Кіріспе

Кембридж университетінің негізгі ғылыми-зерттеу және заңды депозиттік кітапханасы – Кембридж университетінің кітапханасы, Кембридж университетінің негізгі ғылыми-зерттеу кітапханасы болып табылады. Университеттегі 100-ден астам кітапхананың ішіндегі ең ірісі. Кітапхана Кембридж университетінің мүшелері мен сыртқы зерттеушілер үшін маңызды ғылыми ресурс есебінде қызмет етеді. Университетте ол UL деп белгілі. Орталық басқару және әкімшілік мақсатында отыз үш факультет және кафедралық кітапханалар Университет кітапханасымен байланысты, осылайша "Кембридж университетінің кітапханалары" жүйесі құрылған. Кембридж университетінің кітапханасы Ұлыбритания заңнамасына сәйкес, алты заңды депозиттік кітапхананың бірі болып табылады. Онда шамамен 9 миллионнан астам материал (карталар мен ноталар қоса алғанда) сақталады және заңды депозит, сатып алу және сыйға алу арқылы жыл сайын шамамен 100 мың жаңа материал түседі. Университет кітапханасы заңды депозиттік кітапханалардың арасында өзінің материалдарының көп бөлігін еркін қолжетімді етуімен және белгілі бір санаттағы оқырмандарға өз жинағынан кітап беру мүмкіндігімен ерекшеленеді. Оның алғашқы орны Сенат үйіне жақын орналасқан Ескі мектептер ғимараты болды, бірақ ол бұл ғимараттың сыйымдылығын арттырып жіберді. 1930 жылдары жаңа кітапхана ғимараты салынды. Кітапхана Кембридж қаласының батыс жағындағы бұрынғы әскери госпитальдің орнына көшті, қазір ол Робинсон колледжі мен Клэр колледжінің мемориалдық алаңының арасында орналасқан. Ағымдағы ғимаратты Джайлс Гилберт Скотт жобалаған, ол 1934 жылы ашылды. Кітапхана директоры Джессика Гарднер – осы лауазымды атқарган екінші әйел.

Бірінші кітапхана

14 ғасырдың ортасында Кембридж университеті кітаптар жинағына ие болды. Бұл кітаптар қазіргі кітапхана ғимаратында емес, басқа да құнды заттармен бірге сандықтарда сақталған. Әдеттегі университет кітапханасы 15 ғасырдың басына дейін, алғашқы тікелей "кітапхана" аталымымен кездеседі. 1416 жылдың наурыз айында Уильям Лорингтің өсиеті расталды, ол кітапханаға үш томды мұра етіп қалдырды: "Item volo quod omnes libri mei juris civilis remaneant in communi libraria scolarium universitatis Cantebrigg' in perpetuum". 15 ғасырдың екінші онжылдығында кітапхана жаңа салынған Ескі мектептер алаңында орналасты. Ең ерте каталог шамамен 1424 жылға дейін датыланады, сол кезде кітапханада 122 том болған. Екінші ең ерте сақталған каталог 1473 жылы жасалған, онда 330 том тіркелген. Англия реформациясы кезінде Оксфордтағыдай кітаптардың кеңінен жойылғанына дәлел табылмаса да, бірқатар кітаптар жойылды және сыйлықтар өте аз болды. 1528-1568 жылдар аралығында Король колледжіне тек бір ғана мұра қалдырылды. 16 ғасырдан бастап кітапхана кітаптардың жомарт сыйлықтарын немесе мұраларын алды, ал заңдық депозиттің құқығы берілгеннен кейін өсуі едәуір артты. 1648 жылы Парламент кітапханаға қаражат бөлу туралы жарлық шығарды. Кітапхананың алаңы 1837-1842 жылдары Сенат үйінің жанындағы Кокерл ғимаратының салынуымен кеңейтілді.

Жаңа кітапхана

А. Ф. Шолфилдтің (1923-1949 жылдар аралығында кітапханашы) бастамасымен үлкен ғимарат салу туралы шешім қабылданды. Таңдалған жерде Кингс және Клэр колледждерінің ортақ крикет алаңы орналасқан еді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде осы алаңның көп бөлігі Соғыс министрлігіне 1-ші Шығыс ауруханасын құру үшін берілді, ол Корольдік армияның медициналық корпусының әскери жаралыларды емдеу орны болды. Аурухананың ең жақсы күнінде 1700 төсек-орын болды және 1914-1919 жылдар аралығында шамамен 70 000 жаралы емделді. Жаңа Университет кітапханасының жобасын Джайлс Гилберт Скотт жасады, ол сонымен қатар көршілес Клэр ескерткіш алаңының (Клэр колледжінің бөлігі) авторы болды. Құрылысы 1931-1934 жылдар аралығында жүргізілді. Бұл ғимарат ІІ санаттағы ескерткіш болып табылады. Ішінде 17 және 18 ғасырларда жасалған көптеген кітап сөрелері сақталған, оның ішінде Джеймс Эссекс 1731-1734 жылдары ескі Университет кітапханасы үшін арнайы жасағандары да бар. Жаңа кітапхананы салуға қаражат колледждер мен жеке тұлғалардан жиналды. Американдық меценат Джон Д. Рокфеллер кітапхана құрылысына ең көп қаржыны бөлді. Кіреберістің сәнді болуын қалаған Рокфеллер сәулетшіні ерекше алдыңғы мұнараны қосуға көндірді. Бұл мұнара Кембриджтің төңірегіндегі көп шақырымнан көрінеді. Кітапхананың аумағы бірнеше рет кеңейтілді, жаңа қосымшалар мен жер асты кеңейтімдері арқасында заңды түрде сақтауға тиіс құжаттарды орналастыруға мүмкіндік болды. Басты ғимаратта Жапон және Қытай коллекциялары Аой павильонында орналасқан, ол 1998 жылы ашылған және Тадао Аойдың сыйы болды. Университет кітапханасы сонымен қатар Элиде болашақтағы заңды кітаптар мен журналдарды сақтау үшін 100 шақырымнан астам сөресі бар үлкен қойма салды. 2018 жылы аяқталған, өсіп келе жатқан коллекцияны орналастыруға арналған 17,1 миллион фунт стерлингтік жаңа ғимарат Кембридж университетіне әлемдегі ең ірі кітапханалық қоймалардың бірін сыйлады.

Заңдық депозит кітапханасы

Кембридж университетінің кітапханасы – Ұлыбритания заңнамасына сәйкес алты заңды сақтау кітапханасының бірі, ал қалғандары – Британдық кітапхана, Шотландияның Ұлттық кітапханасы, Уэльстің Ұлттық кітапханасы, Оксфордтағы Бодлеан кітапханалары және Дублиндегі Тринити колледжінің кітапханасы. Заңды сақтау кітапханасы ретінде Университет кітапханасы Ұлыбритания мен Ирландияда жарық көрген барлық кітаптардың, журналдардың, басылған карталардың және музыканың көшірмесін ақысыз алуға құқылы. Бұл кітапхананың жеті миллионнан астам кітаптан және 1,5 миллион мерзімді басылымнан тұратын кең қорына үлкен үлес қосты. Апта сайын заңды сақтау арқылы 800-ден 1200-ге дейін кітап түседі. 2013 жылдың 6 сәуірінен бастап заңды сақтауға цифрлық және онлайн жарияланған материалдар да кіреді, осылайша заңды сақтау кітапханалары Ұлыбританияның баспадан басқа материалдардың, мысалы, веб-сайттардың, блогтардың және электрондық журналдардың ұлттық мұрағатын қамтамасыз ете алады. Кембридж университетінде қолжазбалар мен ерте заманғы кітаптарды әрі қарай сатып алу және сканерлеу жұмыстары жалғастырылуда.

Қол жеткізу

Кітапхана Кембридж университетінің барлық мүшелеріне ашық. Британдық университет кітапханаларындағы дәстүр бойынша, Ұлыбританияның басқа университеттерінің аспиранттары мен ғылыми қызметкерлеріне кітапхана қорына тек анықтама үшін ғана қол жеткізуге рұқсат беріледі, ал зерттеулері үшін ондағы материалдарға қажеттілік туған жағдайда, жалпы жұртшылық кітапхананы анықтамалық мақсатта пайдалану үшін рұқсат алуға өтініш бере алады. Кембридждегі мүмкіндіктерді пайдалану үшін басқа кітапханалар мен мекемелердің студенттері мен ғылыми қызметкерлері алдын ала өтініш беруі тиіс. Кітапхана Ұлыбританияның заңды сақтау кітапханаларының арасында көптеген кітаптарын ашық қолжетімділікте ұстауы және кейбір оқырман санатына (мысалы, Кембридж ғылыми қызметкерлері, аспиранттар және бакалаврлар) қорынан кітап беруге мүмкіндік беруі арқасында ерекше. Кітапханада тамақ, шағын тағамдар мен сусындар бар шайхана орналасқан. Кітапхана өз қорынан алынған экспонаттарды ұсынатын, жұртшылыққа тегін кіреберіс көрмелерді үнемі өткізеді.

Тарихи баспахана

Типография және баспа тарихындағы көрнекті тұлғалардың (Стэнли Морисон, Фрэнсис Мейнелл және т.б.) мұрағаттарынан өзге, кітапханада Тарихи баспа бөлмесі орналасқан. 1970 жылдардың басында Филип Гаскелл Тринити колледжінің кітапханашысы ретінде Бодлейан, Лондон университеті колледжі және басқа да мекемелердегідей библиографиялық оқыту баспасын құрды. Мақсаты – студенттерге кітаптардың бастапқы құрылымын және кітап шығаруға қажетті процестерді жақсырақ түсіну үшін, өздері қолмен басудың тарихи тәжірибесінен өтуге мүмкіндік беру болды. Сабақтар 1974 жылы басталды және қазірге дейін жалғасып келеді. Тарихи баспа бөлмесіндегі жабдықтарға Филип Гаскеллдің жеке Albion темір қол пресі, кішкентай граверлік пресі, Уильям Моррис үшін жасалған қағаз қалыптары және Кембридж университеті баспасының сыйлықтары кіреді. Тарихи баспа бөлмесіндегі зерттеулерді Кембридж университеті кітапханасындағы (CUL) маңызды мұрағаттар қолдайды, оның ішінде Броксборн типтік үлгілер жинағы, «Чэпбуктер» жинағы және белгілі баспагерлердің кең мұрағаттары бар.

Цифрландыру жобасы

2010 жылдың маусым айында Кембридж университеті 1,5 миллион фунт стерлинг көлеміндегі сыйлықтың арқасында Университет кітапханасындағы бірқатар жинақтарды цифрлық форматқа көшіруді бастайтынын және оларды Кембридж цифрлық кітапханасы веб-сайты арқылы интернет желісінде тегін қолжетімді ететінін хабарлады. Жобаның бастапқы кезеңінде "Иман негіздері" және "Ғылым негіздері" деп аталатын екі жинаққа назар аударылады, оларға Исаак Ньютон мен оның құрбыларының еңбектері, сондай-ақ кітапхана мұрағатындағы христиандық, исламдық және еврей мәтіндері кіреді.

Кембридж университетінің кітапханасының достары

Кембридж университеті кітапханасының достары кітапхананың өсуі мен дамуын қолдауға міндеттенген жеке тұлғалар, ұйымдар және жеке донорлар тобымен құрылған. Достар қауымдастығының мүшелері болашақ құрылыс жобалары мен мұрағаттарды қалпына келтіру жұмыстары үшін, сондай-ақ сирек кітаптар мен қолжазбаларды сатып алуға үнемі қаржы жинайды. Білім мен әдебиетті сақтауға қызығушылық танытқан түлектер мен жалпы жұртшылықтың барлығына қауымдастыққа қосылуға болады. Мүшелердің үлесін бағалау мақсатында арнайы шаралар мен экскурсиялар ұйымдастырылады. Кембридж университеті кітапханасының достары соңғы бес жылда тұрақты және арнайы қайырымдастықтар арқылы 150 000 фунт стерлингтен астам қаржы жинады.

Қызметкерлер

Университеттің кітапханашысының ресми лауазымы 1577 жылы Уильям Джеймс кітапханашы болып тағайындалғанға дейін құрылмады. 1582 жылы "Кітапхананы басқару ережелері" есімді алғашқы регламенттер жасалды. XVI ғасырдың соңына дейінгі басқару туралы мәлімет аз. 1577 жылға дейін университет капелланы кітапхананың басқа да міндеттерімен бірге, оған толық жауапты болды. 16 потенциалды капеллан-кітапханашы анықталды. 1828 жылы бұл лауазым кітапханашы (Bibliothecarius) лауазымымен біріктірілді. Әртүрлі ғалымдар осы лауазымды атқарды. Абрахам Уилок Кембридж университетінің "Жағажай кітапханасының" кітапханашысы болды және 17 ғасырда англосаксон тілін оқытты. Август Теодор Бартоломей 25 жылдан астам Кембридж университетінің кітапханашысы қызметін атқарды. Классик ғалым А. Ф. Шолфилд 1923 жылдан 1949 жылға дейін кітапханашы болды. Жақындағы университет кітапханашыларының қатарында Эрик Бертран Сеадел, Ф. В. Ратклифф (1980–94), Питер Фокс (1994–2009) және Энн Джарвис (2009–16) болды. Басқа да көрнекті қызметкерлерге библиограф Генри Брэдшоу және кітапхана тарихын жазған Уран ақыны Чарльз Эдвард Сейл кіреді. Қазіргі кітапханашы – Джессика Гарднер. Ол 2017 жылдың сәуір айында кітапханаға қосылып, 36-шы университет кітапханашысы атанды.

Көрмелер

Басты Университет кітапханасы өз мақсатына сәйкес салынған Мильштейн көрме орталығында көрмелер ұйымдастырады. Бұл көрмелер шамамен алты-сегіз ай сайын жаңарып тұрады және барлығына ашық. Соңғы көрмелерде Кембридждің Каир генизасынан табылған маңызды құжаттар жинағы, Англияның фенландтарының ландшафты мен геологиясы, сондай-ақ Кембридж университетінің сәулет тарихы таныстырылды. Көрмелерді Кембридж университетінің кітапханасы қолдаумен ұйымдастырады, ал оны кітапханашылар мен осы саланың жетекші ғалымдарынан құралған команда дайындайды. Көрмелерге кіру әрқашан тегін және жалпы жұртшылыққа ашық.

Арнайы жинақтар

Оның құрамында 8 000 000-нан астам том бар. Оның ішінде: 1455 жылы шыққан Гутенберг Киелі кітабының көшірмесі, Еуропада жылжымалы қаріптерді қолданып жасалған алғашқы кітап. Католик тарихшысы және 1885–1902 жылдары қазіргі заман тарихының профессоры Лорд Актонның кітапханасы. Лорд Актонның зерттеулері үшін жинаған, шамамен 60 000 томдық ауқымды кітапханасы оның қайтысымен Университет кітапханасына мұра ретінде берілді. Жинақта 15-19 ғасырлардағы кітаптар бар, олардың ішінде Еуропа және шіркеу тарихы ерекше аталады. Көптеген кітаптарда Лорд Актонның өзінің қолымен жазылған түсіндірмелер кездеседі. Чарльз Дарвиннің хат алмасуы мен жұмыс кітапханасынан алынған кітаптардың архиві (оның ішінде өзінің еңбектерінің көшірмелері). 2020 жылдың қарашасында кітапхана Дарвиннің екі дәптерінің жоғалғанын, бұл дәптерлердің 2000 жылдың желтоқсанында ұрланған болуы мүмкін екенін хабарлады. Олар 2022 жылы анонимді түрде қайтарылды. Хансон жинағында кеме жасау және навигацияға қатысты маңызды кітаптар, сондай-ақ 16 ғасырдан басталатын теңіз атластары бар. Брэдшоу жинағында Ирландияға қатысты, Ирландияда басылған немесе ирланд авторлары жазған 14 000-нан астам кітап бар. Бұл әлемдегі осындай жинақтардың ішіндегі ең маңыздыларының бірі. Жинақты 1886 жылы қайтыс болған Генри Брэдшоу құрды. Қазіргі уақытта 1850 жылға дейін Ирландияда басылған кітаптарға басымдық берілуде. Кембридж университетінің баспасымен тығыз байланыста болған типограф Стэнли Морисонның кітапханасы. "Royal Library" – 30 000-нан астам кітаптан тұратын маңызды жинақ, оны Джон Мур (1646–1714), Эли епископы жинаған. Жинақ 1715 жылы Жорж I тарапынан Университет кітапханасына мұра ретінде берілді, сондықтан осылай аталады. Британ империясы мен Ұлттар Достастығына қатысты кітаптар, мерзімді басылымдар, памфлеттер, фотосуреттер мен қолжазбаларды қамтитын Корольдік Ұлттар Достастығы қоғамының кітапханасы. Оңтүстік Азия, Оңтүстік-Шығыс Азия және Тибет коллекциялары. Киелі кітап қоғамының кітапханасы және Христиандық білімді насихаттау қоғамының (SPCK) кітапханасы. Тейлор Шехтер Гениза жинағы – Каирдегі Бен Езра синагогынан алынған, негізінен еврей және араб тілдеріндегі 140 000 қолжазба мен қолжазба фрагменттерінен тұратын қойма. Codex Bezae Cantabrigiensis – бесінші ғасырда грек және латын тілдерінде жазылған Жаңа өсиеттің маңызды кодексі. Грек мәтіні бірегей, онда басқа еш жерде табылмайтын көптеген қосымшалар бар. Бұл кітапты Кембридж университетінің профессоры, протестант ғалымы Теодор Беза, Кальвиннің досы және ізбасары сыйға берген, сондықтан осылай аталған. Codex Zacynthius – палеографиялық тұрғыдан біздің заманымыздың 6 ғасырына жататын грек тіліндегі Жаңа өсиет кодексі. Кембридж әндері (Carmina Cantabrigiensia) – Codex Cantabrigiensis-тің он парағында сақталған голиард ортағасырлық латын өлеңдерінің жинағы. Е. Г. Браунның араб, парсы және түрік тілдеріндегі 480-ге жуық кодекстер жинағы. Бірнеше композитордың мұрағаттары: Уильям Алвин, Артур Блис, Роберто Герхард, Питер Транчелл. Исаак Ньютон, Лорд Кельвин, Эрнест Резерфорд, Джордж Габриэль Стокс, Джозеф Нидхам, Г. Э. Мур және Зигфрид Сассонның қағаздары. Корольдік Гринвич обсерваториясының мұрағаты. Кембридж университетінің материалдары мен мұрағаттары, мұрагерлік актілер мен грациялардан бастап әртүрлі студенттік қоғамдардың жазбаларына дейін. 1,5 миллионға жуық карта.

Мәдени сілтемелер

Кембридж университетінің кітапханасы бірнеше фильмдер мен телебағдарламаларда көрсетілген, оның ішінде "Барлық нәрсенің теориясы", "Нарния жылнамалары: Таң шағылысы", "Шерлок Холмс: Көлеңкелер ойыны", "Бұлт атласы", "Сиқыршылардың ашылуы" және "Инфинити білген адам" фильмдері бар. Кітапхананың мұнарасы бірнеше жаңалық бағдарламаларында және деректі фильмдерде көрсетілді, себебі онда викториялық кезеңнің порнографиялық материалдары бар деген қауесет тарады, бірақ бұл жорамал нақтыланбады. С.С. Льюиске жатқызылатын "Қараңғы мұнара" атты аяқталмаған романында осы ғимараттың дәл көшірмесі бейнеленген.

Жинақтардың сипаттамасы

Оутс, Дж. К. Т. (1954) Кембридж университеті кітапханасындағы XV ғасырдағы басылған кітаптар каталогы. Жаңадан басылған: Кембридж: Кембридж университеті баспасы. Үзінділер
Рейф, Стефан С. (1997) Кембридж университеті кітапханасындағы еврей қолжазбалары: сипаттама және кіріспе. Кембридж: Кембридж университеті баспасы. Үзінділер