Кіріспе

Балық түрлері

Жылы ауызды балық (Lepomis gulosus) – АҚШ-тың шығыс бөлігінде кездесетін күнбалықтар (Centrarchidae) отбасына жататын тұщы су балығы. Оны жергілікті жерлерде молли, қызыл көз, көздік, қызыл көзді брейм және құлпынай балығы деп те атайды.

Сипаттама

Ересектегі шабақ қараңғы, мозаикалы қоңыр түсті болады. Оның құрсағы әдетте алтын түсті, ал еркектерінің арқа қанатының табанында жарқыраған қызғылт түсті дағы болады. Көздерінен үш-бес қызыл қоңыр жолақтар шығады, ал жең жапсырмалары көбінесе қызыл түсті болады. Оның анальдық қанатында үш тікен, арқа қанатында 10 тікен және тілінде кішкентай тістер кездеседі. Бұл балықтардың мөлшері әртүрлі, бірақ ұзындығы 25 см-ден асады және салмағы 1 кг-ға дейін жетеді. Шабақ кейде тас басы немесе жасыл күнбалықпен шатастырылады, екеуі де салыстырмалы түрде үлкен ауыз бен денелі болады. Алайда, жасыл күнбалықтың жең жапсырмаларында көкшіл-жасыл өрнектер, арқа қанатының табанында қара дақ болады және қанаттары сарғыш ақ жиектелген. Тас басының анальдық қанатында үш емес, 5-7 тікен болады. Шабақ әдетте осы екі түрден ірілеу келеді.

Тарату

Миссисипи өзенінің су алабының көп бөлігінде оңтүстікте, Мексика шығанағы мен Атлант мұхитының жағалауларынан бастап, солтүстікке қарай Чесапик шығанағына дейін, батысқа қарай Техас штаты арқылы Рио-Грандеге дейін және солтүстікке қарай Ұлы көлдер аймағына дейін таралған. Вармаут өте шабуылшыл және төзімді балық, ол тоғандарда, көлдерде, өзендерде және арналы ағыстарда тіршілік ете алады және басқа күнбалық түрлері тірі қала алмайтын төмен оттегілі ағыстарда да көбінесе сақтап қалуға қабілетті. Бұл түрдің көбейтетін популяциясы Канаданың оңтүстік бөлігінде бар, және олар көп жылдар бойына анықталғанға дейін онда болған болуы мүмкін.

Экология

Оның негізгі тамағы жәндіктер, рактар және басқа балықтардан тұрады. Жас тұмсықтылардың негізгі тамағы микроқоздымалылар мен су жәндіктерінің дернәсілдері, ал ересектер көбінесе рактар, тұщы су креветкалары, изоподтар және басқа ұсақ балықтарды жейді. Олардың жоратындары ірі балықтар, жыландар, тасбақалар, аллигаторлар және құстар болып табылады. Тұмсықтылардың негізгі мекендері – өсімдіктерге толы, ағысы баяу сулы аймақтар, көбінесе ағаш түптері, бұталардың үйінділері және басқа да тығыз өрілістер, олар тұмсықтыларға аң аулауға және қауіпті ірі жоратындардан құтылуға мүмкіндік береді. Олардың шаруашылығы көбінесе мамыр айында басталып, шілдеге дейін жалғасады. Ұялар негізінен тас немесе құмды субстраттарға салынады, әдетте судың ішіндегі немесе жанындағы кейбір құрылымдарға орналасқан. Көптеген басқа Lepomis түрлерінен айырмашылығы, тұмсықтылар қолайлы ұялау ортасы шектеулі болмаса, колонияда ұя салмайды. Көбею кезеңінде еркектердің көздері қызыл түске енеді. Аналық жұмыртқа салғаннан кейін, еркек жұмыртқаны ұрықтандырады және ұяны, жұмыртқаларды және шабақтарды басқа әйелдер де болса, кез келген шабуылшыдан агрессивті түрде қорғайды. Еркектер шабақтар шыққанша, көбінесе бес күнге дейін ұяны қорғайды. Тұмсықтылар – өте бейімделгіш түр, ол Роки тауларының шығысындағы көптеген өзен жүйелерінде әртүрлі жағдайларда тіршілік ете алады. Көбінесе тұмсықтылар ағысы баяу сулы жерлерді ұнатады. Тұмсықтылар үшін ең көп мазалайтын мәселе – тұмсықтылармен бірге мекендейтін басқа Lepomis түрлерімен будандасу. Олармен будандасатын түрлер: L. cyanellus және L. macrochirus, сондай-ақ, Micropterus salmoides және Pomoxis nigromaculatus. Бұл түрдің жалпы денсаулығына және ұзақ өмір сүруіне әсер етпейді. Тұмсықтылар көшпес балық болғандықтан, олардың популяциясын олардың қоныстанған жерлерінде салыстырмалы түрде оңай бақылауға болады. Уорреннің сөзінше,