Кіріспе

Канадалық саясаткер

Джеймс Райли (28 наурыз 1835 – 9 шілде 1909) – канадалық кәсіпкер және саясаткер. Ол Альберта провинциясының Калгари қаласының алтыншы мэрі болды.

Ерте өмір

Рейли 1835 жылы Квебек провинциясының Нейпервилл қаласында Ирландиядан көшіп келген ата-аналарының отбасында дүниеге келді. Квебекте ол архитектор және құрылысшы болып жұмыс істеді, кейін 1882 жылы Манитоба штатының Виннипег қаласына, ал 1883 жылы Калгари қаласына көшті. Калгариде ол жергілікті қоғамдық өмірге белсенді қатысты. Калгариде салынған теміржол станциясының орналасуына қатысты азаматтар тобын ұйымдастыруда маңызды рөл атқарды. "Royal Hotel" мейрамханасының иесі болып жұмыс істеген кезінде 1884 жылдың 4 қаңтарында алғашқы азаматтық комитет отырысын ұйымдастырды. Бұл Калгаридің сол жылы муниципалдық құрылымға ие болуына бастапқы қадам болды. Рейли 1886 жылғы қаңтарда Калгаридің екінші муниципалдық сайлауында мэрлікке түсті, бірақ халықтың көпшілік дауысымен Джордж Мердоктан жеңілді. Сот судьясы Джеремая Трэвис Мердокқа қарсы сыбайлас жемқорлық бойынша әлсіз айыптаулар негізінде 1886 жылғы қаңтардағы сайлау нәтижесін жоққа шығарды және Рейлиді Калгари қаласының мэрі етіп тағайындады. Мердок Трэвистің бұйрығына келіспеді, екі тарап та қала басқаруын өздеріне алуға тырысты, бұл жергілікті биліктің жұмыс істемеуіне және тоқтауына әкелді. Содан кейін федералдық үкімет Солтүстік-Батыс территорияларын қайта ұйымдастырып, Трэвисті қызметтен шеттетуге және 1886 жылдың қарашасында жаңа сайлау өткізуге мәжбүр болды. Рейли де, Мердок та 1886 жылғы қарашадағы сайлауға қатыспады. Калгари қаласы 1886 жылғы қаңтарда Мердокты сайланған мэр ретінде мойындайды. Кейін Рейли 1890 жылы қала кеңесіне мүше болып сайланды, ал 1891 жылы Калгаридің алтыншы мэрі болып сайланды. Рейли бір мерзімге мэр болып қызмет етті және 1892 жылы тағы да кеңесші болып сайланды. Бір мерзім кеңесші болып қызмет еткеннен кейін Рейли 1898 жылы екінші рет мэр болып сайланатынша муниципалдық саясаттан шетте тұрды.

Аумақтық сайлауға ұмтылу

Райли бірнеше Солтүстік-Батыс территориясының жалпы сайлауларына қатысты, оның ішінде 1894, 1898 және 1902 жылдарғы Солтүстік-Батыс территориясының жалпы сайлауларына Шығыс Калгари сайлау округінде. Рейли ешқашан 22 проценттен көп дауыс жинаған жоқ, тіпті үшінші орыннан да жоғары көтеріле алмады.

Федералды сайлауға ұмтылу

Джеймс Райли 1891 жылғы Канаданың Альберта (Уақытша округ) федералды сайлауына қатысып, Дональд Уотсон Дэвистен айқын артықшылықпен жеңіліске ұшырады. 1891 жылғы 28 ақпандағы «Эдмонтон бюллетені» газетінде жарияланған хабарламасында Райли өзінің сайлауалды бағдарламасын түсіндірді, ол негізінен Альбертаның Конфедерация құрамындағы провинцияға айналуына бағытталған. Райли АҚШ-пен теміржол арқылы сауданы ұлғайтуды, алкогольге қатысты шешімдерді жергілікті деңгейде қабылдауды, Альбертадағы Банф қаласының коммерциялық дамуын жандандыруды, қалалық кеңістікті ұлғайту үшін сарси тайпасын көшіруді, сондай-ақ метистердің үкіметтен мойындылу талаптарын қолдады. Тарихшылар Райлидің Канада Либералдық партиясының мүшесі болғанын және оны сайлауда болашақ Либералдық партиясының депутаты Фрэнк Оливер қолдағанын көрсетеді. Бірақ Райли «Эдмонтон бюллетені» газетіндегі хабарламасында өзінің «консерватор екенін және Канаданың қаржылық беделін нығайтқан сэр Джон А. Макдональдтың саясатын қолдайтынын» мәлімдеді.

Кейінгі өмірі

1899 жылдың қазан айында Райли Калгариден шығып, көп саяхат жасады. Ол Британдық Колумбиядағы Виктория қаласында зейнетке шықты және 1909 жылдың 9 шілдесінде тұмаудан қайтыс болды. Оның денсаулығы жақсарып келе жатқандай көрінгендіктен, оның өлімі көптеген адамдарды ойсырата білді. Ол қайтыс болғаннан кейін, "кешіккен Джеймс Райлидің өмірін жазу – Калгари тарихын қайта жазумен бірдей" делінді. Райли Мей Уоттсқа үйленген.