Кіріспе

Жерді актілерде және басқа да жазбаларда сипаттау әдісі

Жерді, жылжымайтын мүлікті (жеке меншіктен өзгеше) немесе жылжымайтын мүлікті сипаттау жүйесі немесе әдісі. Бұл жүйе Англияда көптеген ғасырлар бойы қолданылып келеді және жалпы шекараларды анықтауда әлі де қолданылады. Бұл жүйе сондай-ақ Канаданың Онтарио провинциясында және Канаданың барлық аймақтарында сайлау округтерін сипаттау үшін қолданылады. Дәстүр бойынша, ол Америка Құрама Штаттарына айналған алғашқы он үш колонияда және ағылшын ортақ құқығына негізделген көптеген басқа да жерлерде қолданылды, оның ішінде Зимбабве, Оңтүстік Африка, Үндістан және Бангладеш. Бұл жүйе әлі де қолданылып келеді, бірақ соңғы ғасырларда тікбұрышты (мемлекеттік зерттеу) және лоттар мен блоктар (тіркелген жоспар) сияқты жаңа жүйелермен іріктеуіне ұшырады. Әдетте, жүйе жер учаскесінің шекарасын анықтау және сипаттау үшін жергілікті географияның физикалық ерекшеліктерін, сондай-ақ бағыттар мен қашықтықтарды пайдаланады. Шекаралар бастапқы нүктеден бастап, сол нүктеге оралып, бірінен соң бірі тізбектеп сипатталады; бұл шекараларды белгілеудің ауызша дәстүрімен салыстыруға болады. Ол басқа да көршілес жер учаскелеріне (және олардың иелеріне) сілтемелерді қамтуы мүмкін, сондай-ақ кейінгі зерттеулерде де пайдаланылуы мүмкін. Сипаттама жасалған кезде, табиғи белгілер жеткіліксіз болған жағдайда, тұрақты белгілер орнатылған болуы мүмкін. "Меттер" – әрбір түзу сызықтың өлшемімен анықталатын шекараны білдіреді, ол соңғы нүктелер арасындағы қашықтықпен және бағдармен немесе бағытпен көрсетіледі. Бағыт қарапайым компас бағыты немесе дәл зерттеу әдістерімен анықталған нақты бағыт болуы мүмкін. "Шекаралар" (іргелес жатқан жерлер және шекаралар) – белгілі бір су арнасы, тас қабырға, іргелес жатқан қоғамдық жол немесе бар ғимарат сияқты жалпы шекара сипаттамасын білдіреді. Бұл жүйе көбінесе үлкен мүліктерді (мысалы, шаруашылықтарды) және саяси бөлімшелерді (мысалы, қала шекараларын) анықтау үшін қолданылады, онда нақты анықтама қажет болмайды немесе тым қымбат болады, немесе бұрын белгіленген шекараларды сипаттамаға енгізуге болады.

Қолданылуы

Кішкентай жер учаскесін сипаттау мынадай болуы мүмкін: "Мэдди Крик жолының солтүстік жағындағы алма ағашының жанындағы екі тас қабырғаның қиылысынан басталады, Мэдди және Индaн Крик жолының қиылысынан бір миль жоғары. Одан солтүстікке қарай 150 таяққа дейін, жолға шектесетін тас қабырғаның соңына дейін, содан соң солтүстік-батысқа қарай, қазіргі немесе бұрын Джон Смитке тиесілі болған жердің бұрышында тұрған үлкен тік тасқа дейін, одан батысқа қарай 150 таяққа дейін, үлкен емен ағашының жанындағы қораның бұрышына дейін, содан соң оңтүстікке қарай Мэдди Крик жолына, одан ары өзен бойымен басталатын жерге дейін". Бұл тізбе анықталған бұрыштан басталады, ол эталондық нүкте болып табылады. Сипаттамада қашықтық, бағыт және әртүрлі шекаралық сипаттамалар келтіріледі, адам бағыт өзгеретін келесі бұрышқа дейінгі қашықтықты өлшеп жүргендей. Егер су арналары шекараның бөлігін құраса, олардың қисықтары әдетте белгіленген бұрыштар мен олардың белгілері арасындағы түзу сызық ретінде қарастырылады. Көптеген құжаттарда бағыт азимут (360 градусқа дейінгі сағат тілі бойынша өлшенген градус) емес, бағыт (солтүстік немесе оңтүстік бағыты, содан кейін 90 градусқа дейінгі градус өлшемі және батыс немесе шығыс бағыты) арқылы сипатталады. Мысалы, мұндай бағыт "N 42°35' W" деп көрсетілуі мүмкін, яғни бағыт солтүстікке қарай 42°35' бұрышпен батысқа қарай. Бұл шекараның қай бағытта жүріп жатқанына қарамастан, бірдей градус өлшемін берудің артықшылығы бар; шекараны кері бағытта жүру үшін тек N әрпін S әрпіне, ал E әрпін W әрпіне ауыстыру жеткілікті. Яғни, "N 42°35' W" және "S 42°35' E" бірдей шекараны сипаттайды, бірақ олар қарама-қарсы бағытта жүріледі. Көптеген қашықтық өлшемдерінде, әсіресе ескі құжаттарда және бір футтан асатын қашықтықты өлшегенде, шекара ұзындығы фут немесе метрдің орнына таяқ немесе полюспен көрсетіледі. Таяқ және полюс бірдей өлшем бірліктері болып табылады және 16,5 футқа тең. Бір тізбекте төрт таяқ болады. Ағылшын геодезистері ұзындықты өлшеу үшін тізбектер (мысалы, Гунтер тізбегі) және полюстерді қолданды, ал Америка Құрама Штаттарындағы жылжымайтын мүліктің көптеген ескі заңдық сипаттамалары тізбектер мен таяқтарда берілген.

Қателіктерді жою

Кейбір соттар бұрыштардың қарама-қайшы сипаттамаларын шешу үшін басымдықтар тізімін белгілеген. Сенімділігі ең жоғарысынан бастап төмендей келе: (1) табиғи белгілер, (2) жолдар және белгіленген немесе зерттелген сызықтар сияқты жасанды белгілер, (3) көршілес жерлер немесе шекаралар, (4) бағыттар, (5) қашықтықтар және (6) аумақ немесе көлем.

Қиындықтар

Мұндай зерттеу жүргізілгеннен кейін бұрыштар, олардың арасындағы шекара бойымен сызықты белгілеу үшін дәстүрге және ұзақ мерзімді пайдалануға тәуелді болуы мүмкін. Кейбір аймақтарда, 1593 жылға дейін жер участақтары ресімделген болса, көрсетілген өлшемдер королева Елизавета I-нің бір фурлонг пен бір миль өлшемдерін өзгертуге дейінгі кезеңге жатады. Басқа жерлерде қалалардың, округтердің және штаттардың ресми шекараларына жасалған сілтемелер өзгерген болуы мүмкін. Компас бағыттары әр жылғы ауытқулар тізімімен байланысты болуы керек, себебі магниттік солтүстік үнемі өзгеріп отырады. Сипаттамада үлкен емен ағашы сияқты, кейін жоғалып кетуі мүмкін немесе кешірек өскен басқа ағашпен шатастырылуы мүмкін белгілі орындарға сілтеме берілуі мүмкін. Өзендер құрғап, арнасын өзгертіп немесе бағытын ауыстыруы мүмкін. Жолдар, қабырғалар, бұрыштарды белгілеуге және бұрыштар арасындағы шекара сызығын анықтауға қолданылатын белгілер немесе тіреулер сияқты жасанды жасалған нысандар жылжытылған болуы мүмкін. Бұл нысандар уақыт өте қозғалып, өзгеріп, жоғалып кететін болғандықтан, шекара бойындағы бұрыштарды қайта орналастыру қажет болғанда (сату, бөлу немесе құрылыс үшін) бастапқы орнын анықтау қиын, тіпті мүмкін емес болуы мүмкін. "Шешімдер мен шекаралар" жүйесінде бұрыштар, қашықтық, бағыт, ескерткіштер мен шекаралар олардың қазіргі орнына қарамастан, бастапқы ниетке сәйкес қарастырылады. Бұрыштардың белгілері жылжытылған деген күдік туғанда мәселені шешу үшін кейде сот ісі қажет болады. Осындай мәселелер АҚШ-ты осы жүйені шығыс штаттарынан басқа аймақтарда ауыстыруға итермеледі. 1785 жылғы Жер туралы жарлықтан бастап, орталық және батыс штаттарында қолданылатын Мемлекеттік жерді зерттеу жүйесіне (PLSS) көшу басталды. Шығыс немесе бастапқы штаттар өздерінің негізін қалаушылардың "шешімдер мен шекаралар" жүйесін пайдалануды жалғастыруда.

АҚШ-та қолданылу тарихы

Бұл жүйе АҚШ құраған алғашқы колонияларға әкелінді. Ол сондай-ақ бұрын Он үш колонияның бір бөлігі болған, немесе 1785 жылға дейін жері бөлінген штаттарда да қолданылады. Оларға Батыс Вирджиния, Кентукки, Мэн, Теннесси және Вермонт кіреді. Техас штатқа айналудан бұрын тәуелсіз республика болғандықтан, оның жер жүйесі негізінен шекаралық белгілер мен арақашықтықтарға (metes and bounds) негіделген. Сайлау округтерінің шекаралары шекаралық белгілер мен арақашықтықтарды пайдалану арқылы сипатталады, тіпті жер кадастрлары шекаралық белгілер мен арақашықтықтарға негізделмеген аумақтарда да. Мұндай картографияда көшелер мен олардың қиылысуы сайлау округтерінің, бөлімшелердің, учаскелердің шекараларын анықтау үшін көбінесе қолданылады. Мысалы: "Мейн-стрит пен Джон Доу бульварының қиылысынан солтүстікке қарай ABC драйвына дейін, содан кейін ABC драйвының ортасымен шамамен шығысқа қарай 123-ші көшеге дейін, содан кейін…"

Канадада қолдану

Канадада сайлау округтерінің аумағын ресми түрде анықтау үшін жиі қолданылады, әсіресе қалалық аудандарда, онда округтер муниципалитеттерді бөлуге немесе муниципалитеттердің шекараларына сәйкес келмейтін жағдайларда. Мысалы, 2012 жылғы өкілдік ету тәртібінде Оттава орталығы федералды сайлау округінің сипаттамасы (ішінара) былай делінген:

Онтарио және Квебек провинциялары арасындағы шекараның қиылысынан басталады, Ридо каналының аузынан 45°00' батысқа қарай жүретін сызық; содан кейін S45°00' шығысқа қарай аталған сызық бойымен Ридо каналының аузына дейін; содан кейін, негізінен оңтүстік-шығысқа қарай аталған канал бойымен Франк көшесінің солтүстік-шығысқа қарай созылған сызығына дейін; содан кейін солтүстік-шығысқа қарай аталған сызық бойынша Гринфилд даңғылы мен Николас көшесінің қиылысына дейін; содан кейін оңтүстік-шығысқа қарай Николас көшесімен №417 тас жолына дейін; содан шығысқа қарай аталған тас жолдан Ридо өзеніне дейін; содан оңтүстікке қарай аталған өзен бойымен Борден-Сайд-роудтың шығысқа қарай созылған сызығына дейін; содан батысқа қарай аталған сызық бойынша Принц-оф-Уэльс-драйвқа дейін; [ ]

Жер бетіндегі нысандардың тұрақтылығымен байланысты қиындықтар туындамайды, себебі сайлау округтері он жыл сайын қайта бөлінеді, бұл аралық уақытта өзгерген кез келген нысандарға сәйкес аудандарды келтіруге мүмкіндік береді.