Кіріспе
1999 жылы жазылған Ray Kurzweil-дің ғылыми-публицистикалық кітабы "Рухани машиналар дәуірі: Компьютерлер адам ақылынан басып өтетін кезде" – өнертапқыш және болашақты зерттеуші Ray Kurzweil-дің жасанды интеллект және адамзаттың болашағы туралы ғылыми-публицистикалық еңбегі. 1999 жылғы 1 қаңтарда Viking баспасынан қатты мұқабамен алғаш жарық көрген бұл кітапқа The New York Times, The New York Review of Books және The Atlantic басылымдары назар аударды. Кітапта Курцвейл 21-ғасырдағы технологияның қалай дамитынын көрсетеді. Курцвейл эволюцияның куәсі ретінде адамдардың өздерінен ақылды машиналар жасайтынына сенімді. Ол үдемелі өсім заңы арқылы "маңызды оқиғалардың" уақыт өте келе жиілеу себебін түсіндіреді. Сондай-ақ, бұл компьютерлердің есептеу қуатының экспоненциалды түрде өсуін түсіндіреді. Курцвейлдің сөзіне қарағанда, бұл өсім – жасанды интеллект құрудың бір бөлігі, ал қалғандары – автоматты білімді игеру және рекурсия, нейрондық желілер мен генетикалық алгоритмдер сияқты алгоритмдер. Курцвейлдің болжамы бойынша, адам деңгейіндегі интеллектіге ие машиналар бірнеше онжылдық ішінде қолжетімді компьютерлік құрылғыларда пайда болады, бұл өмірдің көптеген салаларын өзгертеді. Оның айтуынша, нанотехнологиялар біздің денелерімізді жетілдіріп, қатерлі ісіктерді емдейді, ал адамдар компьютерлермен тікелей нейрондық интерфейстер арқылы байланыса алады немесе толық уақыт виртуалды шындықта өмір сүре алады. Курцвейлдің пікірінше, машиналар "өз еркімен әрекет ететіндей" және тіпті "рухани тәжірибелерге ие болады". Оның сөзіне сүйенсек, адамзат пен оның машиналары біртұтас болатындықтан, адамдар мәңгілік өмір сүреді. Ол интеллекттің Жерден тыс кеңістікке қарай кеңейетінін және ғаламның тағдырына әсер ететіндей күшті болатынын болжайды. Сарапшылар Курцвейлдің болжамдағы дағдысын, технологиялық трендтерді экстраполяциялау қабілетін және түсініктемелерінің айқындығын бағалады. Дегенмен, компьютерлердің санаға ие болатыны туралы пікірлер қарама-қайшы болды. Философтар Джон Сёрл мен Колин МакГинн есептеудің өзі саналы машинаны құра алмайтынын мәлімдейді. Сёрл өзінің әйгілі қытай бөлмесі аргументінің бір түрін ұсынады, бұл жолы шахмат ойнайтын компьютерлерге қатысты, бұл тақырыпты Курцвейл де қамтиды. Сёрл компьютерлердің олар үшін мағынасы жоқ символдарды ғана манипуляциялай алатынын жазады, егер бұл рас болса, онда кітаптың көп бөлігі күңкіреп қалады.
The Age of Spiritual Machines: When Computers Exceed Human Intelligence is a non fiction book by inventor and futurist Ray Kurzweil about artificial intelligence and the future course of humanity. First published in hardcover on January 1, 1999, by Viking, it has received attention from The New York Times, The New York Review of Books and The Atlantic. In the book Kurzweil outlines his vision for how technology will progress during the 21st century. Kurzweil believes evolution provides evidence that humans will one day create machines more intelligent than they are. He presents his law of accelerating returns to explain why "key events" happen more frequently as time marches on. It also explains why the computational capacity of computers is increasing exponentially. Kurzweil writes that this increase is one ingredient in the creation of artificial intelligence; the others are automatic knowledge acquisition and algorithms like recursion, neural networks, and genetic algorithms. Kurzweil predicts machines with human level intelligence will be available from affordable computing devices within a couple of decades, revolutionizing most aspects of life. He says nanotechnology will augment our bodies and cure cancer even as humans connect to computers via direct neural interfaces or live full time in virtual reality. Kurzweil predicts the machines "will appear to have their own free will" and even "spiritual experiences". He says humans will essentially live forever as humanity and its machinery become one and the same. He predicts that intelligence will expand outward from Earth until it grows powerful enough to influence the fate of the universe. Reviewers appreciated Kurzweil's track record with predictions, his ability to extrapolate technology trends, and his clear explanations. However, there was disagreement on whether computers will one day be conscious. Philosophers John Searle and Colin McGinn insist that computation alone cannot possibly create a conscious machine. Searle deploys a variant of his well known Chinese room argument, this time tailored to computers playing chess, a topic Kurzweil covers. Searle writes that computers can only manipulate symbols which are meaningless to them, an assertion which if true subverts much of the vision of the book.
Өмірбаян
Рей Курцвейл – өнертапқыш және сериялық кәсіпкер. "Рухани машиналар дәуірі" жарық көрген кезде ол төрт компания құрған: соқыр адамдарға көмектесу үшін оптикалық таңбаларды тану және бейне сканерлеу технологиясын жасаған "Курцвейл компьютерлік өнімдері", нақты аспаптарды жоғары сапалы түрде модельдеуге қабілетті музыка синтезаторларын жасаған "Курцвейл музыка жүйелері", сөйлеуді тану технологиясын жасаған "Курцвейл қолданбалы интеллекті" және баспадан дыбысқа оқу технологиясын жасаған "Курцвейл білім беру жүйелері". Сыншылар оның бұрынғы кітабы "Ақылды машиналар дәуірі" бойынша жасаған болжамдарының "көбісі орындалды" дейді.
Қайтарымның жеделдету заңы
Курцвейл ғаламдағы оқиғалардың жиілігі Ұлы жарылыстан бері баяулап келе жатқанын түсіндіре бастайды, ал эволюция маңызды табыстарға үнемі жеделдеп жетіп келеді. Бұл парадокс емес, ол энтропия (дәуірсіздік) жалпы өсіп келеді, бірақ жергілікті тәртіптің арту ошақтары гүлденуде дейді. Курцвейл биологиялық эволюцияның қалай технологияға, одан есептеуге, ал олар Мур заңына қалай алып келетінін түсіндіреді. Курцвейл осы прогреске байланысты бірнеше заңдарды ашады, соның нәтижесінде үдемелі өсімнің заңына жетеді, ол тәртіп арта келе уақыт жылдамдайды дейді. Оның пікірінше, Мур заңы "2020 жылға дейін" тоқтайды, бірақ үдемелі өсім заңы прогресс үдемелі жалғасатынын қажет етеді, сондықтан экспоненциалды өсуді жалғастыру үшін жаңа технология ашылады немесе жетілдіріледі. "Ақылды машиналар дәуірі" кітабындағыдай, Курцвейл мұнда эволюцияның интеллект коэффициенті нөлден сәл ғана жоғары екенін дәлелдейді. Оның айтуынша, бұдан жоғары емес, себебі эволюция тым баяу жүреді, ал интеллект уақыттың функциясы. Курцвейл адамдар эволюциядан әлдеқайда ақылды екенін, соңғы мыңдаған жылдарда жасаған жаңалықтарымызға сүйене отырып, ал біздің туындыларымыз жақын арада бізден ақылды болады деп түсіндіреді. Үдемелі өсімнің заңы бұл бірнеше онжылдық ішінде орын алатынын болжайды, деп мәлімдейді Курцвейл.
Ақыл-ой философиясы
Курцвейл ми имплантаттары және миды сканерлеуге қатысты бірнеше ой-эксперименттер ұсынады; ол біз атомдардың жиынтығы емес, керісінше, әр түрлі ортада, әр уақытта көрініс бере алатын үлгі екенімізге келеді. Ол өзіне-жақындық пен сананың қарапайым материядан қалай пайда болатынының сырын ашуға тырысады, бірақ оған шешім таба алмайды. Курцвейл өзінің унитариандық діни тәрбиесіне сүйене отырып, "барлық бұл көзқарастар бірге қарағанда дұрыс, бірақ жеке-жеке қарағанда жеткіліксіз" дейді, сонымен бірге бұл "қарама-қайшылықты және түсініксіз" екенін мойындайды. Курцвейл рухани тәжірибені "күнделікті физикалық және өлшеулі шектерінен асып, терең шындықты сезіну" деп анықтайды. Ол "тек болу – тәжірибе ету, саналы болу – өзінің рухани екенін және руханилықтың мәнін көрсетеді" деп түсіндіреді. Болашақта, Курцвейлдің пікірінше, компьютерлер "саналы екенін, демек рухани" деп мәлімдейтін болады және "21-ші ғасыр машиналарын" шіркеуге баратынына, медитация жасайтынына және осы руханилықпен байланысу үшін дұға ететініне сенеді.
Жасанды интеллект
Курцвейлдің айтуынша, Алан Тьюрингтің 1950 жылы жариялаған «Есептеу машиналарын және интеллектіні» атты мақаласы жасанды интеллект саласын қалыптастырды. Ол осы саладағы алғашқы табыстар болашаққа қатысты шамадан тыс болжамдарға әкелгенін, бірақ олардың іске аспағанын мойындайды. Курцвейл интеллектті – мақсаттарға жету үшін «шектелген ресурстарды ең тиімді пайдалану қабілеті» деп санайды. Ол рекурсивті шешімдерді нейрондық желілермен салыстырады, екеуін де жақсы көреді, бірақ нейрондық желілердің өте құнды екенін ерекше атап көрсетеді, себебі олар ақпаратты өңдеу кезінде жояды, ал мұндай іс таңдаулы түрде жасалса, шынайы әлемдегі деректерді түсіну үшін өте маңызды. Нейрон «кіріс сигналдарының шуын бір битке дейін азайта отырып» жұмыс істейді немесе жұмыс істемейді. Ол биологиялық эволюцияны тиімді түрде имитациялайтын генетикалық алгоритмдерді де жоғары бағалайды. Курцвейлдің сөзіне қарағанда, рекурсия, нейрондық желілер және генетикалық алгоритмдер – бұл интеллектуалды машиналардың құрамдас бөліктері. Алгоритмдерден өзге, Курцвейл машиналарға білім де қажет дейді. Нейрондық желілер мен генетикалық алгоритмдер сияқты жаңа технологиялар бастапқы механизмдерді құрудан гөрі айтарлықтай көп оқытуды талап етеді. Қолмен кодталған білім – қиын және нашар, ал тіл арқылы білім алу өте күрделі.
Жаңа ми жасау
Курцвейлдің айтуынша, жасанды ми құру үшін формулалар, білім және жеткілікті есептеу қуаты қажет. Оның пікірінше, "2020 жылға дейін" 1000 долларлық жеке компьютер адам миымен шамалас жылдамдық пен жадқа ие болады, бұл оның үдемелі өсім заңы мен мидың есептеу жылдамдығы және жад сыйымдылығына қатысты жеке бағалауларына негізделген. Курцвейл Мур заңы 2020 жылға дейін сақталады деп болжайды, сондықтан қазіргі интегралды схемалар адам миының есептеу деңгейіне жақындауы керек, бірақ ол үш өлшемді чиптер келесі маңызды технология болады дейді, одан кейін оптикалық есептеу, ДНК есептеу, нанотүтіктер немесе кванттық есептеулер пайда болуы мүмкін. Курцвейл жасанды ми үшін ең жақсы үлгі – нағыз адам миы деп санайды және сақталған адам миын тілімдеп цифрландыруды немесе технология мүмкіндіктеріне қарай оларды бұзусыз зерттеуді ұсынады. Курцвейл миды жалпы түсіну үшін сканерлеуді және нақты бір адамның миын дәл егжей-тегжейлі сақтау үшін, мысалы, компьютерге "көшіру" үшін сканерлеуді ажыратады. Оның сөзіне göre, екіншісін жасау әлдеқайда қиын, себебі ол әлдеқайда көп мәліметті қамтуды талап етеді, бірақ ол да әрі қарай орындалады. Сол кезде "біз аппараттық емес, бағдарламалық құралға айналамыз" және біздің өмір сүру мерзіміміз "жинап алынған сақтық көшірмелер" жасау қабілетімізге байланысты болады.
Жаңа органдар құру
Курцвейл адамдардың көптеген ойлары олардың денелерімен байланысты екенін атап өтеді және денесіз ми жасауға сенбейтінін мәлімдейді. Ол кітап жарық көрген кездегі барлық денеге орнатылатын құрылғыларды қарастырып, біздің денелеріміз уақыт өте келе синтетикалық бола бастағанын түсіндіреді. Курцвейлдің айтуынша, бұл үрдіс жалғасады және технология макроскопиялық имплантаттардан жасуша деңгейіне дейін, содан кейін нанотехнологияға қарай дамиды. Нанотехнология бүкіл әлемді өзгертуге қабілетті, – дейді Курцвейл. Материалдарды молекуладан молекулаға құрастыру арқылы энергия мәселелерін шешуге, қатерлі ісіктер мен басқа да ауруларды емдеуге, дене күшін арттыруға, тіпті өздігінен құралатын тамақ, киім және ғимараттар жасауға болады. Курцвейл нанотехнологияның үлкен тәуекелмен байланысты екенін мойындайды: тірі организмнің шектеулерінен тыс, өз-өзін көбейтіп, бақылаудан шығып, барлығын жұтып кетуі мүмкін. Бірақ ол қазірдің өзінде ядролық энергия және қару-жарақ сияқты қауіпті технологиялар бар екенін, бірақ біз оларды салыстырмалы түрде қауіпсіз ұстауға тырысып жатырмыз, сондықтан нанотехнологиямен де осылай істей аламыз деп санайды. Соңында Курцвейл виртуалды денелердің пайда болу мүмкіндігін айтады, онда тікелей нейрондық имплантаттар денеңіздің бар екенін сезінуге және ешқандай физикалық көрініссіз оны басқаруға мүмкіндік береді. Бірақ ол осы ойды тез арада нанотехнологияға қайтарады, жетілген нанотехнология виртуалды әлем сияқты болады дейді, себебі "пайдалы тұман" мүлдем көзге көрінбейді, содан кейін бірден функционалды физикалық нысандарға айналады. Курцвейл болашақтағы жыныстық қатынас тақырыбына тоқталып, әрбір жаңа технология "жыныстық мотивтерді қабылдайтынын" еске салады. Курцвейл виртуалды секс, секс-боттар, сондай-ақ "виртуалды Канкун жағажайында" серуендеу сияқты қарапайым әрекеттерді де көз алдына елестетеді.
Техниканың жай-күйі
Курцвейл 1999 жылы компьютерлер өмірдің көп саласында маңызды екенін түсіндіреді, бірақ сол кезде күтіліп тұрған Y2K мәселесіне байланысты үлкен бұзылыс болмайтынын болжайды. Оның айтуынша, компьютерлер әлі күнге дейін шектеулі ойлы және нәзік, бірақ нақты салаларда интеллект белгілерін көрсетуде. Мысал ретінде Курцвейл компьютер жасаған немесе көмектескен музыканы, сондай-ақ әдебиет пен поэзияны автоматты немесе жартылай автоматты түрде жасау құралдарын келтіреді. Ол Гарольд Коэн бағдарламалаған ААРОН салған суреттердің мысалдарымен бөліседі, оларды автоматты түрде жасауға болады. Курцвейл "Ақылды машиналар дәуірі" кітабынан және бұрынғы презентацияларынан жасаған болжамдарын қайта қарастырады және өзінің нәтижелеріне өте қуанышты. Соңында ол ақылды машиналар жұмыс орындарын қысқартатындықтан, жаңа луддиттік қозғалыс пайда болады деп болжайды, бірақ жаңа және жақсы жұмыс орындарының жалпы пайдасы болады деп күтеді.
Болжамдар
Курцвейл бұл жылдардың әрқайсысы үшін тығыз болжамдар жасаған: 2009, 2019, 2029, 2099. Мысалы, 2009 жыл туралы айтқанда, ол компьютерлік жабдық, білім беру, мүмкіндігі шектеулі адамдар, байланыс, бизнес және экономика, саясат және қоғам, өнер, соғыс, денсаулық сақтау және медицина, философия сияқты көптеген жеке болжамдар жасайды. Мысалы, ол 2009 жылғы компьютердің жоғары сапалы, бірақ біршама дәстүрлі дисплейі бар планшет немесе одан кіші құрылғы болатынын болжайды, ал 2019 жылы компьютерлер "көбінесе көзге көрінбейді" және кескіндер көбінесе торқаға тікелей проекцияланады, ал 2029 жылға қарай компьютерлер тікелей нейрондық байланыс арқылы қарым-қатынас жасайды деп болжайды. Сол сияқты, 2009 жылы ол Тьюринг тестіне қызығушылық пен болжамдар бар екенін айтады, 2019 жылға қарай компьютерлердің тестіден өтуі туралы "жиі хабарлар" пайда болады, бірақ бұл қатаң түрде тексерілмейді, ал 2029 жылға қарай машиналар тестіден "тәжірибелі түрде" өтеді, дегенмен машина мен адам интеллектісін салыстыру туралы пікір таластар әлі де жалғасады. 2009 жылы ол бір адам миының қуатына тең келетін суперкомпьютер қажет екенін жазады, 2019 жылы 4000 доллармен соның қалпына келуге болады, ал 2029 жылы 1000 доллармен 1000 адам миының эквивалентін сатып алуға болады. Доллар мөлшері 1999 жылғы доллармен көрсетілген. Курцвейл 2019 жылға қарай адамның өмір сүру ұзақтығы "жүзден асып кетеді", 2029 жылға қарай 120-ға жетеді және 2099 жылға қарай адамдар мен компьютерлер біріккеннен кейін шексіз ұзаққа созылады деп болжайды.
Әлемнің қалған бөлігі
Курцвейл ғаламдағы тіршілік "сирек те, көп те" екенін айтады, яғни ұзақ аралықта ештеңе болмайды, ал содан кейін шағын ғана кеңістікте ол әр жерде кездеседі. Оның пікірінше, технологияны ойлап тапқан кез келген тіршілік түрі, егер тірі қалса, салыстырмалы түрде жылдам технологиямен бірігуге жетеді, ол адамдардың да осылай болатынын болжайды. Сондықтан, Курцвейл түсіндіреді, егер біз басқа өркениетпен кездессек, біз іс жүзінде оның технологиясымен кездесетін болар едік. Технологияның мөлшері микроскоптық болуы мүмкін, себебі барлау үшін осы ғана жеткілікті. Өркениет білімнен басқа ештеңе іздемейді, демек біз оны байқамай қалуымыз мүмкін. Курцвейлдің ойынша, интеллект – ғаламдағы ең күшті күш, өйткені интеллект планетаны астероидтен қорғау сияқты кең ауқымды физикалық өзгерістерге қабілді. Курцвейл ғаламның "компутациялық тығыздығы" артқан сайын, интеллект тіпті "ірі аспан күштерімен" де теңесе алатынын болжайды. Ғаламның үлкен қысыммен аяқталуы немесе ұзаққа созылған кеңеюі туралы пікірталас бар, Курцвейлдің айтуынша, жауап әлі де белгісіз, себебі интеллект соңында шешім қабылдайды.
Талдау
Курцвейл 1997 жылы шахматтан әлем чемпионын жеңген IBM компьютері Deep Blue-ды жаңа ғана пайда бола бастаған машиналық интеллекттің мысалы ретінде келтіреді. Калифорния университетінің (Беркли) философия профессоры және авторы Джон Сэрл, «Жаңа Йорк кітаптар шолуында» «Рухани машиналар дәуірі» туралы жазған рецензиясында Курцвейлдің тұжырымымен келіспейді. Сэрлдің пікірінше, Каспаров «әрине, шахмат ойнады», ал компьютердің істегені «оны есімде қалдырмайды»; оның орнына ол тек «мағынасыз символдар жиынымен» манипуляциялады. Курцвейл оған жауап ретінде, дәл осындай аргументті адам миына қатысты да айтуға болатынын мәлімдейді, себебі жеке нейрондар мидың шешіп жатқан үлкен мәселесін толық түсінбейді, бірақ олардың біріккен әрекеті сана деп аталатын нәрсені құрайды. Сэрл бір нәрсенің симуляциясын «көшіру немесе қайта жаратумен» салыстыра береді. Сэрл компьютер ас қорыту процесін модельдей алатынын, бірақ нақты пиццаны қорыта алмайтынын атап көрсетеді. Сол сияқты, компьютерлер саналы мидың процестерін имитациялай алады, бірақ бұл оның саналы екенін білдірмейді. Сэрл «нейрондардан өзгеше химиялық құрамды пайдаланып» жасанды сананы құратын миды жасауға қарсы емес, егер ол «мидің нақты себептік күштерін» қайталаса ғана. Ол бұл есептеудің өзіндік қабілетіне қарсы, себебі ол тек символдарды манипуляциялауды қамтиды. Сэрл қорытындылай келе, Курцвейл болжаған есептеу қуатының артуы «саналы машина жасауға бізді ешқайсысын жақындатпайды», керісінше, саналы машина жасаудың алғашқы қадамы – мидың сананы қалай өндіретінін түсіну, ал біз бұл саланың басындамыз. Алайда, Кантербери университетінің философия профессоры Диана Праудфут «Science» журналында Курцвейлдің тарихи деректерінің дұрыс еместігін, ал философиялық түсінігінің кемшіліктері бар екенін және осы кемшіліктер оның болашақ туралы ойларына «сенімсіздік тудыратынын» жазды. Стоунхилл колледжінің физика профессоры Чет Реймо «Рай Курцвейлдің цифрлық болашақты болжауда көптеген адамдардан жақсы нәтиже көрсеткенін» және «Курцвейл адам мен машина арасындағы шекараның толығымен жойылған әлемнің тартымды, кейде қорқынышты суретін салады» деп жазады. Ол кітаптың «біздің қастерлі сенімдерімізге қиындық тудыратындығын» және болашақты қалыптастыру үшін оны алдымен болжауымыз керек деп санайды. «The Christian Science Monitor» газетінің тілшісі Джим Бенсивенга Курцвейлдің «технологияны уақыт бойынша экспоненциалды түрде ойлау қабілетінің жоғары деңгейде және нақты екенін» айтады. Бенсивенга сондай-ақ, оның «дәлелденген тәжірибесі» бар болғандықтан, оның болжамдарын өте қастерлеуіміз керек дейді. Бұрынғы электр инженері профессоры Лайл Фейзель Курцвейлдің «Ақылды машиналар дәуірі» кітабындағы болжамдардың «көп бөлігі орындалғанын» және сондықтан «инженерлер мен компьютер ғалымдары осы кітапты оқуға тиіс» деп жазды.
Басқа медиада
Канадалық рок-топ Our Lady Peace 2000 жылғы "Рухани машиналар" тұжырымдық альбомын "Рухани машиналар дәуіріне" негіздеді. Олар Курцвейлді бірнеше трекке дауыс беруге шақырды, онда ол кітаптан таңдалған бөлімдерді оқыды. 2021 жылдың 29 қазанында Our Lady Peace "Рухани машиналар 2" атты жалғау альбомын NFT түрінде шығарды, ол 2022 жылдың 28 қаңтарында дәстүрлі форматта қолжетімді болды.