Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Гүлдер мен жапырақтардың Күнге қарап бұрылуы
Motion of flowers or leaves to face the Sun
Гелиотропизм – тропизмнің бір түрі, өсімдік мүшелерінің (гүлдер мен жапырақтардың) Күннің бағытына жауап ретінде күндізгі немесе маусымдық қозғалысы. Кейбір өсімдіктердің Күнге қарай қозғалу қабілеті, тропизмнің бір түрі, ежелгі гректерге бұрыннан белгілі болған. Олар осы қасиеті үшін сол өсімдіктердің бірін Heliotropium деп атады, яғни «күнге бұрылу». Гректер мұны пассивті әсер деп есептеді, ықтималда жарық түскен жағындағы сұйықтықтың булануынан туындаған, оны одан әрі зерттеудің қажеті жоқ деді. Аристотельдің өсімдіктер – пассивті және қимылсыз организмдер деген пікірі басым болды. Алайда, 19 ғасырда ботаниктер өсімдіктердегі өсу процестерінің қатысқанын анықтап, одан әрі терең тәжірибелер жүргізді. А. П. де Кандолл осы құбылысты кез келген өсімдікте гелиотропизм деп атады (1832). 1892 жылы бұл құбылыс фототропизм деп қайта аталды, себебі ол Күнге емес, жарыққа реакция болып табылады. Сондай-ақ, сол кездегі зертханалық жағдайларда балдырлардың фототропизмі жарықтың күшіне байланысты болатын (әлсіз жарыққа оң фототропизм, ал күн сәулесі сияқты күшті жарыққа теріс фототропизм). Зертханада, жасушалық және жасуша ішіндегі деңгейде немесе жасанды жарық қолданып осы мәселені зерттейтін ботаниктер көбінесе фототропизм деген абстрактілірек термин қолданады, ол жасанды жарықтан да, табиғи күн сәулесінен де туындауы мүмкін. Француз ғалымы Жан Жак д'Ортус де Майран гелиотропизмді алғаш зерттегендердің бірі болды, ол Mimosa pudica өсімдігімен тәжірибе жасаған. Бұл құбылысты Чарльз Дарвин зерттеді және 1880 жылы жарық көрген «Өсімдіктердегі қозғалыс күші» атты өзінің соңғы еңбегінде жариялады. Бұл жұмыста өсімдіктердің қозғалысына ықпал ететін басқа да факторлар, мысалы, гравитация, ылғал және тиісу сипатталды.
Heliotropism, a form of tropism, is the diurnal or seasonal motion of plant parts (flowers or leaves) in response to the direction of the Sun. The habit of some plants to move in the direction of the Sun, a form of tropism, was already known by the Ancient Greeks. They named one of those plants after that property Heliotropium, meaning "sun turn". The Greeks assumed it to be a passive effect, presumably the loss of fluid on the illuminated side, that did not need further study. Aristotle's logic that plants are passive and immobile organisms prevailed. In the 19th century, however, botanists discovered that growth processes in the plant were involved, and conducted increasingly in depth experiments. A. P. de Candolle called this phenomenon in any plant heliotropism (1832). It was renamed phototropism in 1892, because it is a response to light rather than to the sun, and because the phototropism of algae in lab studies at that time strongly depended on the brightness (positive phototropic for weak light, and negative phototropic for bright light, like sunlight). A botanist studying this subject in the lab, at the cellular and subcellular level, or using artificial light, is more likely to employ the more abstract word phototropism, a term which includes artificial light as well as natural sunlight. The French scientist Jean Jacques d'Ortous de Mairan was one of the first to study heliotropism when he experimented with the Mimosa pudica plant. The phenomenon was studied by Charles Darwin and published in his penultimate 1880 book The Power of Movement in Plants, a work which included other stimuli to plant movement such as gravity, moisture and touch.
Гүлдік гелиотропизм
Гелиотроптық гүлдер Күннің шығыстан батысқа қарай аспандағы қозғалысын қадағалайды. Беллис переналисі немесе қызғалдақ гүлдері түнде гүлшолпандары мен жапырақтарын жауып, таңертеңгі жарықта ашылады да, күннің өтуімен күнге қарай бұрылады. Түнде гүлдер кездейсоқ бағытқа бұрылуы мүмкін, ал таңертең олар қайтадан шығысқа қарай, Күн шығатын жаққа қарай бұрылады. Бұл қозғалысты гүлдің астындағы иілгіш бөліктегі моторикалық жасушалар жүзеге асырады, ол пулвинұс деп аталады. Моторлы жасушалар калий иондарын жақын маңдағы тіндерге соруға маманданған, бұл олардың тургор қысымын өзгертеді. Сегмент иіледі, өйткені көлеңке жағындағы моторлы жасушалар тургордың артуына байланысты ұзарады. Бұл тургормен шартталған гелиотропизм деп саналады. Пулвини жоқ өсімдік мүшелері үшін гелиотропизм белгілі бір өсу үлгілерін құратын жасушалардың қайтымсыз кеңеюі арқылы жүзеге асуы мүмкін. Гелиотропизмнің бұл түрі өсумен шартталған деп есептеледі. Гелиотропизм – Күннен келетін жарыққа жауап ретінде пайда болатын құбылыс.
Heliotropic flowers track the Sun's motion across the sky from east to west. Daisies or Bellis perennis close their petals at night but open in the morning light and then follow the sun as the day progresses. During the night, the flowers may assume a random orientation, while at dawn they turn again toward the east where the Sun rises. The motion is performed by motor cells in a flexible segment just below the flower, called a pulvinus. The motor cells are specialized in pumping potassium ions into nearby tissues, changing their turgor pressure. The segment flexes because the motor cells at the shadow side elongate due to a turgor rise. This is considered to be turgor mediated heliotropism. For plant organs that lack pulvini, heliotropism can occur through irreversible cell expansion producing particular growth patterns. This form of heliotropism is considered to be growth mediated. Heliotropism is a response to light from the Sun.