Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Израиль археологы, әскери қызметкер және саясаткер (1917–1984)
Israeli archeologist, soldier and politician (1917 1984)
Игаэль Ядин (20 наурыз 1917 – 28 маусым 1984) – израиль археологы, әскери қызметкер және саясаткер. Ол Израиль қорғаныс күштерінің екінші бас штаб бастығы және 1977 жылдан 1981 жылға дейін премьер-министрдің орынбасары болды.
Yigael Yadin ( ; 20 March 1917 – 28 June 1984) was an Israeli archeologist, soldier and politician. He was the second Chief of Staff of the Israel Defense Forces and Deputy Prime Minister from 1977 to 1981.
Өмірбаян
Игаэль Сукеник (кейін Ядин) Османдық Палестинада археолог Элеазар Сукеник пен оның әйелі Хася Сукеник Файнсольд, мұғалім және әйелдер құқығын қорғаушы, отбасында дүниеге келді.
Yigael Sukenik (later Yadin) was born in Ottoman Palestine to archaeologist Eleazar Sukenik and his wife Hasya Sukenik Feinsold, a teacher and women's rights activist.
Әскери мансап
Ол 15 жасында Хагана қатарына қосылып, түрлі қызметтер атқарды. 1946 жылы Хагана командирі Ицхак Садемен стандартты взвод жарақтарына пулемет қосу мәселесіндегі даудан кейін Хаганадан кетіп қалды. 1948 жылы Израиль мемлекеті тәуелсіздік жариялауға азық қалғанда, Ядин университеттегі оқуын үзіліспен тоқтатты да, қайта әскери қызметке кірісті. 1948 жылғы Араб-Израиль соғысында Израильдің операциялар жетекшісі болды және соғыс барысында қабылданған маңызды шешімдердің көптегеніне жауапкершілік тартты. Сәуір айында, мүмкін Бен-Гурионның рұқсатымен, палестиналық ауылдардың құдықтарын бактериялармен улау және қуылғандардың оралуын болдырмау мақсатындағы құпия биологиялық соғыс операциясы – «Нан тастау» науқанын басқарды. 1948 жылғы маусымда генералдардың бүлік кезінде Бен-Гурионды «армияны бір саяси партияның (Мапай) армиясына айналдыруға» тырысқаны үшін айыптап, отставкаға кетумен қорқытты. Ядин 1949 жылғы 9 қарашада Яков Дори отставкаға кеткеннен кейін Израиль Қорғаныс күштерінің Бас штабы бастығы болып тағайындалды және үш жыл осы лауазымда қызмет етті. 1952 жылғы 7 желтоқсанда әскери бюджетті қысқарту мәселесінде сол кездегі премьер-министр және қорғаныс министрі Дэвид Бен-Гурионмен келіспеушіліктерге байланысты отставкаға кетті, ол әскери бюджеттің ұлттық бюджеттің кемінде үштен бір бөлігін құрауы керек деп сақты. Ол 35 жасқа келгенде әскери мансабын аяқтады.
He joined the Haganah at age 15, and served in a variety of different capacities. In 1946, he left the Haganah following an argument with its commander Yitzhak Sadeh over the inclusion of a machine gun as part of standard squad equipment. In 1948, shortly before the State of Israel declared its independence, Yadin, interrupted his university studies to return to active service. He served as Israel's Head of Operations during the 1948 Arab Israeli War, and was responsible for many of the key decisions made during the course of that war. In April, probably under the authorization of Ben Gurion, he oversaw the secret biological warfare operation, Cast Bread, in a campaign designed to poison the wells of Palestinian villages with bacteria, and prevent the return of the evicted. In June 1948 he threatened to resign during the Generals' Revolt during which he accused Ben Gurion of attempting "to transform the army as a whole into an army of one political party (Mapai)". Yadin was appointed Chief of Staff of the IDF on 9 November 1949, following the resignation of Yaakov Dori, and served in that capacity for three years. He resigned on 7 December 1952, over disagreements with then prime minister and defense minister David Ben Gurion about cuts to the military budget, which he argued should be at least one third of the national budget. By age thirty five, he had completed his military career.
Археологиядағы мансабы
Әскери қызметтен шыққан соң, ол өзін зерттеуге арнап, археологияда өмірлік жұмысын бастады. 1956 жылы ол Өлі теңіз шиыршықтарының аудармасы бойынша докторлық диссертациясы үшін еврейтану саласындағы Израиль сыйлығын алды. Оның әкесі 1947 жылы бадуин ешкішісі тауып алған жеті шиыршықтың үшеуін сатып алған, ал қалған төртеуін 1954 жылы Нью-Йоркте сатып алды. Археолог ретінде ол аймақтағы ең маңызды қазба орындарында жұмыс істеді, оның ішінде Құмран үңгірлері, Масада, Хазор, Тель-Мегиддо және Яһуда шөліндегі Бар-Кохба көтерілісінен қалған артефакттар табылған үңгірлер бар. 1960 жылы ол Бен-Гурионның қолдауымен және Израиль қорғаныс күштерінің айтарлықтай көмегімен Эйн-Гедидің оңтүстігіндегі үңгірлерді ғылыми зерттеуді бастады. Ол экспедиция және оның нәтижелері туралы 1971 жылы жарық көрген «Бар-Кохба: Римге қарсы екінші еврей көтерілісінің аңыз батырының қайта жаңғыруы» атты кітабында жазды. Ядин Тель-Гезердегі Сүлеймен қақпасын өзінің мансабының шыңы деп есептеді. Кейде ол маңызды артефакттардың ұрлануымен күресуге мәжбүр болды, оның кейбіреулері көрнекті саяси және әскери тұлғалардың қатысуымен болды. Бір жағдайда, ұрлықтарға әйгілі бір көзі бар генерал Моше Даянның қатысы бар деп күдік болғанда, ол былай деді: «Кім жасағанын білемін, және кім екенін айтпаймын, бірақ ұстасам, екінші көзін де жоямын». Археолог болғанымен де, Ядин қоғамдық өмірден толығымен шеттеспеді. Алты күндік соғыс алдында ол премьер-министр Леви Эшколдың әскери кеңесшісі болды, ал Йом Киппур соғысынан кейін соғысқа әкелген жағдайларды терген Агранат комиссиясының мүшесі болды.
Upon leaving the military, he devoted himself to research and began his life's work in archaeology. In 1956 he received the Israel Prize in Jewish studies, for his doctoral thesis on the translation of the Dead Sea Scrolls. His father had bought three of the seven scrolls discovered in 1947 by a Bedouin goat herd, and he had bought the other four in New York in 1954. As an archeologist, he excavated some of the most important sites in the region, including the Qumran Caves, Masada, Hazor, Tel Megiddo and caves in the Judean Desert where artifacts from Bar Kokhba revolt were found. In 1960 he initiated scholarly archeological exploration of caves south of Ein Gedi, an enterprise approved by Ben Gurion in which Israel Defense Forces rendered considerable support. He wrote about the expedition and its findings in his 1971 book Bar Kokhba: The Rediscovery of the Legendary Hero of the Second Jewish Revolt against Rome. Yadin considered the Solomonic Gate at Tel Gezer to be the highpoint of his career. He was sometimes forced to deal with the theft of important artifacts, occasionally by prominent political and military figures. In one instance, where the thefts were commonly attributed to the famous one eyed general Moshe Dayan, he remarked: "I know who did it, and I am not going to say who it is, but if I catch him, I'll poke out his other eye, too." Even as an archaeologist, Yadin never completely abandoned public life. On the eve of the Six Day War, he served as a military adviser to prime minister Levi Eshkol, and following the Yom Kippur War, he was a member of the Agranat Commission that investigated the actions that led to the war.
Саяси мансап
1976 жылы Ядин профессор Амнон Рубинштейн, Шмуэль Тамир, Меир Амит, Меир Зора және тағы да көптеген белгілі қоғам қайраткерлерімен бірге «Демократиялық өзгерістер қозғалысын» (қазақша аббревиатурасы – Dash) құрды. Жаңа партия көптеген израильдіктер үшін үміт сырғасы болды, олар «Еңбек альянсы» (Израиль құрылғаннан бастап сол уақытқа дейін үстемдік құрған партия) тарапынан жасалған жемқорлыққа наразы болған еді. Бұл наразылықтың себептері – Ядлин ісі, Тұрғын үй министрі Авраам Офердің өзіне қол жұмсауы, және АҚШ-тағы Лия Рабиннің заңсыз долларлық шоты болды. Сонымен қатар, Dash 1973 жылғы соғыстан кейін күшейген көңілсіздік пен үмітсіздікке, сондай-ақ одан кейінгі әлеуметтік және саяси өзгерістерге жауап ретінде пайда болды. Көптеген адамдар Ядинді – жауынгер және ғалымды, жемқорлыққа тоқталмаған, елді жаңа жолға бастай алатын идеалды израильдіктің бейнесі деп есептеді. 1977 жылғы сайлаулар, Израильдің саяси ландшафтын өзгертіп, жаңа партияның Кнессетке енуге жасаған алғашқы әрекеті үшін керемет нәтиже көрсетті – 120 орынның 15-ін жеңіп алды. Сайлау қорытындысы бойынша Ликуд партиясының жетекшісі Менахем Бегин бастапқыда Dash-сыз (немесе одан солға қарайтын партияларсыз) коалиция құра алды, бұл Dash-тың келіссөздер жүргізу мүмкіндігін едәуір төмендетті. Бірнеше айдан кейін Dash коалицияға қосылды. Жаңа Премьер-Министрдің орынбасары ретінде Ядин көптеген маңызды оқиғаларда, әсіресе Мысырмен байланыстарда белсенді рөл атқарды, нәтижесінде Кемп-Дэвид келісімдері мен Израиль мен көршісі арасындағы бейбітшілік шартына қол қойылды. Дегенмен, Dash өзі сәтсіздікке ұшырады және көптеген шағын фракцияларға бөлінді. Ядин Демократиялық қозғалысқа қосылды, бірақ ол да жарылып, ол өзінің қалған мерзімінде тәуелсіз депутат ретінде отырды. 1981 жылдың мамыр айында, әлі де Премьер-Министрдің орынбасары болып тұрғанда, үкімет отырысы барысында Штаб бастығы Рафаэль Эйтанды «үкіметке жалған айтуда» деп айыптады және Премьер-Министр Бегинге «Сіз қорғаныс мекемелеріне бақылауды жоғалттыңыз» деді. 1981 жылы ол саясаттан кетті. Ядин Кармелаға (құрметті есімі Руппин) үйленген, ол оның кітаптарын аудару және редакциялау жұмыстарында оның мансабы бойында көмектесті. Олардың Орли және Литтал есімді екі қызы болды. 1984 жылы қайтыс болып, Иерусалимдегі Герцль тауындағы әскери зиратқа жерленді. Израиль актері Юсуф Идин оның інісі болды.
In 1976 Yadin formed the Democratic Movement for Change, commonly known by its Hebrew acronym Dash, together with Professor Amnon Rubinstein, Shmuel Tamir, Meir Amit, Meir Zorea, and many other prominent public figures. The new party seemed to be an ideal solution for many Israelis who were fed up with alleged corruption in the Labor Alignment (the dominant party in Israel from its founding and up to that time), which included the Yadlin affair, the suicide of Housing Minister Avraham Ofer, and Leah Rabin's illegal dollar denominated account in the United States. Furthermore, Dash was a response to the increasing sense of frustration and despair in the aftermath of the 1973 war, and the social and political developments that followed in its wake. Many people regarded Yadin, a warrior and a scholar, as the quintessential prototype of the ideal Israeli, untainted by corruption, who could lead the country on a new path. In the 1977 elections, which transformed the Israeli political landscape, the new party did remarkably well for its first attempt to enter the Knesset, winning 15 of the 120 seats. As a result of the election, Likud party leader Menachem Begin was initially able to form a coalition without Dash (or parties to its left), significantly lowering the bargaining power of Dash. Dash joined the coalition after a few months. As the new Deputy Prime Minister, Yadin played a pivotal role in many events that took place, particularly the contacts with Egypt, which eventually led to the signing of the Camp David Accords and the peace treaty between Israel and its neighbor. Nevertheless, Dash itself proved to be a failure, and the party broke up into numerous splinter factions; Yadin joined the Democratic Movement, but it too split up and he sat as an independent MK for the remainder of his term. During a cabinet meeting, May 1981, while still Deputy Prime Minister, he accused Chief of Staff Rafael Eitan of "lying to the government" and told Prime Minister Begin "You have lost control of the defence establishment." He retired from politics in 1981. Yadin was married to Carmela (née Ruppin), who worked with him throughout his career in translating and editing his books and with whom he had two daughters, Orly and Littal. He died in 1984 and was buried in the military cemetery in Mount Herzl in Jerusalem. The Israeli actor יוסף ידין was his brother.