Кіріспе

Австралияны еуропалық теңіз жолымен зерттеуге шолу. Австралия құрлығының шеттерімен жүзіп өткен еуропалық теңізшілердің бірнеше толқындарынан тұрады. Голланд теңізшілері Австралия жағалауын зерттеп, картаға түсірген алғашқы еуропалықтар болды. Алғашқы құжатталған кездесу 1606 жылы голланд теңізшісі Виллем Янссон жасаған. Голланд теңізшілері, сондай-ақ француз саяхатшылары да континенттің батыс және солтүстік жағалауларын зерттеді. Ең әйгілі экспедиция – Корольдік теңіз күштерінің лейтенанты (кейін капитан) Джеймс Кук, ол Янссонның байқауынан кейін 164 жыл өткен соң саяхат жасады. 1769 жылғы Венераның транзитін бақылау міндетін орындағаннан кейін, Кук Адмиралтействоның нұсқауларын орындап, Оңтүстік Тынық мұхитын зерттеді, Terra Australis іздеді және 19 сәуірде 1770 жылы Австралияның оңтүстік-шығыс жағалауын көріп, шығыс жағалауын зерттеген алғашқы еуропалық болды. Қоныс аударудан кейін де бірнеше жыл бойы құрлықты зерттеуді жалғастырған саяхатшылар болды.

Иберияны қолдаушы гипотезалар мен теориялар

Кейбір жазушылар 1520 жылдары Австралияны алғаш рет көрген португалдар болды деген теорияны алға тартты. Бірқатар ескерткіштер мен қалдықтар португалдардың Австралияға жеткенінің дәлелі ретінде жорылған. Бұл теорияны қолдауға ұсынылған негізгі дәлел – Жаве-ла-Гранде құрлығының бейнесі, ол француз әлемдік карталарының, Диппе карталарының сериясында кездеседі және ішінара португалдық карталарға негізделген болуы мүмкін. Алайда, көптеген тарихшылар бұл теорияны қабылдамайды, ал Диппе карталарының жорылуы өте даулы. 20 ғасырдың басында Лоуренс Харгрейв Испанияның 16 ғасырда Ботани шығанағында колония құрғанын айтты. 1945 жылы Вессел аралдарындағы Марчинбар аралынан Килва сұлтанатынан бес монетаны RAAF радар операторы Морри Изенберг тапты. 2018 жылы тағы бір монета, сондай-ақ Килвадан деп есептеледі, Эльчо аралындағы жағажайдан табылды, бұл тағы бір Вессел аралдары, археолог және «Өткен шеберлер» мүшесі Майк Гермес тапқан еді. Гермес бұл монеталар Австралияның жергілікті халқы мен Килва арасындағы саудаға нұсқау бере алатынын немесе Макассанның Австралиямен байланысы арқылы келген болуы мүмкін деп болжады. «Өткен шеберлер» тобының тағы бір мүшесі Майк Оуэн бұл монеталар 1505-1506 жылдар аралығында португал вассалы ретінде Мұхаммед Арконеді Килва тағына орнатудан кейін немесе португалдар Вессел аралдарына барғаннан кейін келген болуы мүмкін деп болжады. Француз теңізшісі Бино Паульмиер де Гонневилл 1504 жылы бағытынан ауытқып, «Жақсы Үміт мүйісінің шығысында» деп сипаттаған жерге қонғанын мәлімдеді. Біраз уақыт бойы ол Австралияға қонғанын ойлады, бірақ ол қонған жер Бразилия екені анықталды (ол мүйістің солтүстік-батысында орналасқан).

Басқалар

1688 жылы, кеме апатқа ұшырағаннан 66 жыл өткен соң, ағылшын Уильям Дампир "Tryall" кемесін іздеуге келді. Дампиер 5 қаңтар 1688 жылы Австралия құрлығына алғаш рет аяқ басқан ағылшын болды, оның "Cygnet" кемесі Кинг-Саундта жағалауға тірелген кезде. Кемені жөндеу кезінде ол сол жердегі флора мен фауна, сондай-ақ кездескен жергілікті халықтар туралы жазбалар жасады. 1699 жылы ол Англияға қайтып оралғанға дейін, аймаққа тағы бір сапар жасады. Ол Австралияның кейбір флорасы мен фаунасын сипаттады және Австралияның ерекше, ірі секіріп жүретін жануарларын еуропалықтардың алғашқысы болып хабарлады. Дампиер өзінің екі томдық "Жаңа Голландияға саяхат" (1703, 1709) атты басылымы арқылы Австралияның жағалауы туралы білімді кеңейтті. Оның "Әлемді айналып өтуге жаңа саяхат" атты оқиғалар кітабы 1697 жылы ағылшын тілінде жарық көргеннен кейін сенсация тудырды. Бұл кітапта баяндалған сапарда ол Австралияның солтүстік-батыс жағалауында қысқа уақытқа тоқтап қалды, бірақ Австралияны зерттеу үшін маңызды болып көрінетіні оның екінші сапары ғана.