Кіріспе

Стэн Лорел қатысқан 1924 жылғы фильм.

"Пошта төлемі" термині жеткіліксіз төленген пошта жіберілгенде қолданылады. Пошта төлемі мөртабаны – бұл төленбеген поштаға қосымша пошта ақысы төленуі керектігін көрсету үшін жабыстырылатын мөртабан.

Өмірбаян

Пошта жүйелерінің тұрақты түрде құрылуынан бері хаттардың толық дұрыс ақысын төлемеу мәселесі болғанымен, пошта маркаларының пайда болуымен бұл мәселе күрт өршиді, себебі клиенттер енді пошта қызметкерінің көмегінсіз, дұрыс соманы төлеу туралы өздері шешім қабылдады. Кейбір елдер хатты жіберушіге қайтару жолын таңдаса, көптеген елдер хатты жеткізіп, алушыдан ақы жинауды жөн көрді. Алғашқыда бұл процесті кеңсе қызметкері хатқа "3 цент төлеу керек" сияқты жазу арқылы жүзеге асырды, бірақ бұл хат тасушылардың жемқорлығына әкелді, олар өздері бұл хабарламаны жазып, қалталарына айырмасын салып алатын. Төмен ақы төленген шетелдік хаттар мәселесі 1874 жылы Бүкіләлемдік пошта одағының құрылуымен шешілген мәселелердің бірі болды. Бүкіләлемдік пошта одағы (БПО) жеткіліксіз поштаға "Т" әрпімен белгі қою керек деген шешімге келді және 1879 жылдың 1 сәуірінен бастап жетіспейтін сома қара түспен көрсетілді. Кейіннен көптеген елдер қарыз сомасын көрсету үшін мөрлерді қолдана бастады. Содан кейін "Т" әрпі мен жетіспейтін соманы бірге көрсететін мөрлер қолданысқа енді. 1907 жылдың 1 қазанынан бастап ереже өзгертілді. Жетіспейтін соманың орнына төленуге тиіс сома көрсетілді. Әдетте, төленуге тиіс сома жетіспейтін сомадан екі есе көп болды.

Алғашқы мөртабандар

Бұл мәселені Франция 1859 жылы ресми төлемдік маркаларды шығару арқылы шешті, олар алушыға тапсырылмас бұрын жеткізу бөлімінде жабыстырылды. Көптеген басқа елдер де осылай істеді. (Кейде қалыпты почта маркалары төлемдік функцияны орындау үшін қолданылған.) Төлемдік маркалар (немесе "таңбалар", олардың өз құны жоқ екенін нақтылау үшін) әрқашан жеке хаттарға жабыстырылмайды; бизнес-хаттар үшін жалпы сома есептеліп, тиісті маркалар жиынтықтағы үстіңгі хатқа немесе жиынтықтың қаптамасына жабыстырылуы мүмкін. Бұл таңбалар журналға жазылу сияқты басқа мақсаттар үшін де ақша жинауға пайдаланылған. Төлемдік маркалар көбінесе бір елде ғана қолданылатындықтан, олардың дизайны көбінесе қарапайым болады, негізінен үлкен сан мен "төлемдік", "порт" сияқты жазудан тұрады; көбінесе елдің аты болмайды. Дефинитивтік маркалар сияқты, белгілі бір соманы құру үшін әртүрлі номиналдар қажет.

Пайдаланудың төмендеуі

Бірқатар елдер жеткізілмеген пошта үшін төлемді белгілейтін маркаларды қолдануды тоқтатты. 1914 жылы алғаш рет шығарылып, 1970 жылға дейін сол үлгіде сақталған Ұлыбритания 2000 жылы оларды пайдалануды тоқтатты. АҚШ 1986 жылы оларды тоқтатты, бірақ одан кейін пошталық аппараттардың таңбалары қолданылды.

Таңба жинау

Техникалық тұрғыдан алғанда, қолданылмаған пошта төлемдері жеке қолына тиюіне ешқандай себеп жоқ, бірақ пошта басқармалары оларды коллекционерлерге сатқан, соның салдарынан көптеген елдердің пошта төлемдері көптеп сақталған, көбінесе қолданылмаған және құны төмен. Ал, поштада қолданылған, күнді көрсеткен штамп немесе басқа пошталық белгілермен байланыстырылған, конверттегі мөртаңбамен бірге сақталған пошта төлемдерінің қалған үлгілері сирек кездеседі және филателистердің қызығушылығын тудырады.