Кіріспе
Седуна (/s//ə/'/dj//uː//n//ə/ səDEWnə) – Оңтүстік Австралиядағы қала, Эйр түбегінің жағалауындағы Мурат шығанағының жағасында орналасқан. Флиндерс және Эйр тас жолдарының тоғысынан батысқа қарай, Аделаидадан шамамен 786 км солтүстік-батысқа қарай жатыр. Жақын орналасқан Тевенард порты Тевенард мүйісінде батысқа қарай 3 км қашықтықта орналасқан. Қала Седуна аудандық кеңесінің, Грей федералды сайлау округінің және Флиндерс штаттық сайлау округінің құрамында. Седуна атауы – жергілікті аборигендік вирангу тілінен алынған, кейде Чедуна деп айтылатын, отырып демалуға арналған жер деген мағынаны білдіреді деп есептеледі. Қала балық аулау порты және теміржол торабы болып табылады.
Тарих
Бір кезде бұл аймақта, соның ішінде Седунада да вирангу халқы өмір сүрген. Теңіз деңгейінің көтерілуі 18000 – 7500 жыл бұрын бұрынғы жағалау аймақтарының тұрғындарын толығымен ығыстырып, халықтардың таралуында үлкен өзгерістерге әкелді. Мэтью Флиндерс, өзінің Investigator саяхатында, 1802 жылғы 28 қаңтарда Фаулерс шығанағына кіріп, кемеге отырды. Ол жағалауды зерттеуге кірісіп, «Дениал-Бей», «Смоки-Бей» және Нюитс архипелагының аралдарын атады. Өзен таппағанына көңілі қалды және оны «Дениал-Бей» деп атады, себебі елдің ішкі бөлігіне осы арқылы кіре аламыз деген жалған үміт болған. Француз экспедициясының жетекшісі Николас Боден Флиндерспен кездескеннен кейін Мурат шығанағына барып, оны Жоахим Мураттың есімімен атады. Ол сондай-ақ Тевенард нүктесін адмирал және теңіз министрі Антуан Жан Мари Тевенардтың есімімен, ал Декрес шығанағын Бірінші француз империясының герцогы Денис Декрес есімімен атады. Еуропалықтардың алғашқы зерттеуі 1839 жылдың тамыз-қыркүйек айларында Джон Хилл мен Сэмюэл Стивенс жасады, олар база ретінде Rapid бригін пайдаланды. Хилл губернатор Гаулерге шығанақтың «құнды» болғанына қарамастан, ішкі аймақтың «сусыз» екенін хабарлады, осылайша еуропалықтардың қызығушылығы салды. 1850 жылдары елді мекенге жақын маңдағы Санкт-Петер аралында киіз аулау станциясы болды. 1887 жылғы шілдеде Батыс жағалаудағы жерлерді ауыл шаруашылығына ашуға байланысты кең таралған наразылықтарға тап болған Корольдік жерлер комиссары үш фермерді Стрейки шығанағы мен Батыс Австралия арасындағы жерлерді тексеруге шақырды. Олар бұл аймаққа үмітпен қарады және қажетті зерттеулерді бірден бастауды ұсынды. 1889 жылы Аделаидадағы үкімет Қиыр батысты зерттеу сызықтарымен ресмилендірді. 1901 жылғы маусымда Седуна қаласы жарияланды. Көп жылдар бойы жергілікті тұрғындар қалашықты Мурат шығанағы деп атады және 1915 жылы теміржол келгенге дейін, жолдың жақтау бөлігін Седуна деп атағанға дейін бұл атауды қабылдамады. Седуна теңіз айлағы 1902 жылы салынды. Тод су құбыры 1928 жылғы маусымда М. Макинтош, қоғамдық жұмыстар комиссары ресми түрде ашты. Седунада Шетелдік телекоммуникация комиссиясы басқаратын ірі спутниктік телекоммуникациялық кешен орналасқан. Технологиялық өзгерістерге байланысты жұмыстан босатылғанға дейін қаладағы ірі жұмыс берушілердің бірі болды. 1969 жылы салынған, ал 1984 жылы Австралияның халықаралық телекоммуникациялық трафигінің жартысына жуығы Седунаның Жер станциясы арқылы өтті. Қазір тарелканы қашықтан басқаруға болады және Тасмания университеті оны радиоастрономиялық обсерватория ретінде пайдаланады. 2002 жылғы 4 желтоқсанда Седуна халықаралық назарға ілікті, өйткені күн тұтылуының толық жолы қаланың үстінен тікелей өтті. Күн кейде жартылай бұлтты болса да, ал Тевенардтан бірнеше шақырым қашықтықта көрініс әлі де бұлтты болды, бірақ күн мен ай орналасқан оңтүстік-батыс аспаны Седунадан күн толық тұтылу кезінде ашық болды. 2007/2008 жылғы мемлекеттік бюджетте премьер-министр Майк Ранн (90-шы жылдардың басында жаңа Седуна ТАФЕ кампусын ашқан) Седуна ауруханасын қайта дамытудың 1-ші кезеңіне 36 миллион доллар бөлді. Ол 2011 жылы ашылды. 2010 жылғы ақпанда премьер-министр Майк Ранн әлемдегі ең ірі минералды құм кен орнын ашты, ол Jacinth Ambrosia Mine, оны Iluka Resources компаниясы басқарады. 390 миллион долларлық кен орны Седунадан солтүстік-батысқа қарай 200 км жерде орналасқан.
Халық саны
2021 жылғы халық санағы мәліметтері бойынша Седунада 1959 адам тұрды. Аборигендер мен Торрес бұғазы аралдарының халықтары жалпы санының 26,4% құрады. Халықтың 79,2% Австралияда туған, ал 82,1% үйінде тек ағылшын тілінде сөйлейді. Дін туралы сұраққа ең көп берілген жауап – дінге жатпаймын, бұл көрсеткіш 33,7% болды.
Сипаттама
Қала – Нулларбор жазығын шығыстан батысқа қарай кесіп өтуге кіріспес бұрынғы соңғы ірі елді мекен. Ол Мұрат шығанағында орналасқан, ал шығанақтың құмды шағындармен, қорғалған шығанақтармен және жағалаудағы аралдарымен жабдықталғандығы оны жағажай демалысын ұйымдастыру үшін танымал орынға айналдырады. Седунаның жағалауы Норфолк аралы қарағайларымен көмкерілген. Серуендеуге, балық аулауға және кішкентай қайықтарға қолайлы жағалау бар.
Білім
Седунадағы екі мектеп – Седуна аймақтық мектебі (CAS) және Кросвейс лютеран мектебі. CAS-те бастауыш сыныптан 12-сыныпқа дейін шамамен 600 оқушы оқиды, олардың шамамен 25 пайызы – жергілікті халықтан. Кросвейс мектебінде бастауыш сыныптан 10-сыныпқа дейін 150-ге жуық оқушы бар, олардың шамамен 80 пайызы – жергілікті халық өкілдері.
Экономикалық қызмет
Iluka Resources компаниясы Джекинт Амброзияда минералды құм кенін дамытты, ол Седуна қаласына қызмет көрсету үшін есептейді. 2010 жылдың басында Оңтүстік Австралияның ірі жылжымайтын мүліктерді дамытушысы Carramatta Holdings компаниясы Седуна Уотерс деп аталатын ірі тұрғын үй кешенін салды. Ceduna Waters қала орталығынан шамамен 3 км қашықтықта орналасқан және 2013 жылдың мамыр айына қарай шамамен 30% қамтылған. Болжам бойынша, бұл жоба Седуна халқының 10%-дан астам өсуіне әкеледі. Бұл даму Жасинт Амброзия кенішіндегі жұмысшылардың тұру жағдайын жақсарту үшін Седунада қосымша тұрғын үйлер салуға мүмкіндік береді. Седунаның Тевенард порты – терең теңізге шығатын, жиі қолданылатын порт, ол жергілікті аймақта кездесетін астық, тұз, минералды құм және гипс экспорттайды. Аквакультура Седунадағы маңызды сала болып табылады, мұхит острицаларын өсіру аймақтағы маңызды қызметтің бірі. Соңғы жылдары терең теңізде балық аулау және тунец балық аулау Порт Линкольннен индустрияны аймаққа тартты. 2012 жылы BP жақын орналасқан Ұлы Австралия шығанағында мұнайды бұрғылауға рұқсат алу мүмкіндігін алды. BP қазіргі уақытта аймақтың экожүйесі мен әлеуметтік-экономикалық мүмкіндіктерін зерттеуге 20 миллион доллар инвестициялап отыр.
Ғылыми зерттеулер
Седунада CSIRO радиотелескоп желісіне біріктірілген радиотелескоп бар. 1996 жылы "Телстра" осы радиотелескопты Тасмания университетіне радиоастрономиялық обсерватория ретінде пайдалану үшін сыйға берді. Ол әлі де активті түрде қолданылуда. Седуна сонымен қатар оңтүстік көк тунасын зерттеу орталығы болып табылады және әуеден байқау сияқты әдістер арқылы деректерді жинауға өте қолайлы жағдайда орналасқан.
Мәдени мерекелер
Седунаның жыл сайынғы Oysterfest мерекесі Оңтүстік Австралияның Еңбек күні демалысында өтетін маңызды шара. Ол 1991 жылы құрылған. 6000-нан астам адамды қызықтыратын бұл фестиваль Оңтүстік Австралияның қашықтағы батыс жағалауының таза суларында өсірілген устрица өнеркәсібін тойлайды, әртүрлі іс-шараларды қамтиды, оның ішінде гала-кеш, танымал шеф-аспаздық өнер, тікелей концерттер, балаларға арналған ойын-сауықтар және көше шеруі бар. Фестивальдің аяқталуы әсем фейерверкпен белгіленеді.
Медиада
Седуна 1997 жылы Франсис О'Коннордың қатысуымен түсірілген "Сүй не өл" фильмінің маңызды түсірілім алаңы болды. Қалашық түсірілім орны ретінде пайдаланылмаса да, "Black and White" деректі драмасының маңызды оқиға орны болды. 2012 жылы Седуна "Nullarbor Nymph" тәуелсіз толық метражды фильмінде көрсетілді, ол ел бойынша культты мәртебеге ие болды. 2016 жылдың наурыз айында Седунада қолма-қол ақшасыз әлеуметтік жәрдемақы картасының сынаққа салынуы көптеген БАҚ-тың назарына ілікті.
Туризм
Седуна Нулларбор жазығына апаратын қақпа ретінде белгілі және Ұлттық тас жолда орналасқандықтан, жыл сайын 240 000-нан астам көлік осы арқылы өтеді. Қалашықта бес автотұрақ, төрт мотель және бір жайлы қонақ үй бар. Туризм индустриясы жақын жердегі қорықтар, жағажайлар және балық аулау мүмкіндіктерінің арқасында дамыған.
Климат
Седунаның суық, жартылай шөлді климаты (Köppen: BSk, Trewartha: BSal) бар; ыстық, құрғақ жаздар; жұмсақтан жылыға дейін, құрғақ көктемдер мен күздер; және жұмсақ, салыстырмалы түрде құрғақ қыстар. Маусым – жылдың ең жауынды айы. Жауын-шашынның орташа жылдық мөлшері жағалауда 300 мм-ден аспайды және солтүстікке қарай, ішкі аймаққа қарай азайып, шөлді болып кетеді. Гойдер сызығы, ауыл шаруашылығын қолдау үшін жауын-шашынның көбінесе жеткілікті болатын аймақтың шекарасын белгілейтін сызық, Седунаның жанынан басталады. 2019 жылдың 19 желтоқсанында максималды температура 48,9 °C тіркелді.