Кіріспе

FIA Formula One автожарыстарының 59-маусымы

2005 жылғы FIA Formula One әлем чемпионаты – FIA Formula One автожарыстарының 59-маусымы болды. Онда 56-шы FIA Formula One әлем чемпионаты өтті, ол сол кездегі рекордтық 19 Гран-приден тұрды. Маусым 2005 жылғы 6 наурызда басталып, 16 қазанда аяқталды. Фернандо Алонсо және Renault командасы Жүргізушілер және Конструкторлар әлем чемпионаттарын жеңіп алды, бұл 2000 жылдан бері Майкл Шумахер мен Ferrari-дің бес жылдық үстемдігін аяқтады, сондай-ақ 1996 жылдан бері Ferrari, McLaren және Williams үштік үстемдігіне соңғы нүкте қойды. Алонсоның жетістігі оны спорт тарихындағы ең жас чемпион етті, ол бұл атаққа 2008 жылы Льюис Хэмилтон жеңіске жеткенге дейін ие болды. Renault-ның жеңісі – конструктор ретінде алғашқы титулы болды. Алонсо маусымды жарқын бастады, алғашқы төрт жарыстың үшеуінде жеңіске жетті, ал оның чемпиондыққа қол жеткізуіне күмән болған жоқ. Ол Бразилиядағы жарыста үшінші орын алып, екі жарыс қалғанда титулды сақтап қалды. Алонсоның чемпиондығы 1997 жылы Жак Вильнёвтің жеңісінен бері Renault қозғалтқышымен жүргізілген пилоттың алғашқы жеңісі болды. Алонсо мен Renault командасы қайта жанданған McLaren командасының қарқынына қарсы тұруға тиіс болды, оның лидиері Кими Райкконен командаласы Хуан Пабло Монтойядан басым түсті, ол Williams командасындағы өте табысты кезеңінен жақсы есте қалды. Райкконен Алонсо сияқты жеті жарыста жеңіске жетті, бірақ сенімділік мәселелері болмағанда, одан да көп жеңіске ие болатын. Нәтижесінде, ол біліктілік кезінде қозғалтқышты ауыстыруға байланысты жаза алды және үш рет көшбасшылықтан шығып қалды. Дегенмен, Райкконен Жапонияда жарысқа артқы қатардан бастап жеңіске жетті, соңғы айналымда Алонсоның Renault командаласы Джанкарло Физикелланы озуға қол жеткізді. Ағымдағы чемпиондар Майкл Шумахер мен Ferrari өздерінің стандарттарына сәйкес нашар маусым өткізді, себебі Bridgestone шиналарын ауыстыруға тыйым салынғаннан кейін Michelin-мен бәсекелесе алмады, бұл тек 2005 жылғы маусымға қатысты. Олардың жалғыз жеңісі Michelin компаниясы Индианаполистегі овалды бұрылыста болған бірнеше оқиғадан кейін өз шиналарын қауіпсіз деп танығаннан кейін болды. Нәтижесінде, жарысқа тек алты Bridgestone автокөлігі қатысты. Шумахер McLaren командасының жоғары қарқынына қарамастан, Жүргізушілер чемпионатында үшінші орынды сақтап қалды, бұл Монтойяның көңіл көншітпейтін маусымын көрсетті. Колумбиялық спортшы маусымның басында теннис ойнау кезінде алған жарақатынан кейін екі жарыстан қатыспады. Кейін ол үш жарыста жеңіске жетіп, жылдамдығын көрсетті, бірақ чемпионатта командаласы Райкконеннен айқын жеңіліске ұшырады. 2005 жылғы маусым Minardi, BAR және Jordan командалары жаңа иелеріне өткенге дейін және 2006 жылғы F1 маусымында Toro Rosso, Honda және Midland деп атауларын өзгерткенге дейін соңғы маусым болды. Бұрынғы Jaguar командасы Ford компаниясынан Red Bull GmbH компаниясына сатылып, 2005 жылғы маусымда Red Bull Racing командасы ретінде дебют жасады.

Жүргізушілердің еркін жаттығулары

Бес конструктор маусым бойы тек еркін жаттығуларға жүргізушілерді жіберді. Sauber Petronas та еркін жаттығу жүргізушісін жіберуге құқылы болды, бірақ оны жасамауға шешім қабылдады. + Еркін жаттығу сессияларына қатысқан жүргізушілер

Constructor
Тәжірибелік жүргізушілер

No. Жүргізушінің аты
Rounds

McLaren–Mercedes 35 Педро де ла Роза Александр Вурц 1–2, 4–5, 8–11, 14–15, 18–19 3, 6–7, 12–13, 16–17

Red Bull–Cosworth 37 Витатонио Лиуцци Кристиан Клин Скотт Спид 1–3, 10–19 4–7 8–9

Toyota 38 Рикардо Зонта Оливье Панис 1–8, 11–19 10

Jordan–Toyota 39 Роберт Дорнбос Франк Монтагни Николас Киса Сакон Ямамото 1–6, 9–11 7 12–17, 19 18

Minardi–Cosworth 40 Чаннисани Энрико Токка 13 14–16

Команданың өзгеруі

Red Bull Racing, Jaguar командасын сатып алған, Cosworth қозғалтқыштарымен жарысты. Red Bull-дың басты пилоты – тәжірибелі шотландық Дэвид Коултард, ол 2004 жылғы Jaguar пилоты Кристиан Клиенмен бірге шықты. Toyota қозғалтқыштарымен жұмыс істейтін Jordan Grand Prix командасын Midland Group сатып алды, алайда команда 2006 жылға дейін Jordan деген атпен қатыса берді. Sauber командасы қысқы кезеңде Bridgestone шиналарынан Michelin шиналарына көшті, бұл Ferrari командасымен байланысын толығымен үзіп тастады. BAR командасы Сан-Марино Гран-присінде екі машинасының да қалыпты салмақтан жеңіл екені анықталғаннан кейін Испания және Монако Гран-прилеріне қатысудан шеттетілді. Венгрия Гран-присінде West McLaren Mercedes командасы Team McLaren Mercedes болып өзгерді. АҚШ Гран-присінен кейін Питер Заубер Credit Suisse компаниясының BMW-ге Sauber командасындағы басым үлесін сатқанын хабарлады, сондай-ақ команданың 2006 жылы BMW-нің зауыттық командасы ретінде қатысуға ниеттенгенін мәлімдеді.

Күнтізбелік өзгерістер

Бразилия Гран-приі қыркүйек айының соңында өткендіктен, Қытай Гран-приі маусымның соңғы жарысына айналды. Түркия Гран-приі 21 тамыздағы Венгрия Гран-приінен кейін күнтізбеге қосылды.

Ережеге өзгерістер

Бір кезде кейбір командалардың Гран-приде үш жарыс машинасымен қатысуының нақты мүмкіндігі болды: егер 10-нан аз команда немесе 20 машинадан кем стартқа тұрса, Конкорд келісіміндегі бір тармақ бойынша кейбір командалар үш машинамен жарысқа шығар еді. Маусымның бірінші кезегіне дейін он команда жиналды, себебі Red Bull Jaguar командасын сатып алып, Австралияда жарысуға дайын болды. Minardi бастапқыда, олардың машиналары 2005 жылғы жаңа техникалық ережелерге сәйкес келмесе де, жарысқа қатысуға рұқсат беретін сот шешімі алды, бірақ кейіннен машиналарына 2005 жылғы ережелерге сәйкес өзгерістер енгізді.

Техникалық регламенттер

2005 жылы маңызды өзгеріс болып, жарыс кезінде дөңгелектерді ауыстыруға тыйым салынды. Енді жүргізушілер біліктілік және жарыс кезінде бір жиын дөңгелектерді пайдалануға міндетті болды. Бұл ереже өзгерісінің мақсаты – командаларды бұрылыстардағы жылдамдықты төмендетіп, қауіпсіздікті арттыру үшін, нашар ұстанымға ие, бірақ берік шиналарды таңдауға бағыттау болды. Дөңгелектерді ауыстыруға тек тесілу жағдайында және жауын-шашын кезінде, FIA бақылауымен рұқсат етілді. Дөңгелектерді ауыстыру үшін FIA «климаттық жағдайдың өзгеруі» туралы хабарлама жариялауға тиіс болды. Кими Райкконеннің Нюрбургрингтегі апатты жағдайында, тесілген дөңгелек салдарынан аспасы бұзылып, көміртекті конструкциясы қирағаннан кейін, команда жетекшілері мен FIA әр машинаға бір рет дөңгелек ауыстыруға, ешқандай айыппұлсыз келісті, егер ол Райкконеннің дөңгелегі сияқты қауіпті тозған дөңгелек болса. Жарыс бойына бір жиын дөңгелектерді сақтау жүргізушілер үшін жаңа сынаққа айналды, ал дөңгелек өндірушілер үшін – ұзақ қызмет ететін, берік материалдарды жасау міндеті туды. Michelin шиналарын қолданушы командалар Bridgestone командаларынан айқын артықшылыққа ие болды. Формула-1 қозғалтқыштары 2004 жылғы ережеде талап етілгеннен екі есе ұзақ, яғни екі жарыс аптасы бойы жұмыс істеуге тиіс болды. Егер жүргізуші қозғалтқышты ауыстыруға мәжбүр болса, жарыста 10 орынға кері жылжу айыбы салынды. Бұл ереже қозғалтқыштардың сенімділігін арттыру үшін айналымдар мен қуатты шектеу мақсатымен жасалды, сонымен қатар қозғалтқыш өндірушілері үшін шығындарды азайту шарасы болды. Маусымның бірінші жарысынан кейін FIA, BAR командасының жаңа ережедегі кемшілігін жоюға тырысты, олар жарысты аяқтаудың орнына машиналарын әдейі пит-стопқа кіргізді. Техникалық аэродинамикалық ережелер бәсекелестікті жақсарту үшін өзгертілді, әсіресе, қарсылас машинасының ауа ағынында қозғалып, оны озу үшін. Алдыңғы және артқы қанаттардың мөлшері мен орналасуын өзгерту, сондай-ақ жоғарырақ мұрынды талап ету арқылы жаңа ережелер жүк көтергіш күшті шамамен бір төрттен азайтуға тырысты, бірақ командалар «жоғалған» жүк көтергіш күштің көп бөлігін қалпына келтіру үшін басқа шасси инновацияларын жасады, бұл бұрынғы маусымға қарағанда қарсылас машинасынан озуды қиындатты. Алдыңғы қанаттар жүк көтергіш күшті азайту үшін көтерілді, ал артқы қанаттар артқы доңғалақтар арасындағы орта сызыққа қатысты алға жылжытылды. Бұл 3.0 литрлік V10 қозғалтқыш конфигурациясын барлық командалар қолданған соңғы маусым болды. Техникалық ережелердегі жаңа өзгерістер нәтижесінде FIA 2006 жылғы Формула-1 маусымы үшін 2.4 литрлік V8 қозғалтқыш конфигурациясын енгізді. Алайда, FIA 2006 жылға дейін V8 қозғалтқышын қайта жабдықтауға немесе сатып алуға мүмкіндігі жоқ командаларға ерекшелік берді. Бюджеті шектеулі командаларға 3.0 литрлік V10 қозғалтқышын қолдануға рұқсат етілді. Он бір команданың он бірі 2006 жылы 2.4 литрлік V8 қозғалтқышымен жарысты, тек Scuderia Toro Rosso командасы ғана FIA рұқсатымен шектеулі айналымды Cosworth TJ2006 3.0 литрлік V10 қозғалтқышын пайдаланды.

Спорттық ережелер

2005 жылғы маусымның алғашқы алты жарысында жаңа іріктеу форматы қолданылды, бұл бес жылдың ішінде үшінші рет іріктеу ережелерінің күрт өзгеруі болды. Старттық позиция екі бір шеңберлік (лап) іріктеуден алынған жиынтық уақыт бойынша анықталды – біреуі сенбі күні түстен кейін, екіншісі жексенбі күні таңертең. Сенбі күні өткен бірінші іріктеуден кейін жанармай құюға рұқсат берілді; алайда, машина жексенбі күнгі іріктеуге және жарысқа жеткілікті отынмен жабдықталуы керек болды. (Кейбір ережелер өзгерістері жарыс алаңын теңестіру немесе шығындарды азайту мақсатымен жасалса да, бұл өзгеріс 2004 жылғы Жапон Гран-приісіндегі іріктеуді тайфунның ауыстыруына байланысты туындады). Іріктеу сессияларының біріне нашар ауа райының әсері жиынтық уақытқа әсер етті. 24 мамырда он команданың басшылары Макс Мослимен кездесіп, жарыс отынымен және жарыс шиналарымен сенбі күні бір шеңберлік іріктеуге оралуды ұсынды, бұл ұсыныс FIA Әлемдік Моторспорт Кеңесімен бекітіліп, 29 мамырдағы Еуропа Гран-приінде күшіне енді. Егер жүргізуші старттық желіге кіргенде машинасының қозғалтқышын тоқтатса, қалған көліктер бірден жаңа жылыну шеңберіне жіберілетін болды, барлық жүргізушілер машиналарын тоқтатып, жаңа стартты бірнеше минут күтудің орнына. Қозғалтқышы тоқтаған машина пит-лейнге итеріліп жіберіледі және жүргізушілер оралғанда старттық желі босатылады. Жарыс қызыл тумен тоқтатылғанда, уақыт есептеу жүйесі тоқтатылмайды. Жүргізушілер старт/финиш түзу бойында тоқтап тұрады, ал қайта старт қауіпсіздік машинасының артында беріледі, бұрын қолданылған тұрып старттың орнына. Бұл ереже 2005 жылы күшіне енгенімен, алғаш рет 2007 жылғы Еуропа Гран-приінде қолданылды. Сондай-ақ, қауіпсіздік машинасы жағдайында ережелер өзгертілді, қажет болған жағдайда қауіпсіздік машинасына пит-лейнді пайдалануға рұқсат берілді. Бұл өзгеріс 2004 жылғы АҚШ Гран-приінде Ральф Шумахердің апатынан кейін жасалды.

Маусымдық есеп

Маусымның ең айқын ерекшелігі – Ferrari командасының жылдамдық жетіспеушілігі болды, бұл негізінен жарыс барысында доңғалақты ауыстыруға тыйым салатын жаңа ережеге байланысты туды. Ferrari қолданған Bridgestone шиналары өнімділік пен сенімділік арасында дұрыс тепе-теңдікті таба алмады, нәтижесінде Michelin командалары жарыс жеңістері үшін күресті. Келесі ереже өзгерістері сенімділікке баса назар аударуды күшейтті, қозғалтқыштар екі Гран-приге дейін ауыстырылмай жұмыс істеуі тиіс болды. Renault командасы маусым алдындағы сынақтарда ең жылдам болып көрінді, сондықтан олардың маусымның алғашқы кезеңдерінде үстемдік танытуы таңқаларлық емес еді. Джанкарло Физикелла Австралиядағы маусымның ашылу кезеңінде жеңіске жетті, ал оның командаласы Алонсо Малайзия, Бахрейн және Сан-Маринодағы жеңістер сериясымен чемпиондыққа деген ниетін көрсетті. Маусым өрбіген сайын Кими Райкконен мен Хуан Пабло Монтойяның McLaren командалары бәсекеге қабілеттілігін арттырды, және маусымның соңғы кезеңдерінде McLaren жалпы алғанда жылдам машина болып саналды. Дегенмен, үнемі техникалық ақаулар команданың да, Райкконеннің де жылдамдығын чемпиондыққа айналдыруына кедеріс келтірді. Алонсо Бразилия Гран-присінде үшінші орын алып, Жүргзушілер Чемпионатын жеңіп алды. Осы маусымда Алонсо мен Райкконеннің екеуі де алты рет жеңіске жеткеніне қарамастан, Алонсоның тұрақтылығы оған екі кезең бұрын-ақ чемпиондық атақты жеңіп алуға мүмкіндік берді. Renault командасы Конструкторлар Чемпионатын соңғы жарыста Алонсоның жеңісімен қамсыздады. Бұл Renault-қа конструктор ретінде алғашқы чемпиондық атақты сыйлады (бұрын тек қозғалтқыш жеткізушісі ретінде жеңіске жеткен болатын), тіпті McLaren-ге қарағанда екі жарысқа аз жеңіске жеткеніне қарамастан. Ferrari командасы Конструкторлар Чемпионатында тек бір жеңіспен үшінші орынды иеленді, ол АҚШ Гран-присінде болды, бұл жарысқа тек алты Bridgestone машинасы қатысты, себебі Michelin командасы өздерінің шиналарын Индианаполис моторлы трассасының ерекше бұрылыстарында пайдалану қауіпсіз емес деп мәлімдеді. 2004 жылғы табысты маусымнан кейін Ferrari-ден кейін өнімділіктің ең айқын төмендеуін BAR Honda көрсетті, олар Сан-Маринодағы комиссарлар көліктің салмағын азайтуға мүмкіндік беретін жасырын жанармай бөлімін тапқаннан кейін екі жарысқа қатысудан шеттетілді. Олар чемпионатта Williams командасынан жеңілді, олардың қозғалтқыш серіктесі BMW маусым ортасында Sauber командасына қосылатынын жариялады, сондай-ақ Toyota командасынан да жеңілді, олар 5 рет подиумға көтерілді және тек Индианаполисте Ferrari-дің 1-2 нәтижесінен кейін үшінші орынға ұтылды. Маусым бойы барлық командалар Әлем Чемпионаты ұпайларын жинады, Minardi командасы АҚШ жарысында қатыса алғандықтан соңғы маусымында сирек ұпай жинады. 2005 жылғы маусымда 9 түрлі жүргізуші поул позициясын жеңіп алды, бұл 1968 жылғы маусымдағы 8 түрлі поул позициясының бұрынғы рекордын жаңартты. Бұл әртүрлі поул позициясының саны 2022 жылғы чемпионаттың соңына дейін рекордтық болып қала береді.

Нәтижелер мен рейтингтер

2005 жылғы Формула-1 күнтізбесінде Еуропа мен Азияны бөліп тұратын шекараға жақын, Түркияда жаңа жарыс өтті. Жаңадан салынған Стамбул трассасы 2004 жылы қосылған Бахрейн мен Қытайға қосылды. 2005 жылғы маусымда ең ыстық Гран-прилердің екеуі өтті: Малайзиядағы жарыстың басында трасса температурасы 51 °C (124 °F) болды, ал Бахрейнде сынап бағанасы 56 °C (133 °F) жоғары көтерілді.