1841 жылғы Түрік бұғаздары туралы шарт: Ресейдің Жерорта теңізіне шығуын шектеді. Ұлы державалардың келісімі, қазіргі Монтрё конвенциясының алдындағы кезең.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
1841 жылғы Түрік бұғаздары туралы шарт
1841 treaty on the Turkish Straits
1841 жылғы 13 шілдеде сол кездегі Еуропаның Ұлы державалары – Ресей, Ұлыбритания, Франция, Австрия және Пруссия арасында жасалған Лондондық бұғаздар конвенциясында Осман империясының "ежелгі қағидасы" қайта орнатылды. Бұл қағида Түрік бұғаздарын (Босфор және Дарданелл) – Қара теңізді Жерорта теңізімен байланыстыратын бұғаздарды – барлық соғыс кемелерінен жапты, соғыс уақытында солтанның одақтастарының кемелерінен басқа. Осылайша, бұл Ұлыбританияның теңіз күшіне Ресейдің есебінен пайда келтірді, себебі Ресейдің теңіз флоты Жерорта теңізіне тікелей қол жеткізе алмады. Бұл шарт Босфор, Мармара теңізі және Дарданеллге қол жеткізу мәселелерімен айналысатын бірқатар шарттардың бірі болып табылады. Ол 1833 жылы жасалған Хункар Искелеси (Ункиар-Скелесси) шартындағы құпия бапқа жауап ретінде пайда болды, онда Осман империясы жалпы соғыс жағдайында Осман және Ресей империясының соғыс кемелеріне бұғаздарды пайдалануға эксклюзивті құқық берді, ал "кез келген сылтаумен шетелдік соғыс кемелерінің" кіруіне тыйым салды. Қазіргі қатынастарды реттейтін шарт – 1936 жылғы Монтрё конвенциясы, ол әлі де күшінде.
In the London Straits Convention concluded on 13 July 1841 between the Great Powers of Europe at the time—Russia, the United Kingdom, France, Austria and Prussia—the "ancient rule" of the Ottoman Empire was re established by closing the Turkish Straits (the Bosporus and Dardanelles), which link the Black Sea to the Mediterranean, from all warships whatsoever, barring those of the Sultan's allies during wartime. It thus benefited British naval power at the expense of Russia as the latter lacked direct access for its navy to the Mediterranean. The treaty is one in a series dealing with access to the Bosporus, the Sea of Marmara, and the Dardanelles. It evolved as a reaction to the secret article in the Treaty of Hünkâr İskelesi (Unkiar Skelessi), created in 1833, in which the Ottoman Empire guaranteed exclusive use of the straits to Ottoman and Imperial Russian warships in the case of a general war, allowing no "foreign vessels of war to enter therein under any pretext whatsoever". The modern treaty controlling relations is the Montreux Convention Regarding the Regime of the Straits from 1936, which is still in force.
Тарихи негіздер
"Страйттар туралы келісім" – Осман империясын күшейту мақсатындағы ірі державалардың арасындағы келісім. Ол 1809 жылы Ұлыбритания мен Осман империясы арасында қол қойылған Дарданелл шартынан туындады. 1831 жылдан бастап, Мұхаммед Әли басшылығымен Египет Осман империясына қарсы бүлік көтерді, нәтижесінде 1831-33 жылдар аралығындағы Египет-Осман соғысы болды. Ресей императоры Николай I Осман империясын қолдауды жөн көрді. 1833 жылы Ресей Константинопольді Осман империясының қорғанына көмектесу үшін теңіз күштері мен әскер жіберді. Ұлыбритания да Осман империясын қолдады. Бұл шаралар Николай I-ді Осман империясын Ресейге толық тәуелділікке түсіру және Балқан елдеріндегі христиан мемлекеттерінің билігін Осман Портасынан тартып алу жоспарларынан бас тартуға мәжбүр етті. Алайда, Страйттар туралы келісімнен кейін Осман империясы толыққанды тәуелсіздікке ие болмады, себебі ол қорғау үшін Ұлыбритания мен Францияға сүйенуге мәжбүр болды.
The Straits Convention was an agreement between the major powers to strengthen the Ottoman Empire. It evolved from the earlier Treaty of the Dardanelles, signed between Britain and the Ottomans in 1809. Beginning in 1831, Egypt, under the leadership of Muhammad Ali of Egypt, was revolting against the Ottoman Empire, resulting in the Egyptian–Ottoman War (1831–33). Russian Tsar, Nicholas I, chose to support the Ottomans. In 1833, Russia sent a naval force and troops to support the Ottoman defence of Constantinople. Britain was likewise supporting the Ottoman Empire. While these arrangements forced Tsar Nicholas I to abandon his plans for reducing the Ottoman Empire to complete dependence upon Russia and wresting the control of the Christian countries of the Balkans from the Porte, the Ottoman Empire was not wholly independent after the convention, as it relied on Britain and France for protection.