Виктория штатының тарихы

Кіріспе

Австралияның Виктория штатының тарихы

Бұл мақалада Австралияның Виктория штатының тарихы сипатталады. Австралияны британдықтар отарлаудан бұрын, қазіргі Виктория аймағында көптеген аборигендер тұрған. 1803 жылдың қазанында алғашқы еуропалықтар қоныстанғаннан кейін, 1836 жылдың қыркүйегінде бұл аймақ Порт-Филлип ауданы деп аталған Жаңа Оңтүстік Уэльс колониясының бір бөлігіне айналды. 1851 жылдың шілдесінде Порт-Филлип ауданы жеке колония ретінде құрылды, Британ империясының құрамында өз үкіметімен Виктория колониясы болды. 1850 жылдары Баллараттағы Клунес және Буньёньде алтын табылды, бұл Виктория алтын асығының бастауы болды. 1901 жылы ол Австралия Ұлттық Достастығының штаты болды.

Түпкүлгілік тарихы

Виктория штатында көптеген аборигендер өмір сүрді, олар ондаған мың жылдар бойы осы жерді мекендеген. Гари Преслендтің сөзіне сәйкес, аборигендер Викторияда шамамен 40 000 жылдан бері балық аулау, аң аулау және жинау сияқты жартылай көшпелі өмір салтымен өмір сүрді, сондай-ақ балық, әсіресе тұтқа балық өсірумен айналысқан, бұл Будж Бим мұражай аймақтарында анық көрінеді. Кейлор археологиялық қазбасында 1971 жылы табылған адам отынының радиокөміртектік жасы шамамен 31 000 жыл бұрынғы деп есептелді, бұл Кейлорды Австралиядағы ең ерте адам қоныстану орындарының біріне айналдырды. Осы жерден табылған бас сүйегінің жасы 12 000 мен 14 700 жыл аралығында деп анықталды. Мұз дәуірінде, шамамен 20 000 жыл бұрын, қазіргі Порт-Филип шығанағы құрлық болған, ал Ярра және Верриби өзендері бірігіп, шығанақтың арқылы ағып, оңтүстікке және оңтүстік-батысқа қарай Бассиан жазығы арқылы мұхитқа құйып кеткен. Тасмания және Басс бұғазы аралдары Австралия материгінен теңіз деңгейі қазіргі деңгейден төмен болған шамамен 12 000 жыл бұрын бөлініп шықты. Порт-Филиппке мұздықтан кейінгі теңіз деңгейінің көтерілуі 8000 мен 6000 жылдар аралығында болды. Ватауронг, Войвурунг және Буунвурунг тілдеріндегі ауызша тарихтар мен жаратылыс туралы әңгімелер олар Нарм Нарм деп атаған шығанақтың суға батуын сипаттайды; бұл жер бұрын бұталы шай ағаштарымен жабылған және кенгуру аулауға арналған жер болған. Аборигендердің жаратылыс туралы әңгімелерінде Бунжил шығанақтың пайда болуына жауапты болғаны айтылады. Тағы бір әңгімеде Балайянг, жартарғанат, мұхиттарды, өзендерді және арналарды жасағандығы айтылады.

Еуропаның ертедегі зерттеулері

1770 жылы Жаңа Зеландиядан келген лейтенант Джеймс Кук, HM Bark Endeavour кемесімен Габо аралының батысына қарай 70 шақырымдағы Пойнт Хикс жерін көрді, содан кейін шығысқа және солтүстікке бұрылып Австралия жағалауымен жүрді. Ұлыбританиядан Сиднейге сапар шегетін кемелер Үнді мұхиты мен Оңтүстік мұхиты арқылы өтіп, Ван Димен жерін айналып, сосын солтүстікке қарай бағыт алды. Бірнеше капитан Ван Димен жері мен Жаңа Оңтүстік Уэльстің шығыс жағалауы арасындағы кең су кеңістігін көріп, бұл үлкен шығанақ па, әлде бұғаз ба деп ойланды. Сидней шығанағының апатқа ұшыраған сақшылары Фурнео аралдары тобында бұл да бұғаз болуы мүмкін деп ойлады. Бұл мәселені шешу үшін губернатор Джон Хантер Джордж Бассты қайықпен жағалауды мұқият зерттеуге жіберді. 1798 жылдың қаңтар айында Уилсонс-Промонтори мен Батыс портына жеткеннен кейін, нашар ауа райы мен азық-түлік жетіспеушілігі салдарынан ол Сиднейге қайта оралуға мәжбүр болды. Басс 1798 жылдың желтоқсанында Мэтью Флиндерспен Норфолкке қайтып келді және бұғаз арқылы жүзіп өтіп, оның бар екенін дәлелдеді. 1800 жылдың желтоқсанында лейтенант Джеймс Грант Кейптаундан Сиднейге жол тартқанда Басс бұғазы арқылы батыстан шығысқа қарай өтті. Гранттың картасының анық болмауына көңілі толмаған губернатор Кинг оны бұғазды толығырақ зерттеу үшін қайта жіберді. Жаман ауа райы оған Батыс порттан әрі жүруге мүмкіндік бермеді, ол бес апта бойы сонда болып, Филипп аралынан тыс Черчилль аралында бидай, жүгері, бұршақ, күріш, кофе және картоп екті. 1801 жылы Харбигер Джон Блэктің басшылығымен Порт-Джексонға бағыт алғанда Басс бұғазы арқылы өткен екінші кеме болды. Ол 1801 жылдың 1 қаңтарында Отуэй мүйісінің жанындағы жағалауға жетті, содан кейін губернатор Кинг аралының солтүстік-батыс ұшына (қазіргі Кинг аралы) қарай күрт бұрылды, оны Блэк Жаңа Оңтүстік Уэльстің губернаторы Филипп Гидли Кингтің құрметіне атады. Содан кейін ол шығысқа қарай Вильсонс-Промонториге қарай жүзіп кетті. Мүйістің төңірегін айналып өте келе, Блэк кеме иесі Майкл Хоганның есімімен аталатын Хоган тобын тапты. Харбигер 1801 жылдың 12 қаңтарында Порт-Джексонға келді. 1802 жылдың қаңтар айында лейтенант Джон Мюррей леди Нельсонмен Батыс портына келді және 14 ақпанда Порт-Филиппке кірді. Ол Артурдың орнын атады, Корио шығанағын зерттеді және Британия үшін шығанақты (оның аты Порт-Кинг) ресми түрде иеленді. Ол кезде Кюлин тайпасы шығанақты Нарм Нарм деп атаған, ал Мюррей шығанақты Жаңа Оңтүстік Уэльстің губернаторы Филипп Гидли Кингтің құрметіне Порт Кинг деп атады. 1805 жылдың 4 қыркүйегінде Кинг оны өзінің ізашары Артур Филипптің құрметіне Порт-Филипп деп атады. Мюррей "Леди Нельсонды" қазіргі Сорренто жағалауында орнатуды жөн көрді. Бұл сапар барысында Мюррей өзінің күнделігінде Мельбурнның шығыс аймағындағы жергілікті аборигендермен алғашқы кездесуін жазды. Бастапқыда сауда, тамақтану және сый-сыйламалармен басталған бұл достық кездесуді кенеттен басқа бір аборигендер тобының шабуылы үзіп жіберді. Жауап ретінде экипаж аборигендерге оқ атты және олар қашып бара жатқанда да оқ атуды жалғастырды, олардың екеуіне өлімге әкелетін жарақаттар тигізді. Мюррей кемедегі каронадтарды қашып бара жатқан аборигендерге қаратып оқ атты. "Олардың барлығы тырнақ терісімен киінген, әр себетте белгілі бір мөлшерде шайыр табылған. Олардың оттарының саны мен басқа да белгілеріне қарағанда, осы аймақта адамдар тығыз қоныстанған. Олардың сүмбілері әртүрлі, және олардың барлығы мен көргендердің ішіндегі ең қауіптілері." Үш аптадан кейін француз зерттеушісі Николас Боден бұғаз арқылы шығыстан батысқа қарай өтіп, батыс жағалауын бірінші рет дұрыс зерттеді. 1802 жылдың сәуір айында Жакус Хамеленнің басшылығымен француз экспедициялық кемесі Le Naturaliste Австралияға Баудин экспедициясының бөлігі ретінде Француз аралы маңындағы аумақты зерттеді. Ол аралды Ile des Français деп атады, кейін ол француз аралы деп ағылшыншаланды. 1802 жылдың 26 сәуірінде Флиндэрс Мюррейдің сапары туралы білместен Порт-Филиппке кірді, Артурдың орнына көтерілді, Морнингтонға және Беларин түбегіне дейін жүзіп, Ю Янгтарға көтерілді. 1803 жылдың қаңтарында лейтенант Чарльз Роббинс шхунамен Порт-Филипптің төңірегін айналып өтті. Оның қасында генерал-мерейіші Чарльз Граймс, Джеймс Михан және бағбан Джеймс Флеминг болды. Шығанақтың басында олар өзенді тауып, оны ағысқа қарай бағыттап, көп ұзамай екіге бөлінді. Олар батыс тармағын соңынан еріп, оны Тұзды су өзені (қазіргі Марибернинг) деп атады, содан кейін Брэйбрукке дейін, ал шығыс тұщы су тармағын (Ярра) Дигтс Шығанағына дейін бағыттады. Олар жергілікті аборигендермен достық кездесу өткізіп, Корио шығанағы арқылы кемелеріне оралды. Олар шығанақтың солтүстік жағындағы тұщы сулы жерде қоныс салуға ең қолайлы орын екенін түйіндеді, бірақ топырағы мен ауылшаруашылық әлеуетіне көңілі толмады.

Coming from New Zealand in 1770, Lieutenant James Cook in HM Bark Endeavour sighted land at Point Hicks, about 70 km west of Gabo Island, before turning east and north to follow the coast of Australia. Ships sailing from Great Britain to Sydney crossed the Indian Ocean and Southern Ocean, sailing around Van Diemen's Land before turning north to their destination. Several captains viewed the expanse of water between Van Diemen's Land and the east coast of New South Wales and wondered whether it was a large bay or a strait. Survivors of Sydney Cove, wrecked in the Furneaux Group of islands, also thought it might be a strait. To clear up the question, Governor John Hunter sent George Bass to explore thoroughly the coast in a whaleboat. After reaching Wilsons Promontory and Western Port in January 1798 bad weather and lack of provisions forced him to return to Sydney. Bass returned with Matthew Flinders in December 1798 in Norfolk and sailed through the strait, proving its existence. In December 1800, Lieutenant James Grant in , on way from Cape Town to Sydney, sailed through Bass Strait from west to east. Governor King, disappointed at the vagueness of Grant's chart, sent him back to survey the strait more thoroughly. Bad weather prevented him from proceeding beyond Western Port, where he stayed for five weeks, planting wheat, Indian corn, peas, rice, coffee and potatoes on Churchill Island off Phillip Island. In 1801 Harbinger, under John Black, was the second vessel to sail through Bass Strait en route to Port Jackson. She reached the coast near Cape Otway on 1 January 1801, then veered sharply south west to the north western tip of Governor King's Island (now King Island), which Black named after the Governor of New South Wales, Philip Gidley King. She then sailed easterly towards Wilsons Promontory. Proceeding around the tip of the promontory, Black discovered the Hogan Group, which he named after the ship's owner Michael Hogan. Harbinger arrived in Port Jackson on 12 January 1801. In January 1802 Lieutenant John Murray in Lady Nelson visited Western Port and entered Port Phillip on 14 February. He named Arthur's Seat, explored Corio Bay and formally took possession of the bay (which he named Port King) for Britain. The bay was then known as Narm Narm by the people of the Kulin Nation, and Murray called the bay Port King after the Governor of New South Wales, Philip Gidley King. On 4 September 1805, King formally renamed it Port Phillip, in honour of his predecessor Arthur Phillip. Murray chose to base the Lady Nelson off what is now known as Sorrento Beach. During this voyage, Murray records in his journal his first encounter with local Aboriginal peoples in the eastern Melbourne region. This initially friendly encounter started with trading, eating, and gifting, and was suddenly interrupted by a violent ambush by another group of Aboriginal people. The crew in response shot at the Aboriginal people, and continued to shoot at them as they fled, inflicting likely mortal wounds on two of them. Murray then ordered the ship carronades to be fired at the fleeing Aboriginal people. "They were all clothed in opossum skins and in each basket a certain quantity of gum was found. if we may judge from the number of their fires and other marks this part of the country is not thin of inhabitants. Their spears are of various kinds and all of them more dangerous than any I have yet seen. "Three weeks later the French explorer Nicolas Baudin sailed through the strait from east to west and was the first to properly survey the coast to the west. In April 1802, a French expedition ship Le Naturaliste under Jacques Hamelin explored the area around French Island, as part of the Baudin expedition to Australia. It named the island Ile des Français, since Anglicised as French Island. On 26 April 1802, Flinders, unaware of Murray's visit, entered Port Phillip in , climbed Arthur's Seat, rowed to Mornington and across to the Bellarine Peninsula and climbed the You Yangs. In January 1803 Acting Lieutenant Charles Robbins in the schooner sailed right around Port Phillip. With him were acting surveyor general Charles Grimes, Mr James Meehan and gardener James Fleming. At the head of the bay they found a river and followed it upstream where it soon divided. They followed the western branch and named it the Saltwater River (the present Maribyrnong) to what is now Braybrook, and then the eastern fresh water branch (the Yarra) to Dights Falls. They had a friendly meeting with local Aboriginal people and returned to their ship via Corio Bay. They concluded that the best site for a settlement would be on the freshwater at the northern head of the bay, but were unenthusiastic about the soil and its agricultural potential.

1803 Британдық қоныстар

Британия француз революциялық соғыстарына қатысқандықтан, губернатор Кинг Бас бұғазының жау шабуылдаушыларын баспаналай алатынына және бейбіт уақытта маңызды сауда жолы мен сауда базасын қамтамасыз ете алатынына алаңдады. Боден кемелерінің пайда болуы Францияның осы аймаққа қызығушылық танытатыны туралы алаңдаушылықты күшейтті. Сонымен қатар, Кинг Сиднейдегі сотталғандардың саны артып, азық-түлік ресурстарына қысымды азайту үшін балама қоныс іздеді. Порт-Филлиптің қолайлы климаты және балық аулау мен теңіз жануарларын аулауға бай ресурстары оны басқа елді мекен үшін өте қолайлы орын етіп көрсетті. Мюррей мен Флиндерстің жаңалықтарын толық сипаттау, Кингтің қоныстану туралы ойларымен бірге, бірақ Граймстың есебін емес, Англияға Сиднейге сотталғандарды кемеге жіберуге дайындалып жатқан кезде жетті. 1803 жылдың ақпан айында Лорд Хобарт, Мемлекеттік хатшы, бағытты Порт-Филлипке өзгертті. 1803 жылдың 24 сәуірінде капитан Дэниел Вудрифф басқаратын "Калкутта" кемесі, экспедиция командирі подполковник Дэвид Коллинзбен бірге, Англиядан "Оушен" кемесімен бірге кетті. Экспедиция құрамында 402 адам болды: 5 мемлекеттік қызметкер, 9 теңіз әскерінің офицері, 2 барабаншы және 39 сарбаз, 5 сарбаздың әйелі мен бір бала, 307 сотталған, 17 сотталғанның әйелі және 7 бала. Балалардың бірі – он бір жасар Джон Паско Фокнер, кейіннен Мельбурнның негізін қалаушы, сотталған әкесі мен анасына еріп келді. Топ 1803 жылдың 9 қазанында Порт-Филлипке кірді және қазіргі Соррентоға жақын Салливан шығанағындағы жерді таңдады. Коллинз көп ұзамай бұл аймаққа көңілі қалды. Лейтенант Джеймс Туки мен геодезист Джордж Харрис басқарған зерттеу топтарының есептерінде күшті ағымдар, құмды топырақ, нашар ағаш, батпақты жер және таза судың жетіспеушілігі сипатталды. Олар сонымен қатар Корио шығанағының маңында Ватарунг халқымен қақтығысып, олардың көшбасшысын өлтірді – Викторияда қоныстанушылар өлтірген алғашқы аборигендер. Коллинз өзінің сын-пікірлерін губернатор Кингке жеткізді, ол оны қолдап, елді мекенді көшіруді ұсынды. 18 желтоқсанда "Калкутта" Порт-Джексонға жөнелтілді, топ эвакуацияға дайындалды. Бұл 1804 жылдың қаңтар және мамыр айларында "Океанның" екі сапарында жүзеге асты, сонымен қатар Ван Дименс жерінің солтүстік жағалауындағы Порт Далримплді зерттеуге көмектесті. Топ Хобарттың жаңадан құрылған қонысына көшірілді, оны 1803 жылдың қыркүйегінде лейтенант Джон Боуэн Рисдон шығанағында жазалау орталығы ретінде құрды. Соррентодағы қысқа мерзімді қонысқаннан кейін, қазіргі туристерге аз ғана ескерткіштер қалды. Коллинз шығанақты, әсіресе оның тұщы сулы өзенінің солтүстік бөлігін мұқият зерттеп шықпағаны үшін және шығанақты айыптауда тым асығыс болғаны үшін сынға түсті. Елді мекеннің орны қазір осы кезеңнен қалған төрт қабірді қамтитын қорық болып табылады. Коллинз кеткен кезде, бірнеше сотталғандар – колония Ван Дименс жеріне кетіп бара жатқанын естігенде қашып кеткендер – артта қалды. Олардың аборигендер өлтіргені болжанады. Алайда Уильям Бакли аман қалды, Белларин түбегінде Ватарунг халқымен кездесіп, олармен 32 жыл бірге өмір сүрді. 1835 жылы ол Джон Бэтменнің Порт-Филлип қауымдастығының лагері туралы біліп, еуропалықтарға қайта таныстырды. Келесі отыз жыл бойы бірнеше теңізшілер мен кит аулаушылар Жаңа Оңтүстік Уэльстің оңтүстік жағалауында демалды.

With Britain involved in the French revolutionary wars, Governor King was concerned that Bass Strait could harbour enemy raiders, and that in peace time it could provide an important trade route and trading base. The appearance of Baudin's ships served to reinforce the concern that France was interested in the area. King was also looking for an alternative settlement for the increasing number of convicts in Sydney and to reduce the pressure on food resources. Port Phillip, with a favourable climate and rich fishing and sealing resources, seemed an ideal location for another settlement. A full description of Murray's and Flinders' discoveries, together with King's thoughts on settlement, but not Grimes' report, reached England just as was being prepared to send a shipload of convicts to Sydney. In February 1803, Lord Hobart the Secretary of State changed the destination to Port Phillip. On 24 April 1803 HMS Calcutta, commanded by Captain Daniel Woodriff, with Lieutenant Colonel David Collins as commander of the expedition, left England accompanied by the store ship Ocean. The expedition consisted of 402 people: 5 Government officials, 9 officers of marines, 2 drummers, and 39 privates, 5 soldiers' wives, and a child, 307 convicts, 17 convicts' wives, and 7 children. One of the children was the eleven year old John Pascoe Fawkner, later a founder of Melbourne, who accompanied his convicted father and mother. The party entered Port Phillip on 9 October 1803 and chose a site at Sullivan Bay near present day Sorrento. Collins was soon disappointed with the area. Reports from exploring parties led by Lieutenant James Tuckey and surveyor George Harris described strong currents, sandy soil, poor timber, swampy land and scarce fresh water. They also clashed with the Wathaurung people near Corio Bay, killing their leader – the first Aborigines known to have been killed by settlers in Victoria. Collins reported his criticisms to Governor King, who supported him and recommended moving the settlement. On 18 December Calcutta departed for Port Jackson, and the party was prepared for evacuation. This was achieved in two voyages of Ocean in January and May 1804, assisted by which had been surveying Port Dalrymple on the north coast of Van Diemens Land. The party was transferred to the fledgling settlement of Hobart, founded by Lieutenant John Bowen as a penal colony at Risdon Cove in September 1803. The brief settlement at Sorrento achieved little and left only a few relics for modern tourists to observe. Collins has been criticised for not investigating the bay thoroughly, in particular, the northern head with its fresh water river, and for being too hasty in his condemnation of the bay. The site of the settlement is now a reserve incorporating four graves from the period. When Collins departed, several convicts – who had escaped when they heard the colony was leaving for Van Diemen's Land – were left behind. They were presumed killed by Aboriginal people. However, William Buckley survived, meeting Wathaurong people on the Bellarine Peninsula and living with them for the next 32 years. (In 1835 he became aware of John Batman's Port Phillip Association camp and reintroduced himself to Europeans.) For the next thirty years a few sealers and whalers rested on the southern coast of New South Wales.

Басс бұғазының солтүстік жағалауы қызығушылыққа бөленді

Жаңа Оңтүстік Уэльстің қоныстанған аймақтарынан оңтүстікке қарай бірнеше барлау экспедицияларынан кейін, мал өсіруші Гамильтон Хьюм және бұрынғы теңіз капитаны Уильям Ховелл 1824 жылдың қазан айында оңтүстік аймақтарды зерттеу үшін аттанды. Олар Мюррей өзенін (олар оны Хьюм өзені деп атады) Альбери маңынан кешіп, оңтүстікке қарай жол жүрді. Гоулберн өзенін (олар Ховелл деп атады) Йеаның үстінен өтіп, тауларды айналып өтуге мәжбүр болды. Олар Корио шығанағына жетті, оны Батыс порты деп жаңылыстырып, 1825 жылдың қаңтарында Сиднейге қайтып келді, өткен жерлердің сапасын жоғары бағалады. 1826 жылдың сәуір айында француз саяхатшысы д’Урвиль Филипп аралындағы терішілердің бір лагеріне сапар шекті. Аймаққа француз қызығушылығының жаңадан оянуына және Хьюм мен Ховеллдің баяндамаларына ынталандырылған губернатор Дарлинг Батыс портында қоныс салуға бұйрық берді. 1826 жылдың қараша айында Самуэль Райт басқаруымен кішкентай сотталғандар тобы Corinella-ға келді, шығанаққа қарайтын жолдарды қорғау үшін. Ховелл бұл жердің екі жыл бұрын келген жері емес екенін түсінді және Батыс порты маңындағы батпақты жер туралы жағымсыз пікір білдірді, бірақ солтүстікке қарайғы жақсы жерлерге сілтеме жасады. Егін үшін жерді тазалауға, бекініс және үйлер салуға қарамастан, 1828 жылдың сәуір айында қоныс тастап кетті. Ван Димен жеріндегі жақсы жайылымдардың жетіспеуі, Хьюм мен Ховеллдің баяндамалары мен терішілер туралы әңгімелерге байланысты, ондағы қоныс аударушылардың Бас бұғазының арғы жағындағы жерге қызығушылық танытуына себеп болды. Мал өсіруші Джон Бэтмен мен жер өлшеуші Джон Уедж 1825 жылы Лансестондан экспедиция жоспарлады, бірақ рұқсат алған жоқ. Келесі жылдары бірнеше қоныс аударушылар жер іздеді, бірақ губернатор Дарлинг барлық өтініштерін қабылдамады. 1829 жылы теріші және кит аулаушы Уильям Даттон Портленд шығанағының жағалауында үй салды, ол Хентилер келгенге дейін бір уақыт тұрды. 1830 жылы Чарльз Стюрттың Мюррей өзенімен төмен сапар жасауы оңтүстікте қоныс салуға деген қызығушылықты қайта оятты. 1833 жылдың сәуір айында Эдвард Хенти Спенсер шығанағынан Ван Димен жеріне оралғанда, Портлендке мұнай жүгін алу үшін тоқтады және қатты әсер алды. 1834 жылдың қараша айында тағы бір теңізші Джон Харт Лансестонда Батыс порты туралы жағымды хабарлады. Қоныс орналасуы енді сөзсіз болды. 1834 жылдың маусым айында банкир Чарльз Суонстон өзінің клиенті Джордж Мерсерге Ван Димен жерінде жердің жетіспейтінін және оның Бас бұғазының арғы жағына инвестиция салуы керектігін айтты. Мал өсірушілер Джон Эйткен мен Джордж Расселл серіктестік құруды ұсынды, ал 1834 жылдың тамызында сегіз Лансестон капиталистерінің тобы Порт-Филлип қауымдастығын құрды. 1834 жылдың 19 қарашасында Эдвард Хенти Портленд шығанағына қонды және Бас бұғазының солтүстік жағалауында алғашқы тұрақты еуропалық қонысты құрды.

Following a number of exploratory expeditions south from the settled areas of New South Wales, the pastoralist Hamilton Hume and former sea captain William Hovell set off to explore the country to the south in October 1824. They crossed the Murray River (which they named the Hume River) near the site of Albury and continued south. They crossed the Goulburn River (which they called the Hovell) above the site of Yea, and were forced to detour around mountains. They arrived on the shores of Corio Bay, mistakenly believing it to be Western Port, and returned to Sydney in January 1825, lavishly praising the quality of the country they had passed through. In April 1826 the French explorer d'Urville visited one of the sealers' camps on Phillip Island. Worried by this renewed French interest in the area and encouraged by Hume and Hovell's reports, Governor Darling ordered a settlement to be established at Western Port. A small convict party arrived in November 1826 at Corinella under the command of Samuel Wright, to protect the approaches to the bay. Hovell, accompanying the party, soon realised that this was not where he had arrived two years before, and reported unfavourably on the swampy land around Western Port, although he referred to better land to the north. In spite of clearing the land for crops, and the construction of a fort and houses, the settlement was abandoned in April 1828. The shortage of good pasture in Van Diemen's Land led to settlers there showing interest in the country across Bass Strait, following Hume and Hovell's reports and stories of visiting sealers. Pastoralist John Batman and surveyor John Wedge planned an expedition from Launceston in 1825 but permission was not granted. A number of settlers sought land over the next few years, but Governor Darling turned down all requests. A sealer and whaler William Dutton built a hut on the shore of Portland Bay in 1829 where he resided for a time prior to the arrival of the Hentys. The expedition down the Murray River by Charles Sturt in 1830 again aroused interest in settlement in the south. In April 1833 Edward Henty, returning to Van Diemen's Land from Spencer Gulf called in to Portland for a cargo of oil, and was much impressed. In November 1834 John Hart, another sailor, reported favourably in Launceston on Western Port. It was now inevitable that settlement would occur. In June 1834 banker Charles Swanston advised his client George Mercer that land was scarce in Van Diemen's Land and he should invest across Bass Strait. Pastoralists John Aitken and George Russell suggested forming a partnership, and in August 1834 a group of eight Launceston capitalists formed what became the Port Phillip Association. On 19 November 1834 Edward Henty landed in Portland Bay and began the first permanent European settlement on the north coast of Bass Strait.

Тұрақты еуропалық қоныс

Викторияның алғашқы табысты британдық қонысы қазіргі Викторияның батыс жағалауындағы Портленд болды. Портлендке 1834 жылдың 19 қарашасында Ханти отбасы қоныстанды, олар бастапқыда Ван Димен жерінен (Тасмания) келген фермерлер еді. Майор Томас Митчелл 1835 жылы Сиднейден бұл аймаққа экспедиция ұйымдастырды және 1836 жылдың тамызында Портлендке келгенде, құнарлы жерге сүйенген шағын, бірақ гүлденген қоғамды көріп таң қалды. 1835 жылы Джон Паско Фокнер және Порт-Филлип қауымдастығы (Жон Батман басқарған) Порт-Филлип қонысын құрды, ол кейіннен Мельбурн деп аталды.

Шекаралары

Порт-Филип округі 1836 жылғы қыркүйекте Жаңа Оңтүстік Уэльс колониясының әкімшілік бөлімшесі ретінде ресми түрде құрылды, бірақ шекарасы нақты анықталмаған. 1839 жылы округ Жаңа Оңтүстік Уэльстің 36° оңтүстік енінен төмен және 141° (яғни болашақ Оңтүстік Австралия колониясымен шекара) мен 146° шығыс бойлық аралығындағы барлық жерлерді қамтыды деп белгіленді. 1840 жылғы қаңтарда белгілі бір бағамен жер сату жүйесі енгізілген кезде округ солтүстікке қарай Муррумбиджи өзенінің бағытымен, бастауынан Моруядағы Тынық мұхиты жағасына дейін кеңейтілді. Алайда, Сиднейдегі, соның ішінде Заң шығарушы кеңестегі қарсылықтардан кейін, олардың барлығын монарх немесе колонияның губернаторы тағайындаған, шекара оңтүстікке Мюррей өзеніне дейін қайта тартылды. Заң шығарушы кеңес 1843 жылғы колониялық сайлаудан бастап, 12 тағайындалған және 24 сайланған мүшелерді (жер иелерінен сайланған) қосып кеңейтіліп, қайта құрылды. Жаңа құрылған сайлау округтері Порт-Филипп (5 мүшемен өкілдік етіледі) және Мельбурн қаласы болды. 1843 жылғы 1 шілдеде жарияланған жарлық шекараның Кейп-Хоудан Мюррей өзенінің ең жақын бастауына, содан кейін Мюррей өзенінің бағытымен Оңтүстік Австралиямен шекараға дейін жүретінін ресми бекітті. 1848 жылғы 27 шілдедегі сайлау, тәуелсіздік науқанына қолдау көрсету және наразылық ретінде, Порт-Филиппке кандидаттар ұсынбау арқылы және Мельбурн қаласына Ұлыбритания кабинетіндегі соғыс және колониялар хатшысы, Эрл Грейді ұсыну арқылы бұзылды. Грей колонияға ешқашан келмегеніне және қазіргі Британ Парламентінің мүшесі болғандықтан сайлауға қатыса алмағанына қарамастан, ол дауыстардың шамамен 75% -ын алды. 1848 жылғы қазанда Порт-Филипптен бес өкіл сайлау үшін екінші жарлық шығарылды. Эрл Грей стратегиясын қолданып, үміткерлердің арасында Веллингтон герцогы, Лорд Палмерстон, Лорд Броуэм, Лорд Джон Рассел және сэр Роберт Пил болды, бірақ жергілікті өкілдер сайланды. Грей өзінің орнын иеленбеді және 1850 жылы ол бос деп жарияланды. Тәуелсіздік науқаны жалғасты және Грейді Британ Парламентіне Австралия колониялары туралы заңды ұсынуға итермеледі, ол Порт-Филип округін Жаңа Оңтүстік Уэльстен бөліп, 1851 жылғы 2 шілдеден бастап Виктория колониясын құрды. Бөліну 1843 жылғы шекаралар бойынша жүзеге асты және қазіргі Виктория штатына қатысты. Осы заң екі палаталы заң шығарушы органдарды құрды және әрбір колонияның өзін-өзі басқаруын орнатты.

The District of Port Phillip was formally established as an administrative division within the Colony of New South Wales in September 1836, though with ill defined borders. In 1839, the District was defined as consisting of all the lands within New South Wales south of 36°S latitude, and between 141°E (that is, the border with the future Colony of South Australia) and 146°E longitude. Coinciding with the introduction of a fixed price land sale scheme in January 1840, the District was expanded north to follow the course of the Murrumbidgee River from its source to the Pacific coast at Moruya. However, the border was retracted south to the Murray River after extensive opposition in Sydney, including from the Legislative Council, all of whom were appointed by the Sovereign or the Governor of the Colony. When the Legislative Council was expanded and restructured to include 12 appointed members and 24 members elected by eligible landowners, taking effect from the 1843 colonial elections, the newly created electoral districts included Port Phillip (to be represented by 5 members) and the Town of Melbourne. On 1 July 1843, a proclamation formalised the border as running from Cape Howe, to the nearest source of the Murray River, and then along the course of the Murray to the border with South Australia. In protest and in support of a campaign for independence, the 1848 election scheduled for 27 July was disrupted by not nominating candidates for Port Phillip and putting forward for the Town of Melbourne the incumbent Secretary of State for War and the Colonies in the British Cabinet, Earl Grey. Grey received nearly 75% of the vote despite Grey having never visited the Colony and being ineligible as a current member of the British Parliament. A second writ was issued to elect five representatives for Port Phillip in October 1848. Following the strategy involving Earl Grey, the nominees included the Duke of Wellington, Lord Palmerston, Lord Brougham, Lord John Russell, and Sir Robert Peel but local representatives were elected. Grey never attempted to take up his seat and it was declared vacant in 1850 The independence campaign continued and led Grey to introduce the Australian Colonies Government Act 1850 into the British Parliament, separating the District of Port Phillip from New South Wales to become the Colony of Victoria from 2 July 1851. The separation occurred along the 1843 borders and still apply to the modern State of Victoria. The same Act created bicameral legislatures and instituted self government for each colony.

Ресурстар туралы қақтығыс

Жерлестерді жерлерінен қуу және қоқыс қоқыстарды орналастыру арқылы ресурстар мен жерді пайдаланудағы қақтығыстар сөзсіз туды. 1833 немесе 1834 жылы Портленд шығанағында балық аулаушылар мен Гундиджмара халқының Килкарер гундидж кланы арасында жағаға тиген кит үшін болған дау кезінде болған "Кескен жер қырғыны" деген аса көрнекті оқиға бар. Мельбурн қаласын 1835 жылы Ван Димен жерінен келген Джон Бэтмен құрды және ол тез өркендеп, гүлденген қауымдастыққа айналды, бірақ бұл түпкілікті тұрғындар үшін үлкен адамдық құрбанды талап етті. Оның құрылуы 1835 жылдан бастап келген бай қожалықтардың, жер спекулянттарының және олардың келісімшарт бойынша жұмыс істейтін қызметкерлерінің (соның ішінде бұрын сотталғандардың) басқыншылығының нәтижесінде болды, олар "бос" елді басып алу үшін бір-бірімен жарысты. Британдық Корольдік және отаршылдық үкіметтер аборигендердің жерлеріне, суларына және мүліктеріне иелік құқығын мойындамады, тіпті аборигендер британдық азаматтар ретінде заңның қорғауында екенін мәлімдеді. 1836 жылдың басында аймаққа алғашқы көшіп келгендердің бірі, Франкс мырза және оның қойшысы басына шабуылдан өлтірілді. Оның шаруашылығы Коттерилл тауының жанында, Екс өзенінің жанында, қазіргі Уэррибиде орналасқан. Жақын маңдағы азық-түлік қоймасы тоналғанын анықтағаннан кейін Джордж Смит Геллибранд мүйісіне барып, барлаушы топ құрды. Топ Мельбурн тайпасының басшылығымен жіберілді және Уатауронг тайпасының лагеріне тап болды, содан кейін түсініксіз оқиға болды. Порт-Филип полициясының судьясы капитан Уильям Лонсдейл полковник хатшысына аборигендерге ешқандай зиян келтірілмегенін хабарлады, бірақ Ватауронг тарихында олардың 35 адамы өш алу үшін өлтірілгені айтылады. 1915 жылы "Traralgon Record" газеті партияның "қылмыскерлерден кек алғанын" (іс бойынша сотталмаған Ватауронг халқына қатысты) жазды. Бұл оқиға бүгінде "Коттрелл тауының қырғыны" ретінде есте сақталады. 1836 жыл мен 1842 жыл аралығында Викториядағы аборигендер Англиядан әлдеқайда үлкен аумақтарды жоғалтты. Британдық колониялық кеңсе 1839 жылы Мельбурнге келген Викторияның барлық абориген халқы үшін 5 "Аборигендерді қорғаушыны" тағайындады, бірақ олар "олардың жұмысын жоққа шығарған жер саясаты аясында жұмыс істеді және мұны өзгертуге саяси ниет болған жоқ". "Порт-Филиптің кең далаларында тұрған түпкілікті тұрғындарының көпшілігі 1835 жылдан кейін көп ұзамай қайтыс болды, себебі үкіметтің саясаты қоқыстардың кез келген жерді иеленуіне ынталандырды". 1845 жылға қарай Викториядағы барлық пасторлық лицензиялардың барлығы 240-тан аз бай еуропалықтардың қолында болды және олар "Викторияда көптеген саяси және экономикалық билікті ұрпақтар бойы қолданатын" патриархтарға айналды. R vs Tunnerminnerwait және Maulboyheener ісіне қатысты: "Өкінішке орай, осы (түпкілікті) екі адам, Tunnerminnerwait (Джек деп танылған) және Maulboyheener (Боб деп танылған, кейде Тимми немесе Джимми деп аталған) Порт-Филип ауданында өлім жазасына кесілген алғашқы адамдар болды. Бұл 1842 жылы, Джон Бэтмен Кун халқымен келісімге келгеннен кейін жеті жыл өткен соң болды, екі тасманиялық абориген кісі өлтіргені үшін жұрт алдында асылды". Туннерминнервейт пен Маулбойхеннердің ескерткіші Олд Мельбурн түрмесінің жанындағы орында орналасқан, оны Брук Эндрю мен Трент Уолтер безендірген. 1842-1843 жылдары үкімет банктерден жер сатудан түскен қаражаттың 7% үлкен сомасын талап еткеніне байланысты ауыр қаржы дағдарысы болды. Банктер клиенттерінен несиелер үшін 10-12% дейін үстеме ақы алуға мәжбүр болды, көбінесе күмәнді кепілдіктермен. Лорд Джон Расселдің қала шекарасынан тыс жерлерді тек 1 фунт стерлингке сату туралы нұсқауы жағдайды одан әрі ушықтырды. Басы 30-40 теңгеге сатылатын қойлар қазір 2 теңгеден де арзан сатылуда. Әртүрлі топтардан келген адамдар сотқа ағылып жатты.

With the dispossession of Aboriginal peoples from their lands with the establishment of sheep runs by squatters, conflict over resources and land use inevitably occurred. One highly notable incident called the Convincing Ground massacre occurred in Portland Bay in 1833 or 1834 in a possible dispute about a beached whale between whalers and the Kilcarer gundidj clan of the Gunditjmara people. Melbourne was founded in 1835 by John Batman, also from Van Diemen's Land and quickly grew into a thriving community, although at great human cost to the original inhabitants. Its foundation was the result of an invasion of wealthy squatters, land speculators and their indentured servants (including ex convicts) who arrived from 1835, in a race with one another to seize an 'empty' country. The British Crown and colonial governments did not recognise prior Aboriginal ownership of their lands, waters and property, in spite of claiming that Aborigines fell within the protection of the law as British subjects. Early in 1836, Mr Franks, one of the first immigrants to the region, and his shepherd were found dead as a result of steel hatchet wounds to the head. His station was near Cotterill's Mount, called the Sugarloaf, near the river Exe, now Werribee. Upon discovering the scene, and a nearby food store which appeared to have been ransacked, George Smith travelled to Point Gellibrand and formed an exploratory band. The party was sent out led by tour of the Melbourne tribe, and encountered a camp from the Indigenous Wathaurong tribe, whereupon an unclear incident occurred. Port Philip Police Magistrate Captain William Lonsdale advised the Colonel Secretary that no harm was inflicted on the Aboriginal people, however Wathaurong histories report that 35 of their people were murdered in retaliatory violence. The Traralgon Record newspaper reported in 1915 that the party "took vengeance on the murderes" (referring to the untried Wathaurong people), The incident is today remembered as "The Mount Cottrell massacre". Between 1836 and 1842, Victorian Aboriginal groups were largely dispossessed of territory bigger than England. Although the British Colonial Office appointed 5 "Aboriginal Protectors" for the entire Aboriginal population of Victoria, arriving in Melbourne in 1839, they worked " within a land policy that nullified their work, and there was no political will to change this." "It was government policy to encourage squatters to take possession of whatever [Aboriginal] land they chose, that largely explains why almost all the original inhabitants of Port Phillip's vast grasslands were dead so soon after 1835". By 1845, fewer than 240 wealthy Europeans held all the pastoral licences then issued in Victoria and became the patriarchs " that were to wield so much political and economic power in Victoria for generations to come." Regarding the infamous Trial of R vs Tunnerminnerwait and Maulboyheener, "Tragically two of these (Aboriginal) men, Tunnerminnerwait (known as Jack) and Maulboyheenner (known as Bob, or sometimes called Timmy or Jimmy), became the first people executed in the Port Phillip District. This took place in 1842, a mere seven years after John Batman's treaties with the Kuhn people, when the two Tasmanian Aboriginal men were publicly hanged for murder." The Tunnerminnerwait and Maulboyheenner public marker exists at the place of execution near the site of the Old Melbourne Gaol, with artwork by Brook Andrew and Trent Walter. A severe financial crisis took place in 1842–3, mainly due to the Government demanding from the banks the large rate of 7% for all moneys deposited with them, the result of land sales. The banks had to charge their customers from 10 to 12% for loans, very often on questionable securities. It was then accelerated by Lord John Russell's instructions that all lands out of town boundaries to be sold at only £1 per acre. Sheep that had been bought at from 30s to 40s per head are now sold at less than 2s. The Insolvent Court was rushed by all classes of the community.

Жаңа Оңтүстік Уэльстен бөліну

Порт-Филип округінің (немесе 'Австралия Феликс') Жаңа Оңтүстік Уэльстен бөлінуі туралы алғашқы өтініш 1840 жылы Генри Фиш Гисборн жасады және ол губернатор Гиппске ұсынды. Бұрын бөлінуді қолдаған Гипс бұл өтінішті қабылдамады. Порт-Филиптің тұрғындарының наразылығы жалғасты және 1851 жылдың 1 шілдесінде Порт-Филип округі жеке колония ретінде құрылды. Порт-Филип округін Жаңа Оңтүстік Уэльстен бөліп, жаңа колонияға "Виктория" (Виктория патшайымының құрметіне) деген ат берген және оған Конституцияны сыйлаған британдық Парламент Актісіне 1850 жылдың 5 тамызында Виктория патшайымы қол қойды. Жаңа Оңтүстік Уэльс заң шығарушы кеңесі 1851 жылдың 1 шілдесінен бастап күшіне ену үшін қажетті заңды қабылдады. Бұл, 1851 жылғы Актінің 1-тармағымен бекітілген, Виктория колониясының Жаңа Оңтүстік Уэльстен бөлінуінің ресми құрылу сәті болды. Ла Троб жаңа колонияның алғашқы вице-губернаторы атанды. 1851 жылы жаңа колонияның ақ халық саны 77 000-ға жетті, ал Мельбурн қаласында 23 000-ға жуық адам тұрды. Мельбурн бұл кезде Австралияның жүн экспортының маңызды орталығына айналған еді.

1850-ші жылдардағы алтынға шабу

1851 жылы алтын алғаш рет Балларат маңындағы Клунес пен Буньённан, содан кейін Бендигодан табылды. Кейін Викторияның көптеген аймақтарында да алтын кендері табылды. Бұл әлем тарихындағы ең ірі алтын асығушылықтың бастауы болды. Колония халық саны және экономикалық қуаты бойынша қарқынды өсті. Он жыл ішінде Виктория халқы 76 000-нан 540 000-ға дейін жеті есеге өсті. "Дүниедегі ең бай, беткі аллювиалды алтын кені" және ең ірі алтын тұтқасы сияқты алтынның түрлі рекордтары тіркелді. Виктория 1851–1860 жылдары 20 миллион унция алтын өндірді, бұл әлемдік өнімнің үштен бірін құрады. Алтын іздеу үшін әлемнің түкпір-түкпірінен, негізінен Британ аралдарынан, әсіресе Ирландиядан иммигранттар келді. Көптеген қытай шахтерлері Викторияда жұмыс істеді, олардың мұрасы Бендиго және оның төңірегінде ерекше күшті. Оларға қатысты кейбір нәсілшілдік көзқарастар болғанымен, Жаңа Оңтүстік Уэльстегі Лэмбинг Флэт көтерілісіндегідей зорлық-зомбылық деңгейіне жеткен жоқ. Дегенмен, 1857 жылы Брайт маңындағы Бакленд аңғарында көтеріліс болды. Алтын кендеріндегі жағдай тығыз және санитарлық ережелер бұзылған. 1854 жылы Бакленд аңғарындағы қызбадан 1000-нан астам шахтер қаза тапты. 1854 жылы шахтерлер тау-кен салықтарына наразылық білдіре отырып, Виктория үкіметіне қарсы қарулы көтеріліс ұйымдастырды ("Эурека бекінісі"). Бұл көтеріліс британдық әскерлермен басып тасталды, бірақ көтерілістің бірнеше жетекшілері кейін Виктория Парламентінің мүшелері болды, ал көтеріліс Австралия демократиясының дамуындағы маңызды кезең ретінде қарастырылады.

Колониялық саясат

1857 жылы, ирланд иммигранттарының саны артып келе жатқандықтан, Викторияда Британ империясының алғашқы католик үкімет басшылары пайда болды: Джон О’Шанасси премьер-министр, ал бұрынғы «Жас Ирландия» қозғалысының мүшесі Чарльз Гаван Даффи оның орынбасары болды. Мельбурнның протестанттық элитасы «осындай ерекше жаңалықты қабылдауға» дайын болмады. 1858–59 жылдары Melbourne Punch журналының карикатуралары Даффи мен О’Шанассиді француз төңкерісінің суреттерімен байланыстырып көрсетті, осылайша олардың үкіметін әлсіретуге тырысты. Бір танымал «Панч» суреті, «Жохан мен Чарльз азаматтары» деп аталды, онда бұл екеуі француз революционерлері болып бейнеленген, қолында Виктория республикасы деп аталатын бас сүйек пен сүйектерден жасалған туы бар. 1862 жылы Даффидің жер заңы, кеңейтілген мал өсіру лицензиялары жүйесі арқылы, «жер иеленушілер» деп аталатын топтың жер монополиясын бұзуға тырысты, бірақ бұл жоба сәтсіз аяқталды. 1871 жылы Даффи премьер-министр сэр Джеймс МакКаллохтың жер салығын енгізу жоспарына қарсы шықты, өйткені ол шағын фермерлерді әділетсіз жазалап, өзі қысқа мерзімге премьер-министр болды (1871 жылдың маусымынан 1872 жылдың маусымына дейін). Виктория колониясының шетелдегі алғашқы әскери операциясы – Жаңа Зеландия соғыстарының бөлігі ретінде Жаңа Зеландияға әскер мен соғыс кемесін жіберу болды. Бұрын Жаңа Оңтүстік Уэльстің әскерлері Қырым соғысына қатысқан.

Келли тобы

1878 жылдан 1880 жылға дейін Викторияда әйгілі қарақшы Нед Келли және оның бандасы болды. Тарихшы Джеффри Серл Келли мен оның бандасын "құрылымдалып, білімді қоғамға айналып келе жатқан заңсыз шекараның соңғы көрінісі, қазір Мельбурн мен әлемге темір жолмен байланыстырылған алып даланың соңғы қарсылығы" деп атады. 1880 жылы Мельбурнда атқыланғаннан кейін бір ғасырдың ішінде Келли мәдени иконаға айналып, өнер мен халық мәдениетінде көптеген туындыларға шабыттандырды және кез келген басқа австралиялықтан гөрі оның өмірі туралы көбірек өмірбаян жазылды.

1893 жылғы депрессия

1880 жылдардағы өркендеу кезеңі жер және ғимараттарға қатысты асыра шамалы болжамдарға әкелді, ал Англиядан қаржы ағыны басталды. Жер компаниялары, ипотекалық қоғамдар, қалалық әкімдіктер, құрылыс қауымдары және тағы да көптеген ұйымдар қолжеткілі нәрселерге үлес қосуға асықты, нәтижесінде алты жыл ішінде Викторияға шамамен 40 миллион фунт стерлинг ағып түсті. Айналымдағы осыншама көп қаржының арқасында, қызбалыққан, иллюзиялық өркендеу пайда болды. Банктер миллиондаған фунт стерлинг сомасына банкноттар шығарды, сауда мен өнеркәсіп бұрынғыдан да гүлденді. Бірақ жағдай тез өзгерді. Халықтың сенімі бірден құлдырады. Банктерге қаржы алуға шабуыл басталды, ал көтеріліс күйрегеннен кейін ауқымды апатқа ұшырады. 1893 жылы 14 банк жабылды, олардың 12-сі Австралия бойынша 905 бөлімшесіне ие болды, олардың міндеттемелері 166 миллион фунт стерлингке бағаланды, ал мыңдаған адамдар барлық мүлкін жоғалтты. Көп жағдайда банкноттар құнсыз болды, Виктория қаржылық депрессияның ең төменгі шегіне жетті. Жұмыссыздық кеңінен тарады, жалақы мен бағалар төмендеді, банкроттықтар бірінен соң бірі орын алды. Үкімет және мемлекеттік органдар тарапынан ең қатаң қысқартулар жасалды.

1901 жылғы федерация

1901 жылдың басында Виктория патшайымының жарлығымен Виктория тәуелсіз колониясы болмай, Австралия Ұлттық бірлестігінің штатына айналды. Виктория және Тасмания саясаткерлері Федерация процесінде ерекше активтілік танытты. Алтын асығудың нәтижесінде Мельбурн Австралия мен Жаңа Зеландияның қаржы орталығына айналды. 1901 және 1927 жылдар аралығында Австралия Парламенті Канберра салынып біткенше Мельбурнда отырды. Ол сол кезде Австралиядағы ең ірі қала және Британ империясындағы екінші ең ірі қала (Лондоннан кейін) болды.