Кіріспе

Сент-Винсент және Гренадиндер аралы

Сент-Винсент – Кариб теңізіндегі жанартаулық арал. Бұл Сент-Люсия және Гренада аралдарының арасында, Кариб теңізінде орналасқан Сент-Винсент пен Гренадиндер мемлекетінің ең ірі аралы. Арал жартылай суға батқан жанартау тауларынан тұрады. Оның ең үлкен жанартауы және елдің ең биік нүктесі – Ла Суфриер жанартауы, ол белсенді. Соңғы жанартаулық белсенділік 2020 жылдың желтоқсанында басталды және 2021 жылдың сәуірінде күшейді. 18 ғасырда, арал 1763 және 1783 жылдары британдықтарға өткенге дейін, Қара карибтер (Гарифуна деп те аталады) және Ұлыбритания арасында аумақтық соғыстар болған. Сент-Винсент пен Гренадиндер 1979 жылдың 27 қазанында Ұлыбританиядан тәуелсіздік алып, содан кейін Британ достастығының құрамына кірді. Қазіргі уақытта аралда шамамен 130 000 адам тұрады. 1900 жылдардың басында, сондай-ақ 1940-1980 жылдар аралығында халықтың көп бөлігі Ұлыбританияға қоныс аударды. Канадаға және басқа да ірі көршілес ағылшын тілді Кариб аралдарына да қоныс аудару орын алды. Басты аралдың орталығы – Кингстаун қаласы, ал қалған бөлігі бес негізгі жағалау қаласына бөлінген: Лейо, Барруалли, Шатобелер, Джорджтаун және Каллиаква.

Адамдар

Сент-Винсент пен Гренадиндердің халқы ресми түрде винценттіктер деп аталады; күнделікті тілде оларды "Vincies" немесе "Vincys" деп атайды. Арал халқының көп бөлігі афро-висенциандықтардан тұрады. Дегенмен, халықтың айтарлық бөлігі қара карибтіктердің ұрпақтары, ағылшын отарлаушыларының ақ ұрпақтары, келісімшарт бойынша жұмыс істеген португалдықтардың ұрпақтары және үнді мұрасын сақтайтын келісімшарт бойынша жұмыс істегендердің ұрпақтары – индо-висенциандықтардан құралған. Сонымен қатар, 19% құрайтын аралас нәсілді азшылық та бар. 2012 жылы аралдағы халық саны шамамен 130 000 адамды құрады. Басты діндер: Англикандық (47%), Методист (10%), Рим-католик (13%), жетінші күндік адвентистер және рухани дұғалау рәсімдері сияқты басқа протестанттық діндер, сондай-ақ индуизм. 2004 жылы ересектердің сауаттылығы 88,1% болды. 2006 жылы 1000 тірі туған балаға шаққанда нәресте өлімі 17 болды, ал ерлердің өмір күтілуі 69 жас, әйелдердің – 74 жасқа тең. 2006 жылы еңбекке қабілетті халықтың саны 57 695 адамды құрады, ал 2004 жылы жұмыссыздық деңгейі 12% болды.

Тарих

1498 жылға дейін аралдың түпкі тұрғындары оны Хайруна деп атаған. Кристофер Колумб аралды Сент-Винсент деп атады, себебі ол 22 қаңтарда, Лиссабон мен Валенсияның қасиетті қамқоршысы Сарагосалық Винсенттің мереке күнінде ашылған деп есептеледі. 1511 жылы корольдік рұқсатымен испан конкистадорлары Сент-Винсентте және оның төңірегінде құл аңдып, шабуыл жасау экспедицияларын жүргізді, бұл жергілікті тұрғындарды қиын-қайдағы ішкі аймақтарға ығыстырды, бірақ испандықтар аралды өздеріне бағындыра алмады. 1500 жылдары Колумб пен конкистадорлар жергілікті халық арасында үлкен саны бар африкалықтарды байқады, олардың кеме қағылған құл кемелерінен қашқандары немесе Сент-Люсиядан немесе Гренададан паналау үшін Сент-Винсентке келгендері деп болжады. Оларды "Қара карибтер" деп атады, бірақ қазір олар Гарифуна деп танылады. Көптеген адамдардың қарсылығы 18 ғасырға дейін Сент-Винсентте еуропалықтардың қоныстануына тосқауыл қойды.

Француз отарлығы

Сент-Винсентті алғашқы болып қоныстанған еуропалықтар француздар болды. Бірақ бірнеше соғыс пен бейбітшілік шартынан кейін, бұл аралдар ақырында британдықтарға өткізілді. 1627 жылы Сент-Винсентке алғашқы талапкер болғандар ағылшындар болса, 1719 жылы Мартиника аралын орталықтап, Сент-Винсенттің Левард жағындағы Барруаллиде алғашқы колониясын құрған француздар аралға шабуыл жасаған алғашқы еуропалықтар еді. Француз отарлаушыларының плантацияларында африкалық құлдар кофе, темекі, индиго, жүгері және қант өсіруге мәжбүр болды. Француз үкімдігі кезінде Сент-Винсент Ile Saint Marcouf деп аталды. Сент-Винсент 1763 жылғы Париж шарты бойынша Ұлыбританияға берілді, содан кейін британдықтар мен жергілікті тұрғындар арасындағы шиеленіс Бірінші Кариб соғысына әкелді. 1763 жылы аралды бақылауға алғаннан кейін, британдықтар Шарлотта бекінісінің негізін салды, ол 1806 жылы аяқталды. 1779 жылы арал француз билігіне қайтарылды, бірақ 1783 жылғы Версаль шарты бойынша британдықтар оны қайтадан иеленді. 1793-1796 жылдар аралығында олардың басшысы Джозеф Шатоер басқарған Қара карибтер британдықтарға қарсы бірнеше шайқас жүргізді. Соғыс ақырында келісімге келді, нәтижесінде 5000-ға жуық гарифуна Бекия жағалауындағы Балисео аралына жер аударылды. Британдықтар мен жергілікті халықтар арасындағы қақтығыс 1796 жылға дейін жалғасты, осы кезде генерал Ральф Аберкромби радикал Виктор Хьюз қоздырған көтерілісті тоқтатты. Британдықтар 5000-нан астам Қара карибті Гондурас жағалауындағы Роатан аралына жер аударды.

Британдық отар

1763 жылдан бастап тәуелсіздікке дейін Сент-Винсент британдықтардың колониялық статусының әртүрлі кезеңдерінен өтті. 1776 жылы өкілдік жиналыс құруға рұқсат берілді. 1834 жылы британдықтар құлдықты жойды. Француздардың ізімен, британдықтар да африкалық құлдарды қант, кофе, индиго, темекі, мақта және какао плантацияларында жұмыс істетті, толық азаттық 1838 жылға дейін күшінде болды. Азаттықтан кейін плантациялардағы еңбек тапшылығы 1840 жылдары еврей тегінен көптеген португал иммигранттарын, ал 1860 жылдары жұмысшылар ретінде Шығыс үндістерін тартты. Азаттықтан кейін экономика төмендеу кезеңіне түсті, көптеген жер иелері өздерінің меншіктерін тастап, босатылған құлдарға жерді өңдеуге қалдырды. Әлемдік қант бағасының төмендеуі бұрынғы құлдар мен иммигрант шаруалар үшін жағдайды қиын етіп, экономиканы 20 ғасырдың басына дейін тұрақсыз ұстады. Опобо королі Джаджа 1887 жылы британдықтардың пальма майын тікелей Ливерпульге, Ұлттық Африка компаниясының делдалысыз жібергені үшін тұтқындалғаннан кейін Сент-Винсентке жер аударылды. 1877 жылы тәждік колония үкіметі құрылды, 1925 жылы заң шығару кеңесі құрылды және 1951 жылы ересектердің барлық сайлау құқығы берілді. Осы кезеңде британдықтар Сент-Винсентті басқа желді аралдармен біріктіруге бірнеше рет сәтсіз тырысты, аймақты бірыңғай басқару арқылы басқаруға ұмтылды. Ең танымал – 1962 жылы тарап кеткен Батыс Индия Федерациясы. 1812 және 1902 жылдары Ла-Суфриер вулканының екі рет атқылауы аралдағы өмірді одан да қиын етті, көп бөлігі қирады және көптеген адамдар қаза тапты. Вулкан 1979 жылы қайта атқылады, өлім-жітім болған жоқ, сондай-ақ 2020-2021 жылдары да атқылады.

География

Сент-Винсент аралы Кіші Антиль аралдары тізбегінде орналасқан; ол ұзын және енді, және Барбадостан батысқа қарай орналасқан. Арал өте таулы және тығыз орманды. Онда 1812 және 1902 жылдары күшті жарылған Ла-Суфрие атты белсенді жанартау бар. Соңғы жарылыс 2021 жылдың 9 сәуірінде болды, нәтижесінде 20 000 тұрғын эвакуацияланды. Аралдың жалпы ауданы – , немесе елдің жалпы аумағының 88%-ын құрайды, бұл елдің екінші ірі аралы Бекиядан 19 есе үлкен. Жағалау сызығы шамамен құрайды. Климаты тропикалық және ылғалды, орташа температура биіктігіне байланысты аралығында. Материктің 95%-дан астам жағажайларында қара құм бар, ал Гренадин аралдарындағы жағажайлардың көпшілігінде ақ құм бар. Көп жылдар бойы бұл құм құрылыс индустриясында қолданылып келді. Соңғы кезде жағалау аймақтарының бұзылуына байланысты, үкімет жағажайлардан құмды алу мөлшерін, сондай-ақ құмды алуға рұқсат етілген нақты жағажайларды шектеді. Құм әлі де асфальтпен үйлесетін болғандықтан, металлдан жасалған жолдарды салуда қолданылады.

Биологиялық әртүрлілік

Сент-Винсентте эндемикалық құстар, оның ішінде кішкентай Антиль танагері, сыбызғылайтын сойқы және Сент-Винсент амазоны қоныстанды. Жанартау төбелерінде тропикалық орманның шағын бөліктері сақталған. Сент-Винсентке ғана тән екі түрлі бауырымен жорғалаушы – Chironius vincenti және Sphaerodactylus vincenti аралдың атымен аталады.

Жанартау қызметі

2021 жылдың 9 сәуірінде Ла Суфриердің 2021 жылғы алғашқы жарылысы болды, және екі күннен кейін тағы бір "жарылыс оқиғасы" тіркелді; жарылыстардың біраз уақытқа дейін жалғасатыны күтілуде. Шамамен 16 000 адам өз үйлерінен эвакуациялауға мәжбүр болды. Премьер-министр Ральф Гонсалвес бұқаралық ақпарат құралдарына берген сұхбатында: "Аралдың көп бөлігіне су жеткізілімі тоқтатылды және атмосферадағы түтін мен қалың вулкандық күлдің салдарынан әуе кеңістігі жабылды" деді. Бір шенеунік: "Бізді күл жауып, ауада күкірттің күшті иісі сезілуде, қауіпсіздік пен денсаулықты сақтау үшін қажетті шараларды қабылдаңыз" деп қосты. Carnival Cruise Line және Royal Caribbean International эвакуацияға көмектесу үшін 7 500 адамға арналған бес кеме жіберді. Барбадос аралға "гуманитарлық көмек және төтенше жағдайларға жауап беру" миссиясын жіберді. 11 және 12 сәуірде қосымша "жарылыс оқиғалары" болды. Соңғы күні жанартау "жарылысын жалғастырып", "өзінің жолындағы барлық нәрсені қиратып жатқан" "пирокластикалық ағындарды" құрады.

Халықтық мәдениет оқиғалары

2002 жылы Сент-Винсент «Кариб теңізінің қарақшылары: Қара інжу-маржанның қарғысы» американдық қиял-дастаны фильмінің түсірілім алаңдарының бірі болды. Түсірілім 2002 жылдың қазанынан 2003 жылдың наурызына дейін жүргізілді, және бірнеше жүз жергілікті тұрғын актерлер тобына шақырылды.