Кіріспе

Франтишек Швальковский (30 шілде 1885, Жилове-у-Прахи – 25 ақпан 1945) – чехословакиялық саясаткер, дипломат және Чехословакияның төртінші сыртқы істер министрі.

Бірінші республика кезеңіндегі қызмет

Жаңа тәуелсіз Чехословакияда Чвальковский алдымен Ішкі істер министрі Антонин Швехланың хатшысы болды. 1920 жылы ол дипломатиялық қызметке қабылданып, Трианон шартты келісуге қатысты. Кейін ол Жапония, АҚШ, Германия және Италияда елші болып қызмет етті.

Мюнхен келісімінен кейін

Мюнхен келісімі Чехословакияның Бірінші Республикасының тарауына әкелді. Бұрынғы демократиялық және тоталитаризмге қарсы саясатының орнына, авторитарлық үкімет құру және нацистік Германиямен жақынырақ ынтымақтастық туралы шақырулар пайда болды (қосымша ақпарат: Екінші Чехословакия Республикасы). Чехословакияның бұрынғы президенті Эдвард Бенешпен байланысты саяси элита лауазымынан кетуге мәжбүр болды, ал Швальковский сыртқы істер министрі болды. Ол болашақта жағдайдың жақсаруына үміттене отырып, көрші елдерге уақыт ұту үшін кейбір жеңілдіктер жасау арқылы қалған мемлекеттің тәуелсіздігін сақтауға тырысты. Ол Гитлердің Орталық Еуропаны басып алуға деген ниетін және Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Чехословакияға ауыр аумақтық ұступтар жасауға мәжбүр болған Польша мен Венгрияның кек алуға құштарлығын дұрыс бағаламады. Ол Вена арбитражында Чехословакияны өкілдік етті. Дайындық жеткіліксіз болғандықтан, Чехословакия Словакияның маңызды бөлігін Венгрияға беруге мәжбүр болды. 1939 жылдың 14 наурызында Словакия тәуелсіздігін жариялаған кезде, Чвальковский Чехословакия президенті Эмиль Хачамен бірге Чехияның тәуелсіздігін сақтап қалу үшін одан әрі жеңілдіктер жасауға үмітпен Берлинге сапарлады.

Нацистердің билігі кезінде

Протекторат құрылғаннан кейін Чехия дипломатиялық қызметі үшін ресми орын болмады. Сыртқы істер министрлігі неміс қысымымен шығарған соңғы бұйрығында барлық чехословакиялық елшілерге елшіліктерін жауып, оларды немістерге тапсыруды бұйырды. Отансүйгіш қызметкерлер елшілердің тікелей нацистік қысымнан құтылып, бұйрыққа бағынбай, елшіліктерді эмиграциядағы үкіметтің болашақ мүддесі үшін сақтап қалады деп үміттенді. Егер қабылдаған ел үкіметі оларға жаулық көрсетсе, соңғы шара ретінде, елшілікті Германияға емес, сол елге көшіруі керек еді. Бірақ көптеген елшілер бұйрықтың мәнін толық түсінбеді және әдеттегідей, сөзбе-сөз орындады, бұл чехословакиялық мүдделерге зор зиян келтірді. Швальковский қалыптастырған оқиғалардың тізбегіне байланысты, Мюнхен келісіміне қол қойған Франция сияқты көптеген елдер Чехословакияның құлауын неміс агрессиясының емес, ішкі күштердің салдары деп қарады. Осылайша, Чвальковский сол қиын кезеңде Чехословакияға елеулі зиян келтірді. 1939 жылы Сыртқы істер министрлігі жабылғаннан кейін, Чвальковский Германиядағы Протектораттың өкілі болды. Ол Берлиннің сыртындағы тас жолда одақтас авиациясының шабуылы кезінде, төменнен ұшқан ұшақтан атылып, қаза тапты. Германияның жоғарғы бас қолбасшылығы сол күні Берлин маңында британдық авиация шабуылдары туралы хабарлады.