Кіріспе
Бизнес ақпаратты алмасу форматы XBRL (eXtensible Business Reporting Language) – бизнес ақпаратты алмасу үшін тегін қолжетімді және жаһандық құрал. XBRL бизнес есептемесінде қажетті семантиканы білдіруге мүмкіндік береді. Стандарт бастапқыда XML негізінде құрылған, бірақ қазір JSON және CSV форматтарындағы есептерді, сондай-ақ бастапқы XML синтаксисін де қолдайды. XBRL сонымен қатар Inline XBRL түрінде жиі қолданылады, ол XBRL тегтерін HTML құжатына енгізеді. XBRL-ді пайдаланудың бір мысалы – компанияның жылдық қаржылық есебі сияқты қаржылық ақпаратты алмасу. XBRL стандартын XBRL International, Inc. (XII) әзірлейді және жариялайды. XBRL – бизнес жүйелері арасында бизнес ақпаратты жеткізу және алмасудың стандартқа негізделген жолы. Бұл байланыстар таксономиялардағы метадеректермен анықталады, ол жеке есеп беру ұғымдарының анықтамасын, сондай-ақ ұғымдар мен басқа семантикалық мағыналар арасындағы қатынастарды қамтиды. Жеткізілетін немесе алмасылатын ақпарат XBRL инстанциясында ұсынылады. XBRL-ді алғаш қолданғандардың қатарында АҚШ Федералды депозиттерді сақтандыру корпорациясы және Еуропалық банктік қадағалау комитеті (CEBS) сияқты реттеуші органдар болды. XBRL-ді пайдаланатын көптеген елдердегі ортақ функцияларға қор биржалары мен бағалы қағаздарды реттеушілер, банктік реттеушілер, бизнес-тіркеушілер, кіріс есептеу және салық агенттіктері, сондай-ақ ұлттық статистикалық агенттіктер жатады. XBRL International белгілі XBRL жобаларының тізімін жариялайды. Соңғы он жылда Бағалы қағаздар және биржалар комиссиясы (SEC), Ұлыбританияның HM Revenue and Customs (HMRC) және Сингапурдың Есеп және корпоративтік реттеуші органы (ACRA) компаниялардан оны пайдалануды міндеттеді, ал басқа реттеушілер де олардың үлгісін қабылдады. SEC-тің бастапқы АҚШ GAAP таксономиясын әзірлеуге XBRL US жетекшілік етті, ол 2008 жылы кезең-кезеңімен ашық компаниялар қолдануына қабылданды және енгізілді, ең ірі тапсырушылар бірінші болып: Халықаралық қаржылық есептілік стандарттарын (IFRS) қолданатын шетелдік компаниялар SEC-ке қаржылық есептерін XBRL арқылы тапсыруы күтілуде, егер SEC IFRS таксономиясын қабылдаса. 2011 жылы Ұлыбританияда HMRC және Companies House XBRL-ді iXBRL форматында қабылдады. Үндістанның Корпоративтік істер министрлігі (MCA) қаржылық және есептеу туралы ақпаратты Орталық үкіметке ұсыну үшін XBRL-ді қабылдады.
XBRL (eXtensible Business Reporting Language) is a freely available and global framework for exchanging business information. XBRL allows the expression of semantics commonly required in business reporting. The standard was originally based on XML, but now additionally supports reports in JSON and CSV formats, as well as the original XML based syntax. XBRL is also increasingly used in its Inline XBRL variant, which embeds XBRL tags into an HTML document. One common use of XBRL is the exchange of financial information, such as in a company's annual financial report. The XBRL standard is developed and published by XBRL International, Inc. (XII). XBRL is a standards based way to communicate and exchange business information between business systems. These communications are defined by metadata set out in taxonomies, which capture the definition of individual reporting concepts as well as the relationships between concepts and other semantic meaning. Information being communicated or exchanged is provided within an XBRL instance. Early users of XBRL included regulators such as the U. S. Federal Deposit Insurance Corporation and the Committee of European Banking Supervisors (CEBS). Common functions in many countries that make use of XBRL include regulators of stock exchanges and securities, banking regulators, business registrars, revenue reporting and tax filing agencies, and national statistical agencies. A list of known XBRL projects is published by XBRL International. Within the last ten years, the Securities and Exchange Commission (SEC), the United Kingdom's HM Revenue and Customs (HMRC), and Singapore's Accounting and Corporate Regulatory Authority (ACRA), had begun to require companies to use it, and other regulators were following suit. Development of the SEC's initial US GAAP Taxonomy was led by XBRL US and was accepted and deployed for use by public companies in 2008 in phases, with the largest filers going first: foreign companies which use International Financial Reporting Standards (IFRS) are expected to submit their financial returns to the SEC using XBRL once the IFRS taxonomy has been accepted by the SEC. In the UK in 2011, both HMRC and Companies House accepted XBRL in the iXBRL format. XBRL was adopted by the Ministry of Corporate Affairs (MCA) of India for filing financial and costing information with the Central Government.
Ерекшеліктер
XBRL базалық спецификациясының қазіргі нұсқасы 2.1, қателерге енгізілген түзетулермен бірге. Inline XBRL спецификациясының қазіргі нұсқасы 1.1.
XBRL және Inline XBRL құжаттарын өңдейтін процессорларды тексеруге арналған сәйкестік жиынтықтары қолжетімді.
XBRL құжатының құрылымы
Көбінесе, XBRL есеп берілетін іскерлік фактілерді негізгі бөлігі қамтитын XBRL мысалынан және осы фактілер туралы метадеректерді анықтайтын таксономиялар жиынтығынан (DTS) тұрады, мысалы, фактілердің мағынасы мен олардың бір-бірімен қалай байланысқандығы. XBRL XML Schema, XLink және XPointer стандарттарын пайдаланады.
Кеңейту мүмкіндігі
Қосымша модульдерді құрудан басқа, XBRL International ортақ XBRL функционалдылығын одан әрі кеңейтудің бірнеше әдістерін қолдайды. Сілтемелік рөлдер тізілімі – Бұл тізілім xbrl.org сайтында орналасқан және таксономияларда қайта пайдалануды ынталандыру үшін сілтемелік рөлдер мен доғалық рөлдерді жинайды. Функциялар тізілімі – Бұл тізілім формулалық байланыстар базасында қайта пайдалану үшін XPath функцияларын жинайды. Трансформация ережелері тізілімі – Бұл тізілім Inline XBRL құжаттарындағы адам оқи алатын деректерді (мысалы, "1 қаңтар 2016") XBRL талап ететін форматтарға ("2016 01 01") түрлендіру үшін қолданылатын жалпы трансформацияларды жинайды.
Тарих
XBRL-дің бастауы 1998 жылға дейін апарып жетеледі, ол Вашингтон штатының Такома қаласынан шыққан, аттестатталған бухгалтер Чарльз Хоффманның бастамасымен туындады. Американың аттестатталған бухгалтерлер институты (AICPA) кейіннен XBRL International аталған ұйымды құруға да зор үлес қосты. Техникалық ережелер 2003 жылы жарияланған XBRL v2.1 нұсқасына дейін бірнеше рет жаңартылды. 1.0 – 2000 жылдың 31 шілдесінде жарияланған бұл нұсқа DTD-ге негізделген. Ол деректерді инстанция құжаттары арқылы алмасу және метадеректерді таксономия құжаттары арқылы алмасу арасындағы айырмашылықты көрсетті. Таксономиялар XML схемасы файлдары түрінде ұсынылған, бірақ олар инстанцияларды тексеру үшін қолданылмады. 2.0 – 2001 жылдың 14 желтоқсанында жарияланған бұл нұсқада XML схемасының ауыстыру топтарын пайдалану арқылы инстанциялардың схемасын тексеруге мүмкіндік беретін әдіс енгізілді. Тұжырымдық байланыстар XLink негізіндегі жеке байланыс базаларына бөлінді. Инстанциядағы контексттік деректер жеке элементке біріктірілді. 2.1 – 2003 жылдың 31 желтоқсанында жарияланды.
Дұрыс емес
2009 жылдың сәуірінде Солтүстік Каролина мемлекеттік университетінің Есеп факультетінің Менеджмент колледжі 2006 жылы ҚҚМ-нің (SEC) ерікті тапсыру бағдарламасына қатысқан 22 компанияның XBRL тапсыруларының дұрыстығын бағалау бойынша зерттеу жүргізді. XBRL тапсыруларын 10-Қ нысанымен салыстыру нәтижелері белгілер, сомалар, таңбалау және жіктеу салаларында көптеген қателерді көрсетті. Зерттеу авторлары бұл қателердің маңызды екенін атап өтеді, себебі XBRL деректері компьютерлік оқылымға арналған және пайдаланушылар қателерді, әсіресе XBRL талдау бағдарламалық құралдарын қолданғанда, көзбен байқамайды. Ду және авторлар тобы (Du et al., 2013) компаниялар оқу қисынынан өтіп, жақсарып келеді деген тұжырым жасады. 2017 жылдың желтоқсанында Чарли Хоффман XBRL негізінде дайындалған ашық компанияның қаржылық есебіндегі негізгі қаржылық мәлімдемелерде қате болу ықтималдығы 10,2% құрайтынын мәлімдеді. Хоффманның болжамына сәйкес, қателердің қазіргі саны мен түзету қарқыны ескерілгенде, шамамен бес жыл ішінде XBRL негізінде дайындалған ашық компаниялардың қаржылық есептерінің ақпараттық сапасы жоғары деңгейге жетеді.
XBRL әсері
Дебреценьи, Роджер С. және авторлар тобының 2005 жылғы бағалауы, SEC-тің EDGAR жүйесіне XBRL форматындағы қаржылық есептіліктің тигізетін әсері туралы. Біріктірілген баланс, табыс туралы есеп және ақша ағындары туралы есепті XBRL белгілерімен жазуға арналған құрал. Корпоративтік басқару фирманың қаржылық ақпаратты XBRL форматында ертерек және өз еркімен ұсыну шешімімен күшті және оң байланыста болады.
Еуропалық Одақта қаржылық есептілікке әсері
2017 жылғы 18 желтоқсанда Еуропалық бағалы қағаздар және нарықтар органы жаңа бірыңғай еуропалық электрондық форматты (ЕЕЭФФ) белгілейтін нормативтік техникалық стандарттардың (РТС) соңғы нұсқасын жариялады. Аталған регламент жобасына сәйкес, 2020 жылдан бастап IFRS стандарты бойынша дайындалған консолидацияланған қаржылық есептіліктері бар қаржылық есептер XBRL таңбаларымен белгіленуге тиіс.