Оксфорд университетінің зерттеу кітапханасы: Бодли кітапханасы

Кіріспе

Оксфорд университетінің ғылыми-зерттеу кітапханасы

Бодлей кітапханасы (['/b//ɒ//d//l//i//ən//, //b//ɒ//d/'/l//iː//ən/]) – Оксфорд университетінің негізгі ғылыми-зерттеу кітапханасы және Еуропадағы ең көне кітапханалардың бірі. Ол атын негізін қалаушысы, сэр Томас Бодлиден алған. 13 миллионнан астам басылған материалды қамтиды. 2003 жылғы «Заңдық сақтау кітапханалары» заңына сәйкес, ол Ұлыбританияда жарияланған туындылар үшін алты заңдық сақтау кітапханасының бірі болып табылады, ал Ирландия заңнамасы бойынша Ирландия Республикасында жарияланған әрбір кітаптың көшірмесін алуға құқылы. Оксфорд ғалымдары арасында «Бодли» немесе «Бод» деп белгілі, бұл кітапхана негізінен анықтамалық кітапхана ретінде жұмыс істейді және әдетте құжаттарды оқу залдарынан шығаруға рұқсат етілмейді. 2000 жылы Оксфорд университетінің құрамындағы бірнеше кітапхана әкімшілік мақсаттармен бастапқыда Оксфорд университетінің кітапханалық қызметтері (OULS) деп аталған, ал 2010 жылдан бастап Бодлей кітапханалары деген атпен біріктірілді, олардың ішінде Бодлей кітапханасы ең ірі бөлігі болып табылады. Оксфорд университетінің барлық колледждерінің өз кітапханалары бар, олардың көпшілігі Бодлей кітапханасы құрылғанға дейін пайда болған және олардың барлығы Бодлей кітапханасынан толыққанды тәуелсіз. Дегенмен, олар Бодлей кітапханаларының онлайн-біріктірілген каталогы – SOLO (Search Oxford Libraries Online) жүйесіне қатысады, тек Университет колледжі ғана өздерінің жеке каталогын сақтайды. Кітапхананың көптеген мұрағаттары 2015 жылы цифрлық форматқа аударылып, жалпы қолжетімділікке ұсынылды.

Сайттар мен ережелер

Бодлей кітапханасы Брод-стрит маңындағы бес ғимараттан тұрады: XV ғасырда салынған Герцог Хамфри кітапханасы, XVII ғасырдағы Оқу залдары төртбұрышы, XVIII ғасырдағы Кларендон ғимараты және Рэдклифф камерасы, сондай-ақ ХХ және ХХІ ғасырлардағы Уэстон кітапханасы. XIX ғасырдан бері жер асты қоймалары салынып келеді, ал негізгі қоймасы Свиндон қаласының шетіндегі Оңтүстік Марстон ауданында орналасқан.

14 және 15 ғасырлар

Бодлей кітапханасының қазіргі түрінің тарихы 1602 жылға дейін жетеді, бірақ оның бастаулары одан да ертерек. Оксфордта болған ең алғашқы, арнайы салынған кітапхана 14 ғасырда Вустер епископы Томас Кобхамның өсиеті бойынша құрылған (1327 жылы қайтыс болған). Бұл шағын кітаптар жинағы High Street көшесіндегі Әулие Мария Діңгектік шіркеуінің солтүстік жағында орналасқан. Бұл жинақ тұрақты түрде өсіп келе жатқанда, Глостер герцогы Хамфри (Англияның Генри V-нің інісі) 1435 және 1437 жылдар аралығында үлкен көлемде қолжазбаларды сыйға тартқаннан кейін, орын жеткіліксіз деп танылды және үлкен ғимарат қажет болды. Соңында, дінтану мектебінің үстіне жаңа бөлме салынды және ол 1488 жылы аяқталды. Бұл бөлме бүгінге дейін Герцог Хамфри кітапханасы деп аталады. 1488 жылдан кейін университет кітапхананы күтіп ұстауға және жаңа кітаптар сатып алуға қаражат жұмсауды тоқтатты, соның салдарынан қолжазбалар кітапханаға қайтарылмайтын болды.

Сэр Томас Бодли және Университет кітапханасының қайта құрылуы

Кітапхана 16 ғасырдың соңында құлдырау кезеңін бастан кешірді: кітапхананың жиһаздары сатылды, ал герцог Хамфриге тиесілі түпнұсқа кітаптардың тек үшеуі ғана қорында қалды. Томас Бодли университет вице-канцлеріне кітапхананы дамытуға қолдау көрсету туралы хат жазғанда: "Оксфордта бұрыннан бар кітапхана болған, ол сізге белгілі, ғимараттың өзінен де, сіздің жарғыларыңыздан да көрінеді. Мен оны бұрынғы қызметіне қайта келтіру жөніндегі барлық жауапкершілік пен шығынды өз мойныма алуға дайынмын." Джон Бодлидің (15 қазан 1591 жылы қайтыс болған) ұлы, протестант саудагері, королева Мэридің католик үкіметі тұсында Англияда қалудың орнына эмиграцияға кеткен, соның нәтижесінде Роуленд Хиллдің Женева Библиясын басып шығаруға қатысқан. 1598 жылдың наурыз айында Оксфорд университетінің алты профессоры Бодлиге кітапхананы қайта жабдықтауға көмектесуге міндеттелді. Герцог Хамфри кітапханасы қайта жабдықталды, ал Бодли оны толтыру үшін өз кітаптарының бір бөлігін сыйлады. Кітапхана 8 қараша 1602 жылы "Бодли кітапханасы" (ресми атауы – Бодли кітапханасы) деген атпен ресми түрде қайта ашылды. Бодлидің жинақтауға деген қызығушылықтары әртүрлі болды; кітапхана тарихшысы Иан Филиптің айтуынша, ол 1603 жылдың маусымында Түркиядан қолжазбалар алуға тырысқан, ал "сол жылы алғашқы қытай кітабы алынды", дегенмен Оксфордта ешкім оларды түсіне алмады. 1605 жылы Фрэнсис Бэкон кітапханаға "Ілімнің дамуы" кітабын сыйлады және Бодли кітапханасын "білімді күйзелістен сақтайтын кеме" деп сипаттады. Сол кезде кітапханада ағылшын тілінде жазылған кітаптар аз болды, өйткені академиялық жұмыстар ағылшын тілінде жүргізілмеді. 1610 жылы Бодли компаниямен келісім жасап, олар тіркеген әрбір кітаптың бір данасын кітапханаға беруге міндеттелді. Бодли коллекциясы соншалықты тез өсті, кітапхана ғимараты 1610-1612 жылдар аралығында кеңейтілді (бұл "Өнер соңы" деп аталды). Бодли кітапханасын пайдалануға ниеттенген әркім 1620 жылғы кітапхана каталогының көшірмесін 2 шиллинг пен 8 пенске сатып алуға тиіс болды. Мектептер ауласы (кейде "Ескі мектептер ауласы" немесе "Ескі кітапхана" деп аталады) 1613-1619 жылдар аралығында Proscholium және "Өнер соңы" қанаттарын қосу арқылы салынды. Оның мұнарасы кітапхананың басты кіреберісі болып табылады және "Бес орденнің мұнарасы" деп аталады. Мұнара классикалық архитектураның бес ордерімен (тосқан, дорикалық, ионикалық, коринфтік және композиттік) безенілгендіктен осылай аталды. Ауланың үш қанаты үш қабаттан тұрады: төменгі және жоғарғы қабаттардағы бөлмелер (Дюк Хамфри кітапханасын, дінтану мектебінің үстіндегісін қоспағанда) бастапқыда лекциялық залдар мен өнер галереясы ретінде пайдаланылды. Лекциялық залдар есіктердегі жазулармен әлі де белгіленген (суретке қараңыз). Кітапхана қоры кеңейген сайын, бұл бөлмелер біртіндеп иеленді, университет лекциялары мен емтихандары жаңа құрылған Университет мектептері ғимаратына көшірілді. 1817 жылы Маттео Луиджи Каноничиден ортағасырлық итальян қолжазбаларының үлкен коллекциясы сатып алынды. 1829 жылы кітапхана раввин Давид Оппенхаймнің кітаптарын сатып алып, еврей тіліндегі кітаптар жинағын толықтырды.

The library went through a period of decline in the late 16th century: the library's furniture was sold, and only three of the original books belonging to Duke Humphrey remained in the collection. when Thomas Bodley wrote to the Vice Chancellor of the university offering to support the development of the library: "where there hath bin hertofore a publike library in Oxford: which you know is apparent by the rome it self remayning, and by your statute records I will take the charge and cost upon me, to reduce it again to his former use." and the son of John Bodley (d. 15 Oct. 1591) a Protestant merchant who chose foreign exile rather than staying in England under the Roman Catholic government of Queen Mary, and was thereby involved in Rowland Hill's publication of the Geneva Bible. Six of the Oxford University dons were tasked with helping Bodley in refitting the library in March 1598. Duke Humfrey's Library was refitted, and Bodley donated some of his own books to furnish it. The library was formally re opened on 8 November 1602 under the name "Bodleian Library" (officially Bodley's Library). Bodley's collecting interests were varied; according to the library's historian Ian Philip, as early as June 1603 he was attempting to source manuscripts from Turkey, and it was during "the same year that the first Chinese book was acquired", despite no one at Oxford being able to understand them at that time. In 1605, Francis Bacon gave the library a copy of The Advancement of Learning and described the Bodleian as "an Ark to save learning from deluge". At this time, there were few books written in English held in the library, partially because academic work was not done in English. and in 1610 Bodley made an agreement with the company to put a copy of every book registered with them in the library. The Bodleian collection grew so fast that the building was expanded between 1610 and 1612 (known as the Arts End), Anyone who wanted to use the Bodleian had to buy a copy of the 1620 library catalogue at a cost of 2 shillings and 8 pence. The Schools Quadrangle (sometimes referred to as the "Old Schools Quadrangle", or the "Old Library") was built between 1613 and 1619 by adding three wings to the Proscholium and Arts End. Its tower forms the main entrance to the library, and is known as the Tower of the Five Orders. The Tower is so named because it is ornamented, in ascending order, with the columns of each of the five orders of classical architecture: Tuscan, Doric, Ionic, Corinthian and Composite. The three wings of the quadrangle have three floors: rooms on the ground and upper floors of the quadrangle (excluding Duke Humfrey's Library, above the Divinity School) were originally used as lecture space and an art gallery. The lecture rooms are still indicated by the inscriptions over the doors (see illustration). As the library's collections expanded, these rooms were gradually taken over, the university lectures and examinations were moved into the newly created University Schools building. A large collection of medieval Italian manuscripts was bought from Matteo Luigi Canonici in 1817. In 1829, the library bought the collection of Rabbi David Oppenheim, adding to its Hebrew collection.

Radcliffe камерасы

XIX ғасырдың соңына қарай кітапхананың одан әрі дамуы кеңейтуді қажет етті. 1860 жылы кітапханаға жапсарлас Радклиф камерасын пайдалануға рұқсат берілді. 1861 жылы кітапхананың медициналық және ғылыми қоры Университет мұражайының қасында, солтүстікке қарай салынған Радклиф ғылыми кітапханасына берілді.

Кларендон ғимараты

Кларендон ғимаратын Николас Хоксмур жобалаған және 1711 мен 1715 жылдар аралығында салынған. Бұл ғимарат бастапқыда Оксфорд университетінің баспаханасының полиграфиялық машиналарын орналастыру үшін арналған еді. 19-шы ғасырдың басында баспахана одан көшірілді, ал ғимарат университет әкімшілік жұмыстарына пайдаланылды. 1975 жылы ол Бодлей кітапханасына берілді және қазір кітапхананың жоғары лауазымды қызметкерлері үшін кеңсе және жиналыстар өткізуге арналған кеңістік қызметін атқарады.

ХХ ғасыр және одан кейінгі

1907 жылы бас кітапханашы Николсон баспа кітаптардың каталогын жаңарту жобасын бастады. 1909 жылы Непал премьер-министрі Чандра Шум Шере кітапханаға санскрит әдебиетінің үлкен коллекциясын сыйға берді. 1911 жылы Авторлық құқық туралы заң (қазіргі уақытта 2003 жылғы Заңдық депозиттік кітапханалар туралы заңмен алмастырылған) «Стационестер» келісімін жалғастырып, Бодлеянды Ұлыбританиядағы заңдық депозитті қамтамасыз ететін алты кітапхананың (сол кездегі) бірі етіп белгіледі, оған жарияланған әрбір кітаптың бір данасы тапсырылуға тиіс болды. 1909 және 1912 жылдар аралығында Редклиф камерасы мен Редклиф алаңының астында жер асты кітап қоймасы салынды, ол 2011 жылдан бері «Гладстон байланысы» деп аталады. 1920 жылдарға қарай кітапханаға кеңейту үшін қосымша кеңістік қажет болды, ал 1937 жылы Клэрендон ғимаратының солтүстік-шығыс бұрышында Жаңа Бодлеян ғимаратының құрылысы басталды. Жаңа Бодлеянды сәулетші сэр Джайлс Гилберт Скотт жобалады. Құрылыс 1940 жылы аяқталды. Ғимарат инновациялық зиккурат дизайнында салынды, кітап қоймасының 60% жер астында орналасқан. Брод-стриттің астындағы туннель Ескі және Жаңа Бодлеян ғимараттарын байланыстырады, онда жаяу жүргіншілерге арналған жол, механикалық кітап тасымалдағыш және пневматикалық Ламсон түтік жүйесі бар, ол 2002 жылы электрондық автоматтандырылған сұраныс жүйесі енгізілгенге дейін кітаптарды тапсырыс беру үшін пайдаланылды. Ламсон түтік жүйесі оқырмандар Герцог Хамфри кітапханасына қолжазбаларды жеткізуді сұрағанда 2009 жылдың шілдесіне дейін қолданылды, содан кейін ол өшірілді. 2010 жылы 1940 жылдан бері Брод-стрит астынан кітаптарды тасымалдаған конвейердің 2010 жылдың 20 тамызында жабылып, демонтаждалатыны туралы хабарланды. Жаңа Бодлеян 2011 жылдың 29 шілдесінде қайта құру жұмыстарына байланысты жабылды.

Кітапханалардың қазіргі жағдайы мен болашағы

Жаңа Бодлей ғимараты сирек және құнды материалдарды сақтау жағдайын жақсарту, сондай-ақ оқырмандар мен келушілерге қолайлы жағдай жасау мақсатында, бастапқы фасадының артында қайта салынды. Жаңа ғимараттың жобасын WilkinsonEyre жасады, ал инженерлік жүйелерді жобалауды Hurley Palmer Flatt инженерлік консультациялық фирмасы жүзеге асырды. 2015 жылдың 21 наурызында ол Уэстон кітапханасы ретінде оқырмандарға қайта ашылды. 2010 жылдың наурызында "Оксфорд университетінің кітапханалық қызметтері" деп белгілі кітапханалар тобы "Бодлейан кітапханалары" деп өзгертілді, бұл Бодлейан кітапханасынан тыс Оксфорд мүшелеріне Бодлейан брендінің беделін алуға мүмкіндік берді. Ғимарат 2016 жылғы Стерлинг жүлдесіне үміткер болды. 2015 жылдың қарашасында Шеллидің "Ағымдағы жағдай туралы поэтикалық эссесін" қосып алғаннан кейін кітапхана қоры 12 миллионнан асты. Бұл шығарма 1811 жылы жарық көргеннен кейін көп ұзамай жоғалып, 2006 жылы жеке коллекцияда қайта табылды деп есептелді. Бодлейан кітапханасы 20 беттік кітапшаны онлайн қолжетімділікке цифрлық түрде көшірді. Осы даулы өлең мен эссе ақынның Оксфорд университетінен қуылған себебі болды деп саналады.

Материалды көшіру және сақтау

Кітапхана материалдарды көшіру бойынша қатаң саясатты ұстанады. Бұрын, жақын уақытқа дейін кітапхана материалдарын жеке фотокөшіруге рұқсат берілмеген, себебі көшіру және жиі қолдану материалға зақым келтіруі мүмкін деп қорқатын. Алайда, қазір жеке тұлғалар 1900 жылдан кейін жарық көрген материалдардың көп бөлігін көшіре алады, ал 1801 мен 1900 жылдар аралығында жасалған материалдардың белгілі бір түрлері үшін қызметкерлердің көмегімен қызмет көрсетіледі. Көптеген 1900 жылдан кейінгі жариялымдарды қолмен ұсталатын сканерлермен және цифрлық камералармен пайдалануға рұқсат етіледі, сондай-ақ рұқсат алған жағдайда, ескі материалдармен де цифрлық камераларды қолдануға болады. Кітапхана 1801 жылға дейінгі материалдардың көп бөлігінің сандық түрдегі скандарын ұсынады. Кітапхана коллекциясындағы ең нәзік заттардың көптеген түптемелері микроформада көшірілген, және мүмкіндігі шектеулі болған жағдайларда түпнұсқалардың орнына қолданылады. Кітапхана өзінің Digital Bodleian қызметі арқылы коллекциясындағы заттардың цифрлық кескіндерін жариялайды.

Бодли кітапханашылары

Бодлей кітапханасының басшысы "Бодлей кітапханашысы" деп аталады. 1599 жылы Бодли алғашқы кітапханашы Томас Джеймсті таңдады, ал университет 1602 жылы Джеймсті лауазымына бекітті. Бодли кітапханашысының "жақсы оқып, білімді, әңгімелесуде сенімді, белсенді және салмақты, сондай-ақ жоғары білім алған және тіл білетін, үйленбеген және діни қызметпен айналыспайтын" адам болғанын қалады, бірақ Джеймс Бодлиді үйленуге және Оксфордтың Сент-Олдэйд шіркеуінің пасторы болуға көндірді. Барлығы 25 адам Бодлей кітапханашысы болып қызмет етті; олардың еңбекқорлығы жылдар бойы әртүрлі болды. Томас Локи (1660–1665) лауазымға лайық емес деп есептелді, Джон Хадсон (1701–1719) "кемтар болса, немқұрайды" деп сипатталды, ал Джон Прайс (1768–1813) замандас ғалым "міндетін үнемі жеңілтекке алды" деп айыптады. Сара Томас 2007 жылдан 2013 жылға дейін қызмет етті, ол осы лауазымға тағайындалған алғашқы әйел болды, ал екінші кітапханашы (оның алдыңғысы Реджинальд Каррдан кейін) сонымен қатар Оксфорд университетінің кітапханалық қызметтерінің директоры болды (қазір Бодлеян кітапханалары). Америкалық Томас Бодлейан кітапханасын басқарған алғашқы шетелдік кітапханашы болды. 2014 жылдың қаңтарынан бастап оның орнын Томас кітапханашысының орынбасары болған Ричард Овенден иеленді.

Романдар

Бодлей кітапханасы – Колин Декстердің «Инспектор Морс» романындағы «Өлген бойжеткен» (1989) шығармасында Кристин Гринвейдің (Бодли кітапханашыларының бірі) кеңескен кітапханалардың бірі. Майкл Иннестің «Pax операциясы» (1951) романының мән-жайы жер асты кітап қоймасының қиял әлемінде, түнде «Мендип жарығы» арқылы сырғанап түсу арқылы, Радклифф алаңында жасырынған құлама арқылы бейнеленген. Дж.Р.Р. Толкин Оксфордта филологияны оқып, кейін профессор болғандықтан, оның көптеген қолжазбалары қазір осы кітапханада сақтаулы. Тарихшы және романист Дебора Харкнесс өзінің 2011 жылғы «Сиқырды ашу» романының басындағы көп бөлігін Бодлей кітапханасында, әсіресе Селден бөлімінде өткізеді. Роман сонымен қатар кітапхананың Ашмол қолжазбаларының бірі (Ашмол 782) кітаптың маңызды бөлігі ретінде бейнеленген. Орта ғасыр тарихшысы Доминик Селвуд өзінің 2013 жылғы «Мұсаның қылышы» крипто-триллерінің бір бөлігін Герцог Хамфри кітапханасындағы оқиғаларға арнап, роман кітапханадағы «Мұсаның қылышы» деп аталатын сиқырлы орта ғасырлық еврей қолжазбасының көшірмесіне байланысты дамып өтеді.

Локациялық түсірілім

Кітапхананың сәулеті оны кино түсірушілер үшін танымал орынға айналдырды, ол Оксфорд университетін немесе басқа да жерлерді көрсетеді. Оны "Алтын компас" (2007), "Брайдсхедке қайта оралу" (1981 телесериалы), "Басқа ел" (1984), "III Георг патшаның ақылы" (1994) фильмдерінің бастапқы сахналарында, сондай-ақ Гарри Поттер фильмдерінің бірінші екеуінде және төртіншісінде көруге болады. Онда Дивинити мектебі Хогвартс ауруханасының бөлімі ретінде, ал профессор Макгонагалл студенттерге би үйрететін бөлме ретінде, сондай-ақ Герцог Хамфри кітапханасы Хогвартс кітапханасы ретінде пайдаланылады.