Кіріспе
Formula One автожарысы Formula One race Түркия Гран-приі – Германн Тильке жобалаған Formula One автожарысы. Бұл жарыс 2005 жылғы F1 маусымы мен 2011 жылғы F1 маусымы аралығында, сондай-ақ 2020 жылғы F1 маусымы мен 2021 жылғы F1 маусымы аралығында Formula One әлем чемпионатының бөлігі болды, соңғы екеуі COVID-19 пандемиясының салдарынан өткізілді. Фелипе Масса және Ferrari сәйкесінше ең табысты пилот және конструктор болып табылады, олар бұл жарысты әрқайсысы үш рет жеңіп алған.
Formula One race
The Turkish Grand Prix is a Formula One motor race held at Istanbul Park, designed by Hermann Tilke. The race was part of the Formula One World Championship between F1 season of 2005 and F1 season of 2011, and F1 season of 2020 to F1 season of 2021, the latter two being due to the COVID 19 pandemic. Felipe Massa and Ferrari are the most successful driver and constructor respectively, having won the race three times each.
Тарих
Жарыстың басты қиындықтарына қарамастан, оның ішінде саяхаттың бір бөлігін қайықпен жүзеге асыру, командалар 2020 жылғы жарыстан басқа барлық жарыстарға жабдықтарын Еуропадағы өндіріс орындарынан әкелді. Трассаның ерекшелігі 2005 жылғы Түркия Гран-приінің тұңғыш күнінде қызықты жарысқа алып келді, көптеген пилоттар тым күшпен жүргізу салдарынан жолдан шығып кетті, әсіресе 8-бұрышта Хуан Пабло Монтойя Тиаго Монтейроның «Жордан» командасымен соқтығысқаннан кейін соңғы екі айналымда жолдан кетіп қалды. Бұл Фернандо Алонсоға Кими Райкконеннен кейін екінші орынға көтерілуге мүмкіндік берді, бұл олардың Әлем Чемпионаты үшін күресіне маңызды әсер етті. Бір жыл өткен соң Фелипе Масса Тузлада алғашқы поул-позициясын алып, жеңіске жетті. Жарыстың басында «Феррари» командасы 1-2 орындарда болды, Масса Майкл Шумахерден озып кетті. Витантонио Льюццидің айналуы қауіпсіздік машинасының шығуына себеп болды, ал «Феррари» командасы бірден пит-стопқа кірді. Алонсо Шумахерді озып өтіп, жарыстың соңына дейін көшбасшылығын сақтап қалды. Масса 2007 жылы жаңа командаласы Райкконеннен бұрын жеңіске жетті. 2008 жылы жарыс мамыр айында өтті. Екі тоқталым жасаған Масса үш тоқталым жасаған Льюис Хэмилтонды озып, жарысты жеңіп алды, бірақ Хэмилтон жарыс барысында оны озып кеткен еді. 2011 жылы жарыс өткізілуі күмәнді болды, себебі Берни Экклстоун жарысқа төлемақыны екі есеге арттыруды қалады. Алайда, Экклстоун кейіннен жарыс 2011 жылғы күнтізбеге енгізілетінін растады, күнтізбе Үндістан Гран-приінің қосылуымен жиырма жарысқа дейін кеңейтілді (бірақ Бахрейн Гран-приінің жойылуы салдарынан тек он тоғыз жарыс өтті). 2011 жылдың 30 шілдесінде Түркия Гран-приі 2012 жылдан бастап күнтізбеге енгізілмейтіні жарияланды, себебі жылдық шығындар туралы келісімге келісім болмады. Жарыс ұйымдастырушылары жарысқа төлемақы тым жоғары екенін мәлімдеді, ал Экклстоун жарыстың тиімсіздігіне нашар насихаттауды кінәлады. 2013 жылдың 9 қаңтарында үкімет 2013 жылы Тузлада өткізілетін Формула-1 келісімін мақұлдамау туралы шешім қабылдады. Жобаның жалпы құны шамамен 20 миллион долларды құрады және 13 миллион доллар мемлекеттік қаржыландыру қажет болды. Алайда, үкімет мақұлдау бермеді, нәтижесінде жоба іске аспады.
2005 жыл
Түркияның тұңғыш Гран-присінің жеңімпазы Кими Райкконен (Макларен Мерседес) болды, Фернандо Алонсо (Рено F1) екінші орын алды, ал үшінші орынды Хуан Пабло Монтойя (Макларен Мерседес) иеленді. Ең жылдам айналымды Хуан Пабло Монтойя 1'24.770 уақытта жасады, бұл нәтиже әлі де ешкімге бағынбады.
2006 жыл
2006 жылғы Түркия Гран-присін бастап соңына дейін көшбасшылық еткен Фелипе Масса (Ferrari) жеңіске жетті, Фернандо Алонсо (Renault F1) екінші, ал жеті дүркін әлем чемпионы Михаэль Шумахер үшінші орынды иеленді. Ең жылдам айналымды Михаэль Шумахер 1:28.005 уақытта жасады. 2006 жылғы жарыс аяқталған соң марапаттау рәсімінде жеңімпаз кубогын Мехмет Али Талат табыс етті, ол телеарна көрермендеріне Түркия ғана мойындаған Солтүстік Кипр Түрік Республикасының президенті ретінде таныстырылды. FIA бұл жағдайды ұйымның саяси бейтараптығын бұзу мүмкіндігі ретінде тергеуді бастайтынын мәлімдеді. Жеңімпаз кубогын кім тапсыратыны соңғы сәттерге дейін белгісіз болды, бұл FIA-ға вето құқығын пайдалануға уақыт қалдырмады. Кейбір сарапшылар бұл оқиға Түркия Гран-приінің болашағына қауіп төндіретінін, сондай-ақ FIA санкциялаған тағы бір жарыс – Түркиядағы Әлем ралли чемпионатының кезеңіне де әсер ете алатынынан қорқынышты. Нәтижесінде 5 миллион доллар айыппұл салынды, бірақ ол кейін жартысына дейін төмендетілді.
2007 жыл
2007 жылғы Түркия Гран-присінің жеңімпазы – бразилиялық Фелипе Масса (Ferrari) болды, ол жарысты екінші жыл қатарынан жеңіп, pole position-да бірінші орын алды. Жарыстан кейінгі баспасөз мәслихатында ол: «Истанбул паркі – оның мансабын өзгерткен, соңында жарыстарда жеңіске жете бастаған трасса» деді. Ол трассаны да, қаланы да жоғары бағалады. Ең жылдам шеңберді Kimi Räikkönen 1 минут 27.295 секундта көрсетті.
2008 жыл
2008 жылғы Түркия Гран-присінің жеңімпазы бразилиялық Фелипе Масса (Ferrari) болды, ол жарысты үшінші жыл қатарынан жеңіп, бірінші орыннан старт алды. Ең жылдам шеңберді Kimi Räikkönen 1 минут 26.506 секундта көрсетті.
2009 жыл
Жеңімпаз – британдық Дженсон Баттон («Brawn GP» командасынан), ал австралиялық Марк Уэббер және «Red Bull Racing» командасының неміс спортшысы Себастьян Феттель үштікті түгелдейді. Ең жылдам айналымды соңында жеңіске жеткен Дженсон Баттон 1:27.579 уақытпен көрсетті.
2010 жыл
Жеңімпаз – «Макларен» командасының британдық Льюис Хэмилтон, екінші орынды оның командаласы және отандасы Дженсон Баттон, ал үшінші орынды «Ред Булл Ресинг» командасының австралиялық Марк Веббер иеленді. Веббер жарысты поул-позициядан бастап, командаласы Себастьян Феттельмен соқтығысқанға дейін көшбасшы болып тұрды.
2011 жыл
Себастьян Феттель 2011 жылғы жарысты Red Bull Racing командасы үшін жеңіп алды, командаласы Марк Веббер мен Ferrari-дің Фернандо Алонсодан бұрын финиш сызығын кесті. Бұл жарыс Формула-1 тарихындағы құрғақ жарыстар арасында ең көп пит-стоптар мен озу маневрлерімен еректелді.
2020 жыл
2020 жылы COVID-19 пандемиясына байланысты бастапқыда жоспарланған бірнеше жарыс жойылды. Түркия Гран-приі 2020 жылдың тамызында жаңартылған күнтізбеге қосылды және жарыс күндері 2020 жылдың 13-15 қарашасы аралығында өтті. Жарыс күндері жаңадан жаңартылған трасса, туралы Pirelli хабардар болмаған және сынақтан өткізе алмаған, тиісті доңғалақтар әкеле алмаған, сондай-ақ бұрыннан болатын сырғалғыш жағдайды нашарлатқан қатты жаңбыр жағдайды ушықтырды. Racing Point командасының Лэнс Стролл ылғалды жағдайда поул позициясын иеленді. Бірінші қатардан алтыншы орыннан старт алған Mercedes командасының Льюис Хэмилтон жарыстың ортасында көшбасшылыққа шығып, жарысты жеңіп, жетінші әлем чемпионаты титулын жеңіп алды, бұл нәтижемен ол Михаэль Шумахердің рекордын қайталады.
2021 жыл
Түркия Гран-приі бастапқыда 2021 жылғы Формула-1 әлем чемпионатында Канада Гран-приінің орнына қосылған болатын, себебі Канадаға кіруге шектеулер қойылған еді. Бірақ, Ұлыбритания үкіметі Түркияға саяхатты шектегендіктен, жарыс кейінге жылдырылды, ал оның орнын Штирия Гран-приі иеленді. Кейін жарыс күнтізбеге қайта қосылып, жойылған Сингапур Гран-приінің орнын алды. Жарысты Мерседес командасының пилоты Валтери Боттас жеңіп алды, ол поул-позициядан старт алып, жарыстың басым бөлігінде көшбасшы болды.