Кіріспе

Балық түрлері

Ақ қарлығаш (Pomoxis annularis) – Солтүстік Америкада таралған тұщы су балығы, қарлығаштардың екі түрінің бірі. Бұл түрдің басқа да көптеген атаулары бар: алтын сақина, күміс шабақ, ақ шабақ және сүт қапшығы.

Сипаттама

Ақ қарлығаштар морфологиялық жағынан қара қарлығаштарға (Pomoxis nigromaculatus) ұқсас. Олардың денесінде 5–10 қара түсті тік жолақтары болады, қара қарлығаштардағы сияқты кездейсоқ себілген дақтар емес. Ақ қарлығаштың денесі күміс түсті, арқасы жасыл немесе қоңыр реңді, қабырғаларында қара жолақтар және ішкі жағы ақ болады. Ақ қарлығаштың арқа қанаттары қара қарлығаштардың арқа қанаттарына қарағанда денесінің арт жағында басталады. Анальдық қанаты арқа қанатымен шамалас. Ақ қарлығаштар қара қарлығаштарға қарағанда сәл созылған болады. Ақ қарлығаштар сирек жағдайда ғана ірі болады және әдетте 2–7 жыл өмір сүреді. Ересектердің орташа ұзындығы шамамен ... құрайды.

Тарату

Ақ краппик Ұлы көлдер, Гудзон шығанағы және Миссисипи өзені бассейндерінде, Нью-Йорк пен Оңтүстік Онтариодан батысқа қарай Оңтүстік Дакотаға, ал оңтүстікке Техасқа дейін таралған. Бұл түрдің географиялық ареалы АҚШ-та кең және қазіргі таңда тұрақты популяцияға ие. Аталған түр қазіргі кезде табиғатты қорғау шаралары бойынша ең аз уайым тудыратын түрлер тізіміне енгізілген.

Тіршілік ету ортасы

Ақ қарбалыларды ірі өзендерде, су қоймаларында және көлдерде кездестіруге болады. Ақ қарбалы қара қарбалыға қарағанда лайлы (бұлыңғыр) суларға төзімдірек, сондықтан лайлы суларда ақ қарбалы қара қарбалыдан көп кездеседі. Тамырланған су өсімдіктері аз болған жерлерде де ақ қарбалының саны қара қарбалыдан артық болады. Ақ қарбалылар көбінесе өзендерде және өзендердің тұйық сулары мен ағысы баяу жерлерінде кездеседі. Олар 5 акрдан (шамамен 2 гектардан) үлкен көлдер мен су қоймаларында ең көп таралған.

Диета

Ақ қарлығаштар серуендеп немесе қоршап тамақтанатын стратегияны қолданбайды. Олар үзіліс-үзіліспен жүзеді және тек тоқтағанда ғана жем іздейді. Бұл стратегия салтүрлі (салаттория) деп аталады, яғни тоқтау және іздеу. Осы стратегияны пайдалана отырып, жас шабақтар өмірінің алғашқы күндерінде тез өсе алады. Бұл стратегия түрдің жем іздеу уақытын қысқартуға бағытталған, энергияны үнемдеуге көмектеседі. Ақ шаяншалар личинкалық және жас кезеңдерінде зоопланктонмен қоректенеді және өмірінің бірінші жылында негізінен кішкентай омыртқасыздарды жейді. Ақ шаянның денесінің ұзындығы белгілі бір шекке жеткенде ересек деп есептеледі. Ересек шаяндар негізінен кішкентай балықтармен, мысалы, миноу және жас американдық көлеңкемен қоректенеді. Олардың тамақтануы орналасқан жеріне байланысты өзгеріп отыруы мүмкін. Ең көп тамақтанатын кезең маусым мен қазан аралығында. Көктемде олар орташа мөлшерде тамақтанады, ал қыс айларында белсенділігі төмендейді. Миссисипи штатында Hexagenia atrocaudata және Pentagenia vittigera сияқты майлы шыбындармен қоректенеді. Иллинойс штатында және басқа да жерлерде американдық шұжық балығымен тамақтанады. Пенсильвания және Огайо штаттарында ересек шаяндар кішкентай қарапайым сазан, сары шабақ, көк шұбар және басқа ақ шаяншалармен қоректенеді. Ауыздың алдыңғы жағында орналасуы, кейде қалыпты жағдай деп аталады, осы түрге алдынан келетін нәрсені жеуге мүмкіндік береді.