Кіріспе

Гүлді өсімдіктерде, гипантий немесе гүлдік тостаған – тостағанның, күлтесінің және аталықтардың базалық бөліктері тостаған тәрізді түтік құрайтын құрылым. Оны кейде гүл түтігі деп те атайды, бұл термин күлте түтігі мен тостаған түтігіне де қолданылады. Көбінесе оның ішінде өсімдіктің нектар бездері орналасады. Бұл құрылым көптеген өсімдік отбасыларында кездеседі, бірақ құрылымдық өлшемдері мен сыртқы түрі әртүрлі болады. Гипантийдің түрлерінің айырмашылықтары түрді анықтауға көмектеседі. Кейбір геометриялық пішіндері тойон сияқты кері конус тәрізді, ал кейбіреулері – Мителла каулесенс сияқты, ішек тәрізді болады. Оның болуы Розасеялар, Гросулариеялар және Бұршақ гүлділер сияқты көптеген отбасыларды анықтауға мүмкіндік береді. Кейде гипантий өте терең болып, жоғарғы жағы тар болуы мүмкін, сонда гүлдің жұмыртқалығы төмен орналасқан сияқты көрінеді – жұмыртқалық гүлдің басқа бөліктерінің астында орналасады. Гипантий әртүрлі түрлерде әртүрлі атаулармен белгілі. Эвкалипттерде оны "жеміс қабығы", ал раушандарда – "жеміс" деп атайды.

Өсімдік түрлерінің өзгеруі

Мирттерде гипантий жұмыртқалықты бос немесе тығыз қоршап алады; кейбір жағдайларда ол жұмыртқалықтың қабырғаларымен бірігіп кетуі мүмкін. Оның ұзындығы әртүрлі болуы мүмкін. Гипантийдің сыртқы жиектерінде тостағанша жапырақтары немесе бос сепальдер, гүл жапырақтары және бір немесе екі нүктеде бекітілген, немесе бірнеше аталықтар орналасады. Роза гүлі тұқымдасына жататын гүлдерде әрқашан гипантийдің қандай да бір түрі немесе кемінде гүл төсегі болады, одан тостағанша жапырақтары, гүл жапырақтары және аталықтар шығады, ал ол нектар шығаратын тіндермен жабылады. Нектар – құстар мен араларды гүлге тартатын тәтті зат. Олар гипантийдің ішкі қабатынан тозаңды алып, оны келесі гүлге, әдетте көрші өсімдікке жеткізеді. Гипантийде орналасқан аталықтар гүлдің көбею мүшелері болып табылады және тозаңды өндіреді. Гипантий көптеген өсімдіктердің көбеюіне және жарықтандыру жолдарына көптүрлі көмектеседі. Ол ауа райынан қорғайды және тозаңның жоғалуын азайтады, осылайша өнімділік пен жарықтандыру мүмкіндігін арттырады. Сақталған тозаң құстар, аралар, көбелектер, қоңыздар, жабырқақтар, көбелектер және басқа да жануарлар сияқты тозаңдаушыларға жабыса алады. Жел де ұрықтандыруға ықпал ете алады. Гипантий құрылымдық қолдау үшін де бейімделген қасиет. Ол сабақтың гүлмен бірігуіне көмектеседі, бұл байланысты нығайтып, жалпы тұрақтылық пен беріктікті арттырады.