадан толығымен ығыстырылды, ал АҚШ президенті Вудро Вильсон қазан айында Каррансаны Мексиканың мемлекет басшысы ретінде мойындады. 1916 жылға қарай Сапата Идальгодан Оахакаға дейін федералды күштерге шабуыл жасады, ал Геновево де ла О Геррерода Каррансистермен күресті. Запатистер хасиендаларға қарсы жаңа манифесттерді жариялап, өздерінің ісіне қолдау жинауға тырысты, бірақ бұл көп әсер етпеді, өйткені хасиендалар елдегі билігін жоғалтқан. Морелоста Запатизмді жоюға жауапты болған Пабло Гонсалес Гарса Сапатаның қарсы шабуылдарынан ұялғандықтан, жергілікті тұрғындарға қатысты одан да қатаң шаралар қолданды. Ол күшін арттыру алмады, өйткені Обрегон...

The flawed 1910 elections were a major reason for the outbreak of the Mexican Revolution in 1910. Porfirio Díaz was being threatened by the candidacy of Francisco I. Madero. Zapata, seeing an opportunity to promote land reform in Mexico, joined with Madero and his Constitutionalists, who included Pascual Orozco and Pancho Villa, whom he perceived to be the best chance for genuine change in the country. Although he was wary of Madero, Zapata cooperated with him when Madero made vague promises about land reform in his Plan of San Luis Potosí. Land reform was the central feature of Zapata's political vision. The first military campaign of Zapata was the capture of the Hacienda of Chinameca. When Zapata's army captured Cuautla after a six day battle on May 19, 1911, it became clear that Díaz would not hold on to power for long. Although Madero's Plan of San Luis Potosí specified the return of village land and won the support of peasants seeking land reform, he was not ready to implement radical change. Madero simply demanded that "Public servants act 'morally' in enforcing the law ". Upon seeing the response by villagers, Madero offered formal justice in courts to individuals who had been wronged by others with regard to agrarian politics. Zapata decided that on the surface it seemed as though Madero was doing good things for the people of Mexico, but Zapata did not know the level of sincerity in Madero's actions and thus did not know if he should support him completely. Compromises between the Madero and Zapata failed in November 1911, days after Madero was elected president. Zapata and Otilio Montaño Sánchez, a former school teacher, fled to the mountains of southwest Puebla. There they promulgated the most radical reform plan in Mexico, the Plan de Ayala (Plan of Ayala). The plan declared Madero a traitor, named as head of the revolution Pascual Orozco, the victorious general who captured Ciudad Juárez in 1911 forcing the resignation of Díaz. He outlined a plan for true land reform.</blockquote>

The 1911 Plan of Ayala called for all lands stolen under Díaz to be immediately returned; there had been considerable land fraud under the old dictator, so a great deal of territory was involved. It also stated that large plantations owned by a single person or family should have one third of their land nationalized, which would then be required to be given to poor farmers. It also argued that if any large plantation owner resisted this action, they should have the other two thirds confiscated as well. The Plan of Ayala also invoked the name of President Benito Juárez, one of Mexico's great liberal leaders, and compared the taking of land from the wealthy to Juarez's actions when land was expropriated from the Catholic church during the Liberal Reform. Another part of the plan stated that rural cooperatives and other measurements should be put in place to prevent the land from being seized or stolen in the future. In the following weeks, the development of military operations "betray(ed) good evidence of clear and intelligent planning." During Orozco's rebellion, Zapata fought Mexican troops in the south near Mexico City.]] As the Constitutionalist forces began to split, with Villa creating a popular front against Carranza's Constitutionalists, Carranza worked diplomatically to get the Zapatistas to recognize his rule, sending Dr. Atl as an envoy to propose a compromise with Zapata. For Carranza, an agreement with Zapata would mean that he did not need to worry about his force's southern flank and could concentrate on defeating Villa. Zapata demanded veto power over Carranza's decisions, which Carranza rejected, and negotiations broke off. Zapata issued a statement, perhaps drafted by his advisor, Antonio Díaz Soto y Gama. The country wishes to destroy feudalism once and for all [while Carranza offers] administrative reform complete honesty in the handling of public monies freedom of the press for those who cannot read; free elections for those who do not know the candidates; proper legal proceedings for those who have never had anything to do with an attorney. All those beautiful democratic principles, all those great words that give such joy to our fathers and grandfathers have lost their magic The people continue to suffer from poverty and endless disappointments. Unable to reach an agreement, the Constitutionalists divided along ideological lines, with Zapata and Villa leading a progressive rebellion, and Carranza and Obregón leading the conservative faction of the remaining Constitutionalists. Villa and the other anti Carrancista leaders of the North established the Convention of Aguascalientes against Carranza. Zapata and his envoys got the convention to adopt some of the agrarian principles of the Plan de Ayala. Zapata and Villa met in Xochimilco to negotiate an alliance and divide the responsibility for ridding Mexico of the remaining Carrancistas. The meeting was awkward but amiable, and was widely publicized. It was decided that Zapata should work on securing the area east of Morelos from Puebla towards Veracruz. Nonetheless, during the ensuing campaign in Puebla, Zapata was disappointed by Villa's lack of support. Villa did not initially provide the Zapatistas with the weaponry they had agreed on and, when he did, he did not provide adequate transportation. There were also a series of abuses by Villistas against Zapatista soldiers and chiefs. These experiences led Zapata to grow unsatisfied with the alliance, turning instead his efforts to reorganizing the state of Morelos that had been left in shambles by the onslaught of Huerta and Robles. Having taken Puebla, Zapata left a couple of garrisons there but did not support Villa further against Obregón and Carranza. The Carrancistas saw that the rebel alliance was divided and decided to concentrate on beating Villa, which left the Zapatistas to their own devices for a while. Through 1915, Zapata began reshaping Morelos after the Plan de Ayala, redistributing hacienda lands to the peasants, and largely letting village councils run their own local affairs. Most peasants did not turn to cash crops, instead growing subsistence crops such as corn, beans, and vegetables. The result was that as the capital was starving, while the peasants had more to eat than they had had in 1910 and at lower prices. The only official event in Morelos during this entire year was a bullfight in which Zapata himself and his nephew Amador Salazar participated. 1915 was a short period of peace and prosperity for the farmers of Morelos, in between the massacres of the Huerta era and the civil war of the winners to come. Even when Villa was retreating, having lost the Battle of Celaya in 1915, and Obregón took the capital from the Conventionists, who retreated to Toluca, Zapata did not open a second front. When Carranza's forces were poised to move into Morelos, Zapata took action. He attacked Carrancista positions with large forces, trying to harry the Carrancistas in the rear as they were occupied with routing Villa throughout the Northwest. Though Zapata managed to take many important sites such as the Necaxa power plant that supplied Mexico City, he was unable to hold them. The Convention was finally routed from Toluca, and Carranza was recognized by US President Woodrow Wilson as the head of state of Mexico in October. Through 1916, Zapata attacked federal forces from Hidalgo to Oaxaca, and Genovevo de la O fought the Carrancistas in Guerrero. The Zapatistas attempted to amass support for their cause by promulgating new manifestos against the hacendados, but this had little effect since the hacendados had already lost power throughout the country. Having been put in charge of the efforts to root out Zapatismo in Morelos, Pablo González Garza was humiliated by Zapata's counterattacks and enforced increasingly draconian measures against the locals. He received no reinforcements, as Obregón, the Minister of War, needed all his forces against Villa in the north and against Felix Díaz in Oaxaca. Through low scale attacks on Gonzalez's positions, Zapata drove Gonzalez out of Morelos by the end of 1916. Nonetheless, outside of Morelos, the revolutionary forces started disbanding. Some rebels (such as Domingo Arenas) joined the constitutionalists,while others lapsed into banditry. In Morelos, Zapata once more reorganized the Zapatista state, continuing with democratic reforms and legislation meant to keep the civil population safe from abuses by soldiers. Though his advisers urged him to mount a concerted campaign against the Carrancistas across southern Mexico, again he concentrated entirely on stabilizing Morelos and making life tolerable for the peasants. Meanwhile, Carranza mounted national elections in all state capitals except Cuernavaca, and promulgated the 1917 Constitution which incorporated elements of the Plan de Ayala. Meanwhile, the disintegration of the revolution outside of Morelos put pressure on the Zapatistas. When Arenas went over to the constitutionalists, he secured peace for his region and remained in control there. This suggested to many revolutionaries that perhaps the time had come to seek a peaceful conclusion to the struggle. A faction within the Zapatista ranks, led by former General Vazquez and Zapata's erstwhile adviser and inspiration Otilio Montaño, moved against the Tlaltizapan headquarters, demanding surrender to the Carrancistas. Reluctantly, Zapata had Montaño tried for treason and executed. Zapata began looking for allies among the northern revolutionaries and the southern Felicistas, followers of the Liberalist Felix Díaz. He sent Gildardo Magaña as an envoy to communicate with the Americans and other possible sources of support. In the fall of 1917 a force led by Gonzalez and ex Zapatista Sidronio Camacho, who had killed Zapata's brother Eufemio, moved into the eastern part of Morelos, taking Cuautla, Zacualpan, and Jonacatepec. Zapata continued to try to unite the national anti Carrancista movement through the next year, and the constitutionalists did not make further advances. In the winter of 1918, severe cold weather and the onset of the Spanish flu caused the loss of a quarter of the total population of the state, almost as many as had been lost to Huerta in 1914. Furthermore, Zapata began to worry that with the end of World War I, the US would turn its attention to Mexico, forcing the Zapatistas either to join the Carrancistas in a national defense or acquiesce to foreign domination of Mexico. In December 1918, Carrancistas under Gonzalez undertook an offensive campaign, taking most of the state of Morelos, and pushing Zapata to retreat. The main Zapatista headquarters was moved to Tochimilco, Puebla, although Tlaltizapan also remained under Zapatista control. Through Castro, Carranza issued offers to the main Zapatista generals to join the nationalist cause, with pardon. But apart from Manuel Palafox, who having fallen in disgrace among the Zapatistas had joined the Arenistas, none of the major generals did. Zapata released statements accusing Carranza of being secretly sympathetic to Germany. In March, Zapata finally sent an open letter to Carranza, urging him for the good of the fatherland to resign his leadership to Vazquez Gómez, by now the rallying point of the anti constitutionalist movement. Having issued this formidable moral challenge to Carranza prior to the upcoming 1920 presidential elections, Zapata was urged by Zapatista generals at Tochimilco, Magaña, and Ayaquica not to take any risks and lie low. But Zapata declined, considering that the respect of his troops depended on his active presence at the front.

Балалар

Белгілі болғандай, Запата 9 әйелден 16 баланың әкесі болды, бірақ оның 14 әйелмен қарым-қатынасы болған деген де пікірлер бар. Инес Альфаро Агилармен ол өзінің алғашқы бес құжатталған баласын: Гвадалупа, Николас, Хуан, Понсиано және Мария Эленаны дүниеге келтірді. Оның қызы Ана Мария Сапата Портильо 1915 жылдың 22 маусымында Куатла қаласында туды. Ол әкесінің мұрасын өте ерте жасынан білді, бұл оны аграрлық құқықтарға арналған жұмысын жалғастыруға итермеледі, Куатла ежидосының қазынашысы, Куатла ежидатариасы, муниципалды кеңесші және муниципалды сенімдісі қызметтерін атқарды. 2010 жылдың 28 ақпанында Куатла қаласында қайтыс болды және Куатланың муниципалды пантеонында жерленді. Матильда Васкеспен бірге Габриэль Запата Васкес дүниеге келді. Екі достың арасындағы қарым-қатынас уақыт өте келе күмәндік тудырды және Запата мен Миердің арасында махаббат болған деген әңгімелер тарады. Бұл жарияланбады, бірақ Миер гомосексуал болғандықтан, Запатамен кездескенде оған ғашық болып, оны Мексика қаласындағы ранчосына жұмысқа шақырды. Кітапта Амада Диас айтқан сөздер келтірілгендей, олар "қорада жатырғанын" көрген. Осыдан кейін, Де ла Торре и Миер саясаткер және бизнесмен болғандықтан, Мексика революциясы оған қиындық туғызды, осы себепті ол қозғалысты жоюға бағытталған күресті қаржыландырды. Жеке хатшысы және Запатаға ең жақын революционерлердің бірі болатын ол, Запатаның жеке басының қалауларын білді және оған қарсы емес еді. Бірақ ол тым "әйелше" мінез-құлық танытқандарды жазалау принципімен басшылыққа алғандықтан, Палафокс та осылай әрекет еткендіктен, оның революциялық серігінің гомосексуализмі туралы әңгімелер әскерлері арасында күшейе түсті. Нәтижесінде, 1918 жылы оны генерал және басты Жапатист елшісі лауазымынан алу қажет деп шешті.

Құрлық

Президент Карранса үшін Запатаны жою басты міндет болды. Карранса отандық жаулармен келісімге келгісі келмеді және мексикалық элита мен американдық мүдделерге Каррансаның «анархия мен радикализмге жалғыз тиімді балама» екенін көрсетуді қалады. 1919 жылдың наурыз айының ортасында генерал Пабло Гонсалес өзінің бағыныстысы Хесус Гуахардоға Хуаутла маңындағы тауларда сапатистерге қарсы операцияларды бастауға бұйрық берді. Бірақ кейін Гонсалес Гуахардоның бір тавернада той-думан істеп отырғанын көргенде, оны тұтқындатып, көпшілік арасында үлкен дау туды. 21 наурызда Сапата Гуахардоға тарап ауыстыруға шақыратын хат жіберуге тырысты. Алайда, хат Гуахардоға жетпей, Гонсалестің үстеліне түсіп қалды. Гонсалес бұл жазбаны өз пайдасына пайдаланудың жолын ойлап тапты. Ол Гуахардоны тек маскүнемдікпен ғана емес, сатқындықпен де айыптады. Гуахардоны жылап жіберген соң Гонсалес оған, егер ол Сапатаға қоныс аударғандай етіп жасаса, бұл қорлықтан құтыла алатынын түсіндірді. Сондықтан Гуахардо Сапатаға хат жазып, егер белгілі бір кепілдіктер берілсе, өз адамын мен жабдығын алып келетінін айтты. 1919 жылдың 1 сәуірінде Сапата Гуахардоның хатына жауап беріп, Гуахардоның барлық шарттарына келісті. Сапата 4 сәуірде көтеріліс жасауды ұсынды. Гуахардо өзінің қоқан-лоқысы қару-жарақ пен оқ-дәрілердің жаңа жүк тасуы 6-шы мен 10-шы күндері арасында келгенше күту керектігін айтты. 7-сі күні жоспарлар жасалды: Сапата Гуахардоға Джонакатепектегі федералды гарнизонға шабуыл жасауға бұйрық берді, өйткені гарнизонға Сапатадан бас тартқан әскерлер кірді. Пабло Гонсалес пен Гуахардо Джонакатепек гарнизонын алдын ала хабардар етті, ал 9 сәуірде макеттік шайқас ұйымдастырылды. Шын мәнінде, олар өздерінің «жалған» соғысын аяқтағаннан кейін тұтқындалып, атылды. Гуахардоның шын жүректен айтқанына сенімді болған Сапата Гуахардоның дезертирлік жасауы мүмкін болатын соңғы кездесуге келісті. 1919 жылдың 10 сәуірінде Гуахардо Сапатаны кездесуге шақырып, революционерлерге қосылуға ниетті екенін білдірді. Мексика революциясы Диас тұсында алынған кейбір жерлерді қалпына келтірсе де, Сапата ойлаған масштабтағы жер реформасы ешқашан жүзеге асырылмады. Карденас тек 27-бапта жазылған жер бөлу саясатын ғана емес, сонымен қатар Мексика Конституциясында жазылған басқа да реформаларды орындайтын болды. Эмилиано Сапата мен оның ізбасарларын қарақшылар немесе революционерлер ретінде бейнелеу туралы даулар бар. Революция басталған кезде «Сапатаның аграрлық көтерілісі көп ұзамай «касталық соғыс» [расалық соғыс] ретінде түсіндірілді, онда «төменгі нәсілдің» мүшелерін «заманауи Аттила» басқарды. Қазір Сапата Мексиканың ең құрметтелетін ұлттық батырларының бірі. Көптеген мексикалықтар, әсіресе шаруалар мен жергілікті азаматтар үшін Сапата Аяла жоспарында көрсетілген бостандықтар мен аграрлық құқықтарды жүзеге асыруға ұмтылған практикалық революционер болды. Ол оңтүстік Мексикадағы шаруалардың саяси және экономикалық бостандықтарын қол жеткізуді және оларды қатты кедейліктен шығаруды мақсат еткен реалист еді. Көптеген танымал ұйымдар өздерінің атын Сапатадан алады, әсіресе Сапатисттік ұлттық азаттық армиясы (испанша Ejército Zapatista de Liberación Nacional немесе EZLN), 1983 жылы Чиапас штатында пайда болған және 1994 жылы Чиапас штатында әлі де жалғасып жатқан жерлестердің сапатисттік көтерілісіне себеп болған Неозапатизм тобы. «Эмилиано Сапата» деп аталатын қалалар, көшелер және тұрғын үй құрылыстары бүкіл елде кең таралған, кейде ол Мексиканың банкноттарында суреттелген. Эрик Вольфтың айтуынша, Сапата мен оның қозғалысы христиандық социализм мен бостандық теологиясына үлес қосты. Сапата мен оның аграрлық революционерлері Гвадалупаның құдайы Гвадалупаның эмблемасымен шайқасты. Конституционалистер мен обрегонистерден айырмашылығы, Сапатаның революциялық фракциясы католик шіркеуіне достық деп саналды. Сапатаның ізбасарлары католиктер болғандықтан, олар қорғаныш үшін шапқыларына Мәриямның суреттерін тығып қоятын болғандықтан, көптеген кристеролар Кристеро соғысы кезінде Сапатаны қатты бағалаған. Дамариз Посадас zapatismo деп атады «азат ету теологиясы қалыптасқан Мариандық қозғалыстың үлгісі», атап өткендей, zapatist Мариандық хабар арасындағы байланыс «туған халықтар таңдалған халық ретінде» және бостандық теологиясының негізгі тұжырымдамасы, «кедейлер үшін артықшылықты таңдау». Сапата жергілікті халықты Мексиканың кедейлері деп таныды және кедейлікке қарсы революция мәдениетін қалыптастырды. Сапатаның мұрасын жалғастырған нео-сапатистер оның қозғалысының мариандық тамырларын сақтап, 1960 жылдары католик шіркеуі нео-сапатистермен саяси түрде байланысты, олардың идеологиясын одан әрі қалыптастырды. Бір сапатисттік жауынгер: «Біздің бәріміз өзгеріс қаладық, дұға еттік, ол көмектесті, бірақ ештеңе шешпеді. Шіркеу бізге күресуге көмектеседі. Иә, біз қару қолданамыз, бірақ әрқашан емес. Қазіргі уақытта біз үкіметті өзгертуге және адамдарға көмектесу үшін заңдарды өзгертуге ұмтылып жатырмыз». Сапата мексикалық жергілікті тұрғындарға терең әсер етіп, оның қозғалысы морелос мәдениетінің ерекше белгісіне айналды. Оның аграрлық күресі Морелос тұрғындарының ұжымдық естелігінде маңызды рөл атқарады және жергілікті діни мерекелерде оны «әлі-барі қасиетті кісімен бірдей деңгейде» көрсетеді. Сапатаның кәсіптері әулиелердің араласуына байланысты болды, ал сапатисттік ардагерлер жергілікті әулиелер культінің секулярлық толықтыруына айналды, өйткені олар «топтың идеалдарының, тілектерінің символына» айналды. Чиапас және Тепостлан сияқты басқа да аймақтарда Сапата сонымен қатар қайта туған майя құдайы Вотан Сапата ретінде құрметтеледі. Мексикадағы қазіргі заманғы белсенділер жиі өз науқандарында Сапатаға сілтеме жасайды; оның суреті баннерлерде жиі кездеседі, ал көптеген әндер оның есімін шақырады: Si Zapata viviera con nosotros anduviera («Егер Сапата бізбен бірге өмір сүрсе, ол бізбен бірге жүрер еді») және Zapata vive, la lucha sigue («Сапата тірі, күрес жалғасуда»). Сапатаның қабірі Куатлада, Морелос штатында орналасқан, және әр жыл сайын оның өліміне орайластырылған бірнеше мерекелер өткізіледі.

Eliminating Zapata was a top priority for President Carranza. Carranza was unwilling to compromise with domestic foes and wanted to demonstrate to Mexican elites and to American interests that Carranza was the "only viable alternative to both anarchy and radicalism." In mid March 1919, General Pablo González ordered his subordinate Jesús Guajardo to begin operations against the Zapatistas in the mountains around Huautla. But when González later discovered Guajardo carousing in a cantina, he had him arrested, and a public scandal ensued. On March 21, Zapata attempted to smuggle in a note to Guajardo, inviting him to switch sides. The note, however, never reached Guajardo but instead wound up on González's desk. González devised a plan to use this note to his advantage. He accused Guajardo of not only being a drunk, but of being a traitor. After reducing Guajardo to tears, González explained to him that he could recover from this disgrace if he feigned a defection to Zapata. So Guajardo wrote to Zapata telling him that he would bring over his men and supplies if certain guarantees were promised. Zapata answered Guajardo's letter on April 1, 1919, agreeing to all of Guajardo's terms. Zapata suggested a mutiny on April 4. Guajardo replied that his defection should wait until a new shipment of arms and ammunition arrived sometime between the 6th and the 10th. By the 7th, the plans were set: Zapata ordered Guajardo to attack the Federal garrison at Jonacatepec because the garrison included troops who had defected from Zapata. Pablo González and Guajardo notified the Jonacatepec garrison ahead of time, and a mock battle was staged on April 9. At the conclusion of the mock battle, the former Zapatistas were arrested and shot. Convinced that Guajardo was sincere, Zapata agreed to a final meeting where Guajardo would defect. On April 10, 1919, Guajardo invited Zapata to a meeting, intimating that he intended to defect to the revolutionaries. Even though the Mexican Revolution did restore some land that had been taken under Díaz, the land reform on the scale imagined by Zapata was never enacted. Cárdenas would fulfill not only the land distribution policies written in Article 27, but other reforms written in the Mexican Constitution as well. There are controversies about the portrayal of Emiliano Zapata and his followers, whether they were bandits or revolutionaries. At the outbreak of the Revolution, "Zapata's agrarian revolt was soon construed as a 'caste war' [race war], in which members of an 'inferior race' were captained by a 'modern Attila. Zapata is now one of the most revered national heroes of Mexico. To many Mexicans, especially the peasant and indigenous citizens, Zapata was a practical revolutionary who sought the implementation of liberties and agrarian rights outlined in the Plan of Ayala. He was a realist with the goal of achieving political and economic emancipation of the peasants in southern Mexico and leading them out of severe poverty. Many popular organizations take their name from Zapata, most notably the Zapatista Army of National Liberation (Ejército Zapatista de Liberación Nacional or EZLN in Spanish), the Neozapatismo group that emerged in the state of Chiapas in 1983 and precipitated the 1994 indigenous Zapatista uprising which still continues in Chiapas. Towns, streets, and housing developments called "Emiliano Zapata" are common across the country and he has, at times, been depicted on Mexican banknotes. According to Eric Wolf, Zapata and his movement have also been credited with contributing towards Christian socialism and liberation theology. Zapata and his agrarian revolutionaries fought under the emblem of Virgin of Guadalupe, Unlike the Constitutionalists and Obregonistas, Zapata's revolutionary faction was considered friendly towards the Catholic Church. As the followers of Zapata were committed Catholics and were known for tucking pictures of Virgin Mary into their hats for protection, many Cristeros strongly admired Zapata during the Cristero War. Damariz Posadas named Zapatismo "an example of a Marian movement being shaped by liberation theology", noting the connection between the Zapatist Marian message that "the natives as the chosen people" and the central concept of liberation theology, the "preferential option for the poor". Zapata recognized the indigenous as the poor of México and promoted a culture of a revolution against poverty. The Neo Zapatistas that followed the legacy of Zapata kept the Marian roots of his movement, and the Catholic Church became politically involved with the Neo Zapatistas in the 1960s, further shaping their ideology. One Zapatista fighter remarked: "We all wanted change, we prayed, it
helped but it did not solve anything. The church helps us fight. Yes, we use weapons. but not always. Right now, we focus on changing the government and changing the laws to help people." Zapata left a profound influence on Mexican natives, and his movement became a defining feature of the morelense culture. His agrarian struggle has a primary role in the collective memory of Morelos and local religious festivals incorporate him "on an almost equal level with saint". Zapata's ventures were attributed to the intervention from patron saints, and Zapatista veterans became the secular complement of local cult of saints, as they became “both symbols of the ideals, the wishes, of the group.” In other regions such as Chiapas and Tepoztlán, Zapata is also worshipped as a reincarnated Mayan deity Votán Zapata. Modern activists in Mexico frequently make reference to Zapata in their campaigns; his image is commonly seen on banners, and many chants invoke his name: Si Zapata viviera con nosotros anduviera ("If Zapata lived, he would walk with us"), and Zapata vive, la lucha sigue ("Zapata lives; the struggle continues"). The tomb of Zapata is located in Cuautla, Morelos, and every year several festivities are held around the anniversary of his death.