Кіріспе
Гүлдің көптеген түрлерінің құрамында болады.
Гүл жапырақтары – гүлдің көбею мүшелерін қоршап тұратын өзгертілген жапырақтар. Олар көбінесе тозаңдаушыларды тарту үшін жарқын түсті немесе ерекше пішінде болады. Гүлдің барлық жапырақтары жиынтығы корулла деп аталады. Жапырақшалар әдетте сепалдар деп аталатын тағы бір өзгертілген жапырақтармен бірге келеді, олар бірлесіп кальцисті құрайды және корулланың астында орналасқан. Кальцис және корулла бірге гүлдің көбеюге қатыспайтын бөлігі – периантты құрайды. Гүлдің жапырақтары мен сепалдарының арасын ажырату қиын болған жағдайда, олар жиынтығында тепалдар деп аталады. Тепал терминінің қолданылуына лайықты өсімдіктердің мысалдары ретінде алоэ және тюльпан тектілерін атауға болады. Керісінше, раузан және фасоль тектілерінде сепалдар мен жапырақшалар анық ажыратылады. Егер дифференциацияланбаған тепалдар жапырақшаларға ұқсас болса, оларды "петалоидты" деп атайды, мысалы, жапырақшалы монокотында, жарқын түсті тепалдары бар монокотылар тобында. Лилияларды да қамтитындықтан, оларды лилиоидты монокоты деп те атайды. Жануарлармен тозаңдалатын гүлдерде жапырақшалар көбінесе көзге түсетін бөлік болса да, желмен тозаңдалатын түрлерде, мысалы, астықтарда, жапырақшалар өте кішкентай болады немесе мүлдем жоқ (апетальды).
Королла
Гүлдің барлық жапырақтарының жиынтығы королла деп аталады. Чарльз Дарвин созылған короллалар мен королла түтіктерінің пайда болуы туралы теория ұсынғаннан бері өсімдіктер эволюциясында королланың рөлі жан-жақты зерттелді. Жеке сегменттері бірікпеген, жеке жапырақшалардан тұратын королла апопеталды деп аталады. Егер гүл жапырақтары бірін-бірінен бөлек болса, өсімдік полипеталды немесе хорипеталды болып табылады; ал гүл жапырақтары кем дегенде жартылай біріксе, онда ол гамопеталды немесе симпеталды болады. Біріккен тепалдар үшін синтепалдық термині қолданылады. Кейбір өсімдіктерде королла түтікше түрінде болады.
Вариациялар
Жапырақшалар түрлеріне қарай айтарлықтай ерекшеленуі мүмкін. Гүлдегі жапырақшалардың саны өсімдіктің жіктелуіне көмектесуі мүмкін. Мысалы, эудикотардың (дикотардың ең ірі тобы) гүлдерінің көпшілігінде төрт немесе бес жапырақша болады, ал монокотардың гүлдерінде үш немесе алты жапырақша болады, бірақ бұл ережеден көптеген ерекшеліктер кездеседі. Жапырақшалар шеңбері немесе королла радиалды немесе екі жақты симметриялы болуы мүмкін (биологиядағы симметрия және гүлдік симметрия қараңыз). Егер гүлдің барлық жапырақшалары шалқасы мен пішіні жағынан шамамен бірдей болса, гүлдің жапырақшалары бір-бірінен бөлініп тұрады делінеді. Кейбір Brassicaceae тұқымдасына жататын гүлдердің, мысалы, Erysimum cheiri жапырақшаларында қашқалар анық байқалады. Жапырақшалардың пайда болуы және одан әрі дамуы әртүрлі үлгілерді көрсетеді. Өсімдіктердің әртүрлі түрлерінің жапырақшаларының түсі және түс үлгілері көз көретін жарықта да, ультракөк сәуледе де әртүрлі болуы мүмкін. Мұндай үлгілер көбінесе тозаңдаушыларды бағыттау үшін қызмет етеді және олар нектар бағыттаушылары, тозаң бағыттаушылары және гүл бағыттаушылары деп аталады.
Генетика
Гүлжапырақтардың қалыптасу генетикасы, гүлдердің дамуының ABC моделіне сәйкес, сепалдар, жапырақшалар, аталықтар және аналықтар бір-бірінің өзгертілген түрлері болып табылады. Жапырақшаларды қалыптастыру механизмдері аталықтардан көп рет эволюцияланудың орнына, өте сирек (мүмкін, бір рет қана) дамығанға ұқсайды.
Аңтанудың маңызы
Аңғалдандыру – жоғары сатыдағы өсімдіктердің жыныстық көбеюінің маңызды қадамы. Аңғал ата гүлдерде немесе гермафродит гүлдердің ата органында түзіледі. Аңғал өздігінен жылжуға қабілетсіз болғандықтан, оны жел немесе жануарлар арқылы сол гүлдің немесе жақын жердегі гүлдің мойнына тарату қажет. Дегенмен, тозаңдаушылар тозаңдауға арналған гүлдерді таңдағанда өте талғамды келеді. Бұл гүлдер арасында бәсекелестікке әкеледі, сондықтан гүлдер тозаңдаушыларды қызықтыру үшін оларға артықшылықтар ұсынуы керек (егер гүл өздігінен тозаңданбаса немесе желмен тозаңданса басқа). Гүлдің жапырақшалары тозаңдаушыларды тарту үшін маңызды рөл атқарады. Осының арқасында аңғалдандыру таралуы мүмкін және көптеген гүл түрлерінің өмір сүру мерзімі ұзаруы мүмкін.
Функциялары мен мақсаттары
Гүлдің түріне қарай гүлшолпандардың әртүрлі қызметтері мен мақсаттары болады. Әдетте, гүлшолпандар гүлдің кейбір бөліктерін қорғауға және нақты тозаңдаушыларды тартуға немесе олардан алшақтатуға қатысады.
Функция
Бұл гүлдің гүл жапырақтары гүлде қалай орналасқандығын көрсетеді, бұл гүлдің төбесі болып табылады. Мысалы, жылтыр сары гүл жапырақтары бар майлы гүлде, гүл жапырақтарының арасында тозаңдаушыны нектарға бағыттау үшін жол көрсеткіштер болады. Тозаңдаушылар қандай гүлдерді тозаңдау керектігін өздері анықтай алады. Гүлдер түрлі ынталандырулар арқылы тозаңдаушыларды тартады және олардың арасында өзара пайдалы қарым-қатынас орнатады. Осылайша, тозаңдаушылар осы гүлдерді қорғауды және тозаңдауды есте сақтайды (егер ынталандырулар үнемі берілмесе және бәсекелестік күшейсе).
Иісі
Жапырақшалары қажетті тозаңгерлерді тартып, қажетсіз тозаңгерлерді қорғау үшін әртүрлі иістер шығаруы мүмкін. Кейбір гүлдер тозаңдаушыларды өздеріне тарту үшін шіріген ет сияқты заттардың иісін де шамалап шығарады.
Түсі
Түрлі-түрлі гүл жапырақтары әртүрлі түс белгілерін пайдаланады, олардың көмегімен иіс сезу қабілеті нашар немесе күнінің белгілі бір уақытында ғана белсенді болатын тозаңдаушыларды тартады. Кейбір гүлдер тозаңдаушыларды жақындату немесе алшақтату үшін жапырақтарының түсін өзгерте алады.
Пішіні мен өлшемі
Сонымен қатар, гүлдің/жапырақшалардың пішіні мен мөлшері оларға қандай тозаңдаушылар қажеттігін анықтауда маңызды рөл атқарады. Мысалы, ірі жапырақшалары мен гүлдері алыстан көрінетін немесе өзі үлкен тозаңдаушыларды тартады.
Жәндіктерді тарту
Гүлдердің жәндіктерді тартуға арналған әртүрлі реттеуші механизмдері бар. Осындай көмектесетін механизмдердің бірі – түсті бағыттаушы белгілерді пайдалану. Бал арасы және көбелек сияқты жәндіктер бұл гүлдерде болатын ультракөк сәуле нұрларының белгілерін көре алады, ол адам көзіне көрінбейтін тартымды механизм болып табылады. Көптеген гүлдердің пішіндері әртүрлі болып келеді, олар қонақ жәндіктердің қонуына көмектеседі, сондай-ақ жәндіктерді топырақтандырғыштар мен аналық гүл мүшелеріне (гүлдің бөліктеріне) тигізуге ықпал етеді. Мұндай гүлдің бір мысалы – похутукава (Metrosideros excelsa), ол түсті басқаша реттейді. Похутукавада кішкентай гүл жапырақшалары бар, сонымен қатар жарқыраған, ірі қызыл топырақтандырғыштар шоғыры да бар.