Кіріспе

Гай Мэтисон Дэвенпорт (23 қараша 1927 – 4 қаңтар 2005) – американдық жазушы, аудармашы, иллюстратор, суретші, зиялы және оқытушы.

Өмір

Гай Давенпорт 1927 жылғы 23 қарашада Аппалахия тауларының етегінде, Оңтүстік Каролина штатының Андерсон қаласында дүниеге келген. Оның әкесі «Жележол экспресс» агенттігінің қызметкері болған. Давенпорт 10 жасқа келгенде ғана көршісінің сыйлаған Тарзан сериясының бірін оқып, кітапқа қызығушылық танытқан. Он бір жасында ол аудандық газет ашып, барлық суреттерін өзі салып, барлық мақалаларын өзі жазған. 13 жасында «оң аяғын сындырып, ұзақ уақыт төсекке жатты», содан кейін ол «шын қызығушылықпен оқуға кірісті», бастапқыда Леонардоның өмірбаянын оқыды. Дьюк университетінде ол өнерді оқыды. Ол Дж.Р.Р.Толкиннің жетекшілігімен ежелгі ағылшын тілін зерттеді және «Әдебиет бакалавры» (B.Litt.) дәрежесін алып, Джеймс Джойсқа арналған диссертациясын қорғады. 1950 жылы Америка Құрама Штаттарына оралғаннан кейін Давенпорт екі жылға АҚШ армиясына шақырылды, осы уақытты Форт-Брэггтегі 756-шы далалық артиллерия бөлімінде, содан кейін XVIII әуе шабуылы корпусында өткізді. Армиядан кейін ол 1955 жылға дейін Сент-Луис қаласындағы Вашингтон университетінде оқытумен айналысты, содан кейін Гарвард университетінде докторлық диссертациясын қорғауға кірісті. Давенпорт 1960 жылдардың басында қысқа мерзімге үйленген. Ол 1981 жылы шығарған «Эклогтар» атты туындысын 1965 жылдан өліміне дейін бірге болған серігі «Бонни Джин» (Кокс) есіміне арнады. Коксқа арналған Давенпорттың басқа да еңбектері: «Үстел үстіндегі заттар» (1998) және «Пикассоның өлімі» (2004). Кокс Гай Давенпорттың мұражайына сенімді тұлға болып тағайындалды. Бір эссесінде Давенпорт «қуырылған шұжық, Кэмпбелл супы және Сникерс шоколадтарымен ғана күн көремін» деп мәлімдеді. Ол 2005 жылғы 4 қаңтарда Кентукки штатының Лексингтон қаласында өкпе рагынан қайтыс болды.

Жазу

Давенпорт 1970 жылы «Брешиядағы ұшақтар» атты көркем әдебиет жариялауды бастады, ол Кафканың 1909 жылдың қыркүйегіндегі әуе шоуына жасаған сапары негізінде жазылған. Оның кітаптары: Tatlin!, Da Vinci’s Bicycle, Eclogues, Apples and Pears, The Jules Verne Steam Balloon, The Drummer of the Eleventh North Devonshire Fusiliers, A Table of Green Fields, The Cardiff Team және Wo es war, soll ich werden. Оның көркем шығармалары үш негізгі әдіс қолданады: тарихи оқиғалар мен тұлғаларды көркемдеу; формальды повестеу тәжірибелерін, әсіресе коллаж қолдану; және ақыл мен дене арасындағы шекараны жойған шағын топтардағы ерлер, әйелдер мен балалардың утопиялық қоғамын бейнелеу. Давенпорттың төрт жүзден астам эсселері, мақалалары, кіріспелері мен кітап шолуларының алғашқысы ол студент кезінде жарық көрді, ал соңғысы – өліміне бірнеше апта қалғанда жарияланды. Давенпорт National Review және The Hudson Review журналдарында тұрақты рецензент болды, ал өмірінің соңында Джон Джеремая Салливанның шақыруымен Harper’s Magazine журналы үшін «Жаңа кітаптар» айдарына бір жыл бойы материалдар жазды. Оның эсселері әдебиеттен әлеуметтік тақырыптарға дейін, қысқа кітап шолуларынан бастап, оның алғашқы эсселер жинағындағы «Қиял географиясы» атты мақала сияқты лекцияларға дейін қамтиды. Оның басқа эсселер жинақтары – «Әр күш форманы дамытады» және «Аңшы Гракх және әдебиет пен өнер туралы басқа да мақалалар». Ол сонымен қатар өнерге арналған екі кішкентай жинақ жариялады: «Балтустың күнделігі» және «Үстелдегі заттар». Көптеген тақырыптарда жазғанмен, ешқашан жүргізуші куәлігі болмаған Давенпорт американ қалаларының автомобильдерден зардап шегуіне ерекше мән берді. Давенпорт бірнеше өлең жариялады. Ең ұзындары – «Гүлдер мен жапырақтар» кітабы, ол өнер мен Америка туралы терең ойларға толы, және Стенли Спенсердің суретінен ат алған «Кукхэм шіркеуінің қайта тірілуі». Оның өлеңдері мен аудармаларының ішінен «Тасос және Огайо» жинағы жарық көрді. Давенпорт ежелгі грек мәтіндерін, әсіресе архаикалық кезеңнен аударды. Олар мерзімдік басылымдарда, содан кейін шағын жинақтарда жарияланып, ақырында «7 грек» деген атпен біріктірілді. Ол Рилке өлеңдерінің бірнешесін, Борис де Рахевильцтің жұмыстарынан кейін ежелгі египеттік мәтіндердің бір бөлігін және Бенджамин Уррутиямен бірлесіп Исаның сөздерін – «Иешуаның сөздері» деген атпен аударды.

Бейнелеу өнері

Балалық шағындағы газеті арқылы Давенпорт әдеби және көркемдік жолын бастады. Алғашқысы біраз уақытқа тоқтап, кейде-кейде ғана көрінетін, ал екіншісі – "суреттер, акварельдер және гуаштар салу мектепте, әскерде және мұғалімдіктің алғашқы жылдарында да жалғасты". Ол өмірінің көбін сурет салуға немесе бояуға арнады.

Визуалды суретші (сондай-ақ балалық шағындағы газеттің иесі) және жазушы ретінде Давенпорт өмір бойы баспа және кітап дизайнына қызығушылық танытты. Оның өлеңдері мен прозалық шығармалары көбінесе шағын типографиялардың шеберлерімен шектеулі тиражбен жарық көрді. 1965 жылы Давенпорт пен Лоуренс Скотт Паундтың Canto CX-ін 118 данадан дайындап басып шығарды, оның 80 данасын Паундтың 80 жылдық мерейтойына сыйлады. Ал өткен жылы олар осы баспадан Эзраның "Шудың садақшылары" атты екі беттік басылымын шығарды, онда Давенпорттың қысқаша кіріспе эссесі, мүсінші Генри Гаудье Бжесканың суреті және Гаудьедің Бірінші дүниежүзілік соғыстың окоптарынан жазған хатында Паундтың "Шудың садақшыларының әні" (Ши Цзиннен аударылған) өлеңі алғаш рет жарияланды. Давенпорттың көптеген ерте әңгімелері сурет пен мәтіннің үйлесімінен тұрады, әсіресе "Татлин!" және "Алма мен алмұрт" (ондағы кейбір иллюстрациялар оның өзінің күнделіктеріне ұқсас беттерден жасалған). "Бірнеше жыл бұрын көркем әдебиет жазуды бастағанда, мен мәтін мен суретті біріктіретін шығармалар жасауды жоспарладым. Мен осы әдісті "Алма мен алмұрт" арқылы жалғастырдым. [A+P] дизайнері [менің] коллаждарымды мағынасыз иллюстрациялар деп түсінді, оларды күйдірілген тостқа айналдырып, бессенсіз сызықтармен шектеді және менің барлық жобамды құлатты. Мен бұл жеңіліс деп қабылдап, кейінгі шығармаларымда сурет пен жазуды біріктіруге тырыспадым."

Марапаттар

1990 жылы Дэвенпорт МакАртур стипендиясын алды. 1996 жылы Дэвенпорт аудармадағы поэзия саласындағы ПЕН сыйлығына ие болды.

Хаттар

Кеудедегі бақ: 1964–1968 жылдардағы хаттар, ред. Томас Мейер (Жасыл көлеңке, 2004). Джонатан Уильямспен хат алмасудан таңдамалы үзінділер.
Хаттардан үзінділер, ред. Николас Килмер (ARION, Winter 2006, 89–129)
Таңдалған хаттар: Гай Давенпорт және Джеймс Лафлин, ред. W. C. Bamberger (W. W. Norton, 2007)
Сұрақтар тудыратын ойлар: Гай Давенпорт пен Хью Кеннердің хаттары, ред. Эдвард М. Бернс, 2 томдық (Counterpoint, 2018)
Бұл егжей-тегжейді есімде сақтаймын: Бамбергер кітапханына хаттар, ред. W. C. Bamberger (Bamberger Books, 2022)

Жарияланған әдебиеттер

Крейн, Джоан. Гай Давенпорт: Сипаттамалы библиография, 1947–1995 (Green Shade, 1996).