Генри Мартен: Англиялық заңгер және саясаткер (1602-1680)

Кіріспе

Генри Мартен (1602 – 9 қыркүйек 1680) – 1640 және 1653 жылдар аралығында екі рет Халықтар палатасында отырған ағылшын заңгері және саясаткері. Ол Англия королі I Чарльзды өлімге кесуге қатысқан және жақтас республикашыл болған.

Өмір

Мартен сэр Генри Мартеннің табысты заңгер және дипломаты болған үлкен ұлы еді; оның басқа белгілі туыстары Джордж Джайлс Мартин және үш қарындасы – Элизабет, Джейн және Мэри болды. Генри «Гарри» Мартен Англияның Оксфордшир қаласындағы (Ұлыбритания) Мертон көшесіндегі 3-ші үйінде дүниеге келді және сол қалада білім алды. Мартен 1617 жылдың 31 қазанында Университет колледжіне студент ретінде қабылданды және 1620 жылы бакалавр дәрежесін алды. Әдеттегідей, көптеген жас жігіттер сияқты ол да сот үйлеріне оқуға түсті. Ол 1618 жылдың тамызында Грейдің қонақ үйіне қабылданғаны мүмкін, ал 1619 жылдың қарашасында Ішкі храмға қабылданғаны белгілі. 1620 жылдары ол Еуропаны аралап, онда жоғары деңгейде өмір сүрді, бірақ Францияда болғанда француз стоиктерінің философиялық ой-пікірлерімен танысты. Мартен 1639 жылы жалпы қарызға үлес қосыудан бас тартқанда алғаш рет көзге түсті. 1640 жылдың сәуір айында ол Ұзақ Парламентке Беркширден депутат болып сайланды. 1640 жылдың қарашасында Беркширден депутаттыққа қайта сайланды. Ол Шривенхэмдегі (қазір Оксфордширде) Бекет Холлда тұрды, жақын маңдағы Лонгворттағы Лонгворт үйі оның ресми резиденциясына айналды. Ол Лондонда тұруды артық көрді. Палатада ол халықтық партияға қосылды, Страффордқа қарсы ұсынылып отырған заң жобасын қолдады және 1642 жылы қауіпсіздік комитетінің мүшесі болды. Патша туралы айтқан кейбір сөздері соншалықты тікелей болғандықтан, Карл оны тұтқындауды және мемлекетке қарсы қылмыс жасағаны үшін соттауды талап етті. Ағылшыл азамат соғысы басталғанда Мартен майданға шықпады, бірақ ол Беркширдің Рединг қаласының губернаторы болып тағайындалды, бірақ Парламентте өте белсенді болды. Бірде парламенттік іске деген ынтасы Нортумберленд графының әйеліне жазған хатын ашуға итермеледі, бұл әрекеті үшін, Кларендонның айтуынша, граф оны қамшымен ұрды. 1643 жылы ол патша отбасын жою және монархияны жою керек деген пікірін білдіргені үшін Парламент палатасынан қуылды және қысқа мерзімге Лондон мұнарасына қамалды. Алайда 1644 жылы ол Айлсбери қаласының губернаторы болып тағайындалды және осы кезде соғысқа тікелей қатысты. 1646 жылдың қаңтарында Парламентке қайта оралуға рұқсат алған Мартен қайтадан республикалық көзқарастарды жақтады. Ол патшаны жұмаққа дайындауға деген ниетін айтты; ол пресвитериандарды сынады және Ұзақ Парламентке қарсы Жаңа үлгідегі армияны қолдап, 1647 жылдың тамызындағы келісімге қол қойды. Ол Джон Лилберн және Левеллерлермен тығыз байланыста болды және Оливер Кромвельдің ниетіне күдік келтіргендердің бірі болды, тіпті оның өлімі туралы жеке ойлады. Алайда ол Кромвельмен бірге Карл I-ді сотқа тартты; ол 1649 жылы өлім жазасына қол қойған 59 комиссардың 31-інің ең белгілілерінің бірі болды. Ол содан кейін Ұлыбританияны құру және монархиялық жүйенің қалдықтарын жою ісіне белсенді қатысты. 1649 жылы ол Мемлекеттік кеңестің мүшесі болып сайланды және соғыс кезіндегі шығындары үшін өтемақы ретінде оған жылына 1000 фунт стерлинг болатын жерлер берілді. Парламентте ол жиі және әсерлі сөйледі, бірақ протекторат кезінде қоғамдық өмірге қатыспады, осы уақыттың бір бөлігін қарыздары үшін түрмеде өткізді. 1659 жылы Ұзақ Парламентінің қалпына келтірілген мүшелерінің арасында отырған Мартен 1660 жылдың маусымында патша өлтіруші ретінде билік органдарына өзін тапсырды. Ол және басқа бірнеше адам өтемақы және ұмыту туралы заңнан босатылды, бірақ сақтау шартымен. Ол 1660 жылдың қазан айында өткен сот процесінде батыл әрекет етті, бірақ патшаны өлтіруге қатысқаны үшін кінәлі деп танылды. Лордтар палатасының әрекеті немесе әрекетсіздігі арқасында ол өлім жазасынан құтылды, бірақ ол тұтқын болып қалды. Патшаны өлтіруге қатысқаны үшін өлім жазасынан құтылған Мартен ішкі жер аударылды, алдымен Англияның солтүстігіне, содан кейін (1665) Виндзор қасарасына, онда Карл II оны өзінен одан әрі алыстатуға бұйрық бергенше қалды. 1668 жылы Мартен Уэльстегі Чепстоу қаласына жіберілді. Мартеннің он екі жылға жуық тұтқындықта болуы, бірақ, кемінде бастапқыда, тым ауыр болған жоқ; ол Bigod мұнарасы деп аталатын бөлмелерде тұрды және кейде сыртқа шыға алатын. Оның заңды әйелі Маргарет одан бөлек өмір сүрді, Беркширдегі отбасылық үйде қалды, бірақ оған Мэри Уорд, оның жалпы құқық бойынша әйелі көмектесті. Уорд соңынан оның тұтқындықта болуының соңғы кезеңінде онымен бірге болды. Оның өмір бойы саяси көзқарасы өзгермеді: ол бір адамның билігіне қарсы болды және өкілдік үкіметті жақтады. 1643 жылы патша Бірінші азамат соғысында жеңіліске ұшырағанда және Парламенттің ісі жеңіске жете бастағанда, Мартеннің республикалық көзқарастары оның тұтқынға алынуына және қысқа мерзімге қамалуына әкелді. Осылайша, Мартен өз заманы үшін ерекше болды, монархияны реформалаудың жақтасы емес, оны республикамен алмастыруды жақтады.

Marten was the elder son of the successful lawyer and diplomat Sir Henry Marten; his other known siblings were a brother, George Giles Martin, and three sisters, Elizabeth, Jane, and Mary. Henry "Harry" Marten was born at his father's house on 3 Merton Street, Oxford, Oxfordshire, England (UK). and educated in the same city. Marten matriculated on 31 October 1617 as a gentleman commoner from University College, graduating BA in 1620. Like many young men of his social background he also entered the Inns of Court. He may have been the Henry Marten admitted to Gray's Inn in August 1618 and was certainly admitted to the Inner Temple in November 1619. In the 1620s he toured Europe and enjoyed much high living there, but also during his time in France he was exposed to the thinking of the French stoical philosophers. As a public figure, Marten first came to prominence in 1639 when he refused to contribute to a general loan. In April 1640, he was elected Member of Parliament for Berkshire in the Short Parliament. He was re elected MP for Berkshire for the Long Parliament in November 1640. He lived at Beckett Hall in Shrivenham (now in Oxfordshire) and soon afterwards, his official residence became Longworth House in nearby Longworth. He preferred to live in London. In the House of Commons, he joined the popular party, spoke in favour of the proposed bill of attainder against Strafford, and in 1642 was a member of the committee of safety. Some of his language about the king was so frank that Charles demanded his arrest and his trial for high treason. When the English Civil War broke out Marten did not take the field, although he was appointed governor of Reading, Berkshire, but in Parliament he was very active. On one occasion his zeal in the parliamentary cause led him to open a letter from the Earl of Northumberland to his countess, an impertinence for which, says Clarendon, he was cudgelled by the Earl. In 1643 he was expelled from the Houses of Parliament and briefly imprisoned in the Tower of London for expressing the view that the royal family should be extirpated and monarchy brought to an end. In 1644, however, he was made governor of Aylesbury, and about this time took direct part in the war. Allowed to return to Parliament in January 1646, Marten again advocated extreme republican views. He spoke of his desire to prepare the king for heaven; he attacked the Presbyterians, and, supporting the New Model Army against the Long Parliament, he signed the agreement of August 1647. He was closely associated with John Lilburne and the Levellers, and was one of those who suspected the sincerity of Oliver Cromwell, whose murder he is said personally to have contemplated. However, he acted with Cromwell in bringing Charles I to trial; he was one of the most prominent of the 31 of 59 Commissioners to sign the death warrant in 1649. He was then energetic in establishing the Commonwealth and in destroying the remaining vestiges of the monarchical system. He was chosen a member of the Council of State in 1649, and as compensation for his losses and reward for his services during the war, lands valued at £1000 a year were settled upon him. In parliament he spoke often and with effect, but he took no part in public life during the Protectorate, passing part of this time in prison, where he was placed on account of his debts. Having sat among the restored members of the Long Parliament in 1659, Marten surrendered himself to the authorities as a regicide in June 1660, and with some others he was excepted from the Indemnity and Oblivion Act, but with a saving clause. He behaved courageously at his trial, which took place in October 1660, but he was found guilty of taking part in the king's death. Through the action, or rather the inaction of the House of Lords, he was spared the death penalty, but he remained a captive. Having escaped the death penalty for his involvement in the regicide Marten was sent into internal exile, first in the far north of England and then (1665) to Windsor Castle, where he remained until Charles II ordered him to be moved further away from himself. In 1668 Marten was sent to Chepstow, in Wales. Marten's imprisonment there lasted some twelve years but does not appear to have been unduly arduous, at least at first; he had a suite of rooms in what was then known as Bigod's Tower (now known as Marten's Tower) and seems to have been able to travel outside at times. His legitimate wife Margaret lived apart from him, remaining at the family home in Berkshire, but he was attended there by Mary Ward, his common law wife. Ward ultimately was to remain with him throughout his later imprisonment. His political views throughout his life were constant: he opposed one man rule and was in favour of representative government. In 1643, even while the king was losing the First Civil War and Parliament's cause was beginning to triumph, Marten's republican sentiments led to his arrest and brief imprisonment. Thus for his time Marten was unusual in his political stance, being unashamedly in favour not of reforming the monarchy but of replacing it with a republic.