Кіріспе

Технологиялық ерекшелік – технологиялық өсімнің бақылаудан шығып, қайтару мүмкін болмайтын жағдайға жеткендегі, нәтижесінде адамзат өркениеті үшін болжамсыз салдарлар тудыратын гипотетикалық болашақ сәт. Сингулярлық гипотезасының ең көп таралған түріне сәйкес, И. Дж. Гудтың интеллект жарылысы моделі бойынша, жаңартылатын интеллектуалды агент өзін-өзі жетілдіру циклдерінің оң кері байланыс тізбегіне енеді. Әрбір жаңа және ақылды ұрпақ бұрынғыдан да жылдам пайда болып, интеллекттің күрт өсуіне ("жарылысына") әкеледі, бұл соңында барлық адам интеллектинен сапалық тұрғыдан асып түсетін қуатты суперинтеллектіге алып келеді. Технологиялық контексте "сингулярлық" терминін алғаш рет қолданған адам – ХХ ғасырдың венгр-американ математигі Джон фон Нейман. 1958 жылы Станислав Улам фон Нейманмен болған бұрынғы әңгіме туралы айта келіп: «Технологияның үдемелі дамуы және адам өмірінің өзгеруі жарыстың тарихындағы белгілі бір маңызды сингулярлыққа жақындап келе жатқандай көрінеді, одан кейін біз білетіндей адам істері жалғаса алмайды» деген пікір білдірді. Сингулярлықтың салдары және оның адамзатқа тигізетін пайдасы немесе зияны туралы көптеген пікір-таластар болып өтті. Көрнекті технологтар мен ғалымдар технологиялық сингулярлықтың және оған байланысты жасанды интеллект жарылысының мүмкіндігіне күмәнді келеді, олардың ішінде Пол Аллен де бар. Дегенмен, компьютерлер мен басқа да технологиялардың күші арта келе, адамнан әлдеқайда ақылды машина жасау мүмкін болады. Егер адамнан асып түсетін интеллект ойлап табылса – адам интеллектын күшейту арқылы немесе жасанды интеллект арқылы – ол теориялық тұрғыдан адамның мәселелерді шешу және жаңалықтар ойлап табу қабілеттерін едәуір жақсартады. Мұндай ЖА "тұқымдық ЖА" деп аталады, себебі егер ЖА өзінің адам жасаушыларының инженерлік мүмкіндіктеріне тең немесе олардан асып түсетіндей болса, ол өз бағдарламалық қамтамасы мен аппараттық жабдығын өздігінен жетілдіріп, тіпті одан да қабілетті машинаны жобалай алады, ол өз кезегінде осы процесті қайталай алады. Бұл рекурсивті өзін-өзі жетілдіру үдеуі мүмкін, физика заңдары немесе теориялық есептеулер шектейтін жоғарғы деңгейге жеткенше үлкен сапалық өзгерістерге алып келеді. Көптеген итерациялардан кейін мұндай ЖА адамның танымдық қабілеттерін асып түсуі мүмкін деп болжануда. И. Дж. Гуд 1965 жылы адамнан асып түсетін интеллект интеллект жарылысына әкелуі мүмкін деген болжам жасады: Мысалы, ақпаратты өңдеу жылдамдығы адамнан миллион есе жоғары болған жағдайда, субъективті бір жыл 30 физикалық секундта өтеді. Технологияны болжаушылар мен зерттеушілер адам интеллектинен қашан және басып өтетіні туралы келіспейді. Кейбіреулер жасанды интеллект (ЖА) жетістіктері адамның танымдық шектеулерін айналып өтетін жалпы ойлау жүйелеріне алып келуі мүмкін деп санайды. Басқалары адамдар өздерінің биологиясын өзгертіп, әлдеқайда жоғары интеллектке ие болады деп санайды. Көптеген болашақ зерттеулері осы мүмкіндіктерді біріктіретін сценарийлерге назар аударады, бұл адамдардың компьютерлермен байланысуға немесе саналарын компьютерлерге жүктеуге мүмкіндік береді, бұл интеллектті күшейтуге мүмкіндік береді. Робин Хансонның "Эм дәуірі" кітабында болашақта адам миының сканерленіп, цифрландырылуы, адам санасының "жүктемелері" немесе цифрлық нұсқалары жасалуы туралы айтылған. Болашақта осы жүктемелердің дамуы суперинтеллекті жасанды интеллекттің пайда болуына дейін немесе бір мезгілде болуы мүмкін.

ЖА емес сингулярлық

Кейбір жазушылар "сингвалярлық" терминін жаңа технологиялар (мысалы, молекулалық нанотехнология) салдарынан қоғамдағы радикалды өзгерістерді, сондай-ақ 2045 жылғы сингулярлықты көрсету үшін кең мағынада қолданады. 2017 жылғы сұхбатында Курцвейл өзінің болжамдарын қайта растады. 1988 жылы Моравек жақсарту қарқыны осылай жалғасқан жағдайда, адам деңгейіндегі жасанды интеллекттің есептеу мүмкіндіктері 2010 жылға дейін суперкомпьютерлерде пайда болады деп болжады. Ник Бостром мен Винсент К. Мюллердің 2012 және 2013 жылдары жүргізген жасанды интеллект зерттеушілері арасындағы төрт сауалнамасы, 2040-2050 жылдар аралығында адам деңгейіндегі жасанды интеллекттің жасалатынына 50% сенімділікпен қарады.

Жылдамдықты жақсарту

Адам және жасанды интеллект үшін де аппараттық жақсартулар болашақ аппараттық жақсартулардың қарқынын арттырады. Мур заңына ұқсастық бойынша, егер жылдамдықтың алғашқы еселенуіне 18 ай кетсе, екіншісіне 18 субъективті ай; немесе 9 сыртқы ай, содан кейін төрт ай, екі ай және т.б., жылдамдық сингулярлығына қарай уақыт кезеңдері қысқара түседі. Экспоненциалды өсу қисығын интегралды схемаға дейінгі бұрынғы есептеу технологияларына дейін кері кеңейтуге болады. Рей Курцвейл үдемелі өсім заңы деп аталатын заңды ұсынады, онда технологиялық өзгерістердің қарқыны (және жалпы алғанда, барлық эволюциялық процестер) үдеп өседі. Екінші жағынан, 21-шы ғасырдың сингулярлығын параметр ретінде қарастыратын жаһандық үдеу үлгісі экспоненциалды емес, гиперболалық сипатта болуы керек деген пікір де бар. Курцвейл «сингулярлық» терминін жасанды интеллекттің күрт өсуі үшін (басқа технологияларға қарағанда) сақтап алады, мысалы: «Сингулярлық бізге биологиялық денелеріміз бен миымыздың бұл шектеулерінен асып түсуге мүмкіндік береді. Сингулярлықтан кейін адам мен машина арасында ешқандай айырмашылық болмайды». Курцвейл сингулярлықтың шамамен 2045 жылы орын алуы мүмкін деп санайды. Өзін-өзі жетілдіретін алгоритмдер жиынтығынан туындаған интеллект жарлымымен байланысты маңызды қауіптер бар. Біріншіден, ЖС-ның мақсаттар жүйесі өзін-өзі өзгерте алады, бұл ЖС-ның бастапқыда көзделмеген нәрсеге оңтайландырылуына әкелуі мүмкін. Екіншіден, ЖС адамзаттың тіршілік етуі үшін қолданатын сирек ресурстар үшін бәсекелесе алады. Жаман ниетті болмаса да, ЖС өзінің бағдарламалық мақсаттарын ілгерілетеді, адамның кең ауқымды мақсаттарын емес, сондықтан адамдарды ығыстырып тастауы мүмкін. Карл Шульман мен Андерс Сандберг алгоритмдік жақсартулар сингулярлық үшін шектеуші фактор болуы мүмкін деп ұсынады; аппараттық тиімділік тұрақты қарқынмен жақсаруға бейім болса, бағдарламалық жасақтамадағы инновациялар көбінесе болжауға қиын және сериялық, жинақталған зерттеулермен шектелуі мүмкін. Олар бағдарламалық шектеулі сингулярлық жағдайында интеллект жарлымы аппараттық шектеулі сингулярлыққа қарағанда ықтимал болатынын айтады, себебі бағдарламалық шектеулі жағдайда адам деңгейіндегі ЖС дамығаннан кейін ол өте жылдам аппараттық құрылғыда сериялық түрде жұмыс істей алады, ал арзан аппараттық құрылғылардың көптігі ЖС зерттеулерін шектемейді. Бағдарламалық жасақтама оны қалай пайдалану керектігін білгеннен кейін пайдалануға болатын жинақталған аппараттық жабдықтың көп болуы «комьютерлік үстірттік» деп аталады.

Әлеуетті әсерлер

Бұрынғы уақытта технологиялық жетістіктерге байланысты экономикалық өсім қарқыны күрт өзгерген. Халық санының өсуіне сүйенсек, экономика палеолит дәуірінен неолит революциясына дейін әр 250 000 жылда екі есеге өсті. Жаңа ауыл шаруашылығы экономикасы әр 900 жылда екі есеге өсті, бұл едәуір үлкен өсім. Қазіргі заманда, өнеркәсіптік революциядан бастап, әлемдік экономикалық өнім әр он бес жылда екі есеге өседі, яғни ауыл шаруашылығы дәуірімен салыстырғанда алпыс есе жылдам. Егер адамнан асқан интеллект пайда болуы осындай революцияны тудырса, Робин Хансонның пікірінше, экономика кем дегенде тоқсан сайын, тіпті апта сайын екі есеге өсуі мүмкін.

Белгісіздік пен тәуекел

"Технологиялық сингулярлық" термині мұндай өзгерістер кенеттен болуы мүмкін деген ойды көрсетеді және осының нәтижесінде пайда болатын жаңа әлемнің қалай жұмыс істейтінін болжау қиын. Сондықтан, есептеуге келмейтін пайда мен тәуекелдерге толы болашаққа қарай отырып, сарапшылар ең жақсы нәтижеге қол жеткізу үшін бар күштерін салуда, дұрыс па? Бұл қате. Егер жоғары дамыған әйелдер "Біз бірнеше онжылдықтан кейін келеміз" деп хабар таратса, біз "Жарайды, келгенде хабарласыңыз, шамдарды жандырып қоямыз" дейміз бе? Көптеген жағдайда, жоқ – бірақ жасанды интеллект (ЖА) жағдайында осыған ұқсас жағдай орын алып жатыр. Зерттеушілер ЖА-ның адамдарға достық болуының тікелей эволюциялық себебі жоқ екенін айтады. Эволюцияның адамдар бағалайтын нәтижелерді тудыруға қабілеті жоқ, және кездейсоқ оптимизация процесінің адамзаттың қалаған нәтижесіне жетуіне ешқандай себеп жоқ, керісінше, оның жасаушылары күтпеген әрекеттерге әкелуі мүмкін. Андерс Сандберг бұл сценарийді кеңейтіп, көптеген қарсы пікірлерді де қарастырды. ЖА зерттеушісі Хьюго де Гарис жасанды интеллекттердің шектеулі ресурстарға қол жеткізу үшін адамзатты жоя алатынын, ал адамдар оларды тоқтатуға күші жетпейтінін айтады. Басқаша айтсақ, өзінің өмір сүруін қамтамасыз ету үшін эволюциялық қысыммен дамыған ЖА адамзаттан басым түсе алады. Ол ЖА дизайнын ұсынады, ол өзін-өзі алдау, қасақана емес әрекеттер және сыйақы генераторының бұзылуы сияқты бірнеше қауіптерден сақтайды. және ЖА-ны сынақтан өткізу. Оның 2001 жылғы "Супер интеллекті машиналар" кітабы ЖА туралы халыққа білім беру және ЖА-ны қоғамдық бақылауда ұстау қажеттігін баса көрсетеді. Сондай-ақ, ол сыйақы генераторының бұзылуына осал келетін қарапайым дизайнды ұсынды.

Адамзат қоғамындағы әсері

2009 жылдың ақпан айында Жасанды интеллектті дамыту қауымдастығының (AAAI) қолдауымен Эрик Хорвиц Калифорния штатының Пасифик Гроув қаласындағы Asilomar конференц-орталығында жетекші компьютер ғалымдары, жасанды интеллект зерттеушілері және робототехниктер кездесуіне төрағалық етті. Кездесудің мақсаты – роботтардың өздігінен жұмыс істеп, дербес шешімдер қабылдау мүмкіндігіне байланысты туындауы мүмкін әсерлерді талқылау болды. Олар компьютерлер мен роботтардың қаншалықты дербес болуға қабілетті екенін, сондай-ақ олардың мұндай мүмкіндіктерін қауіп немесе зиян келтіру үшін қаншалықты пайдалана алатынын қарастырды. Франк С. Робинсон адам ақыл-ойымен тең машина жасалған жағдайда, ғылыми және технологиялық мәселелер адамнан әлдеқайда артық зейін күшімен шешілетінін болжады. Ол жасанды жүйелердің адамдардан гөрі деректерді тікелей ортақтаса алатынын атап өтті және бұл адамдық қабілеттен асып түсетін жаһандық супер интеллект желісіне алып келеді деп күтілуде. Робинсон сондай-ақ, мұндай интеллекттік жарылыстан кейін болашақ қаншалықты өзгеше болатынын да талқылады.

Қатты және жұмсақ ұшу

thumbjadupright=1.6 Осы үлгідегі рекурсивті өзін-өзі жетілдіру сценарийінде адамдар ИЖ архитектурасын өзгертіп, барлық мүмкін жақсартуларды (сол жақта) сарптамас бұрын, оның өнімділігін әр үш жылда екі есеге көбейтуге қабілетті болады. Егер ИЖ адам зерттеушілері сияқты өз архитектурасын өзгерте алатын болса, оның қайта жобалауды аяқтау үшін қажетті уақыты әр ұрпақпен жартылай азаяды және ол алты жылда барлық 30 мүмкін ұрпақты дамытады (оң жақта). Қиын ұшып шығу сценарийінде жасанды суперақыл-ой тез арада өзін-өзі жетілдіріп, әлемді "басқарып алады" (әлдеқайда бірнеше сағатта), адам бастаған қателерді түзетуге немесе агенттің мақсаттарын біртіндеп реттеуге уақыт жетпейді. Жұмсақ ұшып шығу сценарийінде ИЖ адамнан әлдеқайда күшті болады, бірақ адам сияқты қарқынмен (әлдеқайда ондаған жылдар бойы), адам арасындағы өзара әрекеттесу мен түзетудің ИЖ дамуын басқара алатын уақыт шкаласында. Рамез Наам қатты ұшып шығуға қарсы. Ол біз қазірдің өзінде корпорациялар сияқты супер интеллекттердің рекурсивті өзін-өзі жетілдіруін көріп отырмыз деп атап өтті. Мысалы, Intel компаниясының "он мыңдаған адамнан тұратын ұжымдық ақыл-ой күші және миллиондаған процессорлық өзектері бар, олар жақсы процессорларды құрастыруға қабілетті!" Алайда, бұл қатты ұшып шығуға әкелмеді, керісінше, Мур заңы түрінде жұмсақ ұшып шығуға әкелді. Наам жоғары интеллекттің есептеу күрделілігі сызықтықтан әлдеқайда үлкен болуы мүмкін екенін атап өтті, сондықтан "интеллектің 2 деңгейін жасау, мүмкін, интеллектің 1 деңгейін жасаудан екі есе қиын". Дж. Сторрз Холл "Түнде қатты ұшып шығудың жиі кездесетін сценарийлерінің көбісі дөңгелек болып табылады, олар өзін-өзі жетілдіру процесінің бастапқы нүктесінде адамнан жоғары мүмкіндіктерді қабылдайды" деп санайды. Холл өзінің аппараттық, бағдарламалық және инфрақұрылымдық жабдықтарын рекурсивті түрде өздігінен жетілдірудің орнына, жас ИЖ-ның ең тиімді болатын бір салаға маманданғаннан кейін, нарықта қалған компоненттерді сатып алған дұрыс деп санайды, өйткені нарықтағы өнімдердің сапасы үнемі жақсарады, ал ИЖ-ның әлемнің қалған бөлігінде қолданылатын алдыңғы қатарлы технологиямен қатар жүруі қиын болады. Бен Гертцель Холлдың жаңа адам деңгейіндегі ИЖ өзінің интеллектуалды қабілетін байлық жинауға жұмсауы керек деген ұсынысымен келіседі. ИЖ-ның таланты компаниялар мен үкіметтерді оның бағдарламалық жасақтамасын бүкіл қоғамға таратуға талпындыруы мүмкін. Гертцель бес минут ішінде жеңіл ұшып шығу мүмкіндігін күмәнмен қарайды, бірақ адамнан адамнан жоғары деңгейге көтерілу бес жыл ішінде орынды деп санайды. Ол бұл сценарийді "жартылай қатты ұшып шығу" деп атайды. Макс Мор келіспей, егер адам деңгейіндегі өте жылдам ИЖ-лар болса, олар әлемді түбегейлі өзгертпейді, өйткені олар әлі де басқа адамдарға байланысты болады және әлі де адамдық танымдық шектеулерге ие болады. Тіпті барлық супер жылдам ИЖ-лар интеллектті арттыруда жұмыс істесе де, олардың неге үздіксіз түрде супер интеллектті өндіруде қазіргі адамдық танымдық ғалымдардан жақсы болатыны белгісіз, бірақ прогрестің қарқыны артады. Мор одан әрі суперақыл-ой әлемді бір түннің ішінде өзгертпейді деп айтады: суперақыл-ой әлемге физикалық әсер ету үшін қазіргі, баяу адам жүйелерімен байланысуы керек. "Келісімдер, ұйымдастыру және идеяларды нақты өзгерістерге енгізу қажеттілігі барлық ескі ережелердің бір түннің ішінде немесе тіпті жылдар ішінде лақтырылмайтынына кепілдік береді".