Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Швед суретшісі (1853–1919)
Swedish painter (1853–1919)
Ерте өмір және білім
Ларссон 1853 жылғы 28 мамырда Швецияның Стокгольм қаласындағы Гамла стан ауданында дүниеге келген. Оның ата-анасы өте кедей болғандықтан, балалық шағы бақытсыз болды. Ренате Пувогель өзінің «Карл Ларссон» (Кельн: Taschen; 1994) кітабында Ларссонның өмірі туралы толыққанды ақпарат береді: «Анасы Карл мен оның інісі Йоханмен бірге үйден қуылды; бірнеше уақытша тұрақтарда тұрғаннан кейін, отбасы сол кездегі Ладугардспланда, қазіргі Эстермалмдағы Grev Magnigränd үйінің 7-ші (кейін 5-ші) нөміріне көшті». Ларссонның әкесі маусымдық жұмысшы болып жұмыс істеді, Скандинавияға бағытталған кемеде отын жағушы болып жұмыс істеді, содан кейін жақын жердегі диірменнің жалға алу құқығын жоғалтты, бірақ кейін ол тек астық тасымалдаушысы болып жұмыс істеді. Ларссон оны сүйіспеншіліксіз, өзін-өзі ұстай алмайтын адам ретінде бейнелейді; ол ішіп, айқайлап, ашуланып, «Сенің туған күніңе қарғыс айтам!» деп айтқаннан кейін ұлының өмір бойына ашуын қоздырды. Ал Карлдың анасы отбасын асырау үшін ұзақ сағаттар бойы кір жуды. Дегенмен, он үш жасында кедей балалар мектебіндегі мұғалімі оны Швеция Корольдік өнер академиясына түсуге шақырды, және ол қабылданды. Академиядағы алғашқы жылдары Ларссон өзін әлеуметтік тұрғыдан кемсіз сезінді, шатасып, ұялды.
Larsson was born on 28 May 1853, in the Gamla stan neighborhood of Stockholm, Sweden. His parents were extremely poor, and his childhood was not happy. Renate Puvogel, in her book Carl Larsson (Cologne: Taschen; 1994), gives detailed information about Larsson's life: "His mother was thrown out of the house, together with Carl and his brother Johan; after enduring a series of temporary dwellings, the family moved into Grev Magnigränd No. 7 (later No. 5) in what was then Ladugårdsplan, present day Östermalm". Larsson's father worked as a casual laborer, sailed as a stoker on a ship headed for Scandinavia, and lost the lease to a nearby mill, only to work there later as a mere grain carrier. Larsson portrays him as a loveless man lacking self control; he drank, ranted and raved, and incurred the lifelong anger of his son after an outburst in which he declared, "I curse the day you were born". In contrast, Carl's mother worked long hours as a laundress to provide for her family. However, at the age of thirteen, his teacher at the school for poor children urged him to apply to the Royal Swedish Academy of Arts, and he was admitted. During his first years there, Larsson felt socially inferior, confused, and shy.
Мансап
Бірнеше жыл кітап, журнал және газеттерге сурет салатын иллюстратор болып жұмыс істегеннен кейін, Ларссон 1877 жылы Парижге көшіп келді, онда ол табысқа жете алмай, көптеген көңілсіз жылдарды еңбекқор суретші ретінде өткізді. Ларссон француздық прогрессивті импрессионистермен байланыс орнатуға құштар емес еді; керісінше, ол басқа швед суретшілерімен бірге, өзін радикалды өзгеріс қозғалысынан оқшаулады. Карл мен Карин Ларссонның сегіз баласы болды (Сюзанна (1884 ж.т.), Ульф (1887 ж.т.), Понтус (1888 ж.т.), Лисбет (1891 ж.т.), Брита (1893 ж.т.), Матс (1894 ж.т.), Керсти (1896 ж.т.) және Эсбьорн (1900 ж.т.)). Оның отбасы Ларссонның сүйікті модельдеріне айналды. Көрсетілген интерьерлердің көптеген бөліктерін интерьер дизайнері ретінде жұмыс істеген Карин Ларссон жасады. 1888 жылы жас отбасыға Кариннің әкесі Адольф Берго (1828–1890) Даларнадағы Фалун қаласының жанындағы Сундборн жерінде орналасқан Lilla Hyttnäs деген кішкентай үйді сыйға берді. Карл мен Карин бұл үйді өздерінің ерекше талғамына сай және отбасының қажеттіліктерін ескере отырып, сәндеді және жабдықтады. Оның картиналары мен кітаптары арқылы Lilla Hyttnäs әлемдегі ең танымал суретші үйлерінің біріне айналды, оның жасаушыларының көркемдік талғамын көрсетеді және шведтік интерьер дизайнының маңызды бағыты болды. Карл мен Карин Ларссонның ұрпақтары қазір бұл үйге ие және оны Carl Larsson gården деп атайды, әр жазда мамырдан қазанға дейін туристерге ашық ұстап тұрады. Өмірінің соңғы жылдарында ол депрессиядан жиі зардап шекті. Ұлттық музейдің вестибюлі үшін жасалған үлкен декоративтік жұмыс Midvinterblot (1915) жұмысын орындап жатқанда, Ларссон көздерімен проблеманы сезінді және жиі бас аурулары күшейді. 1919 жылдың қаңтар айында жеңіл инсульт алғаннан кейін, ол қалған уақытын өзінің естеліктерін аяқтаумен өткізді.
After several years working as an illustrator of books, magazines, and newspapers, Larsson moved to Paris in 1877, where he spent several frustrating years as a hardworking artist without any success. Larsson was not eager to establish contact with the French progressive Impressionists; instead, along with other Swedish artists, he cut himself off from the radical movement of change. Carl and Karin Larsson had eight children (Suzanne (b. 1884), Ulf (b. 1887), Pontus (b. 1888), Lisbeth (b. 1891), Brita (b. 1893), Mats (b. 1894), Kersti (b. 1896) and Esbjörn (b. 1900). His family became Larsson's favourite models. Many of the interiors depicted were the work of Karin Larsson, who also worked as an interior designer. In 1888, the young family was given a small house named Lilla Hyttnäs at Sundborn just outside Falun in Dalarna by Karin's father Adolf Bergöö (1828–1890). Carl and Karin decorated and furnished this house according to their particular artistic taste and also for the needs of the growing family. Through his paintings and books, Little Hyttnäs has become one of the most famous artist's homes in the world, transmitting the artistic taste of its creators and making it a major line in Swedish interior design. The descendants of Carl and Karin Larsson now own this house, now known as Carl Larsson gården, and keep it open for tourists each summer from May until October. In his later years he suffered from bouts of depression. While working on Midvinterblot (1915), a large decoration for the vestibule of the Nationalmuseum, Larsson experienced the onset of an eye problem and a worsening of his frequent headaches. After suffering a mild stroke in January 1919, he spent his remaining time completing his memoirs.
Суреттер
Ларссонның танымалдылығы 1890 жылдары түсті бейнелеу технологиясының дамуымен бірге едәуір артты, осы кезде швед баспасы Bonnier Ларссонның жазған және сурет салған, оның акварелінің толық түсті көшірмелерін қамтитын кітаптарын жариялады, олар «Үй» деп аталды. Дегенмен, осы қымбат альбомдардың таралымы 1909 жылы неміс баспагері Карл Роберт Лангевише (1874–1931) шығарған кітаптардың таралымына жете алмады. Лангевише таңдаған Карл Ларссонның акварелі, суреттері және мәтінінен құралған «Das Haus in der Sonne» (Кёнигштайн, Verlag Karl Robert Langewiesche. 1909) бірден неміс баспа индустриясының сол жылғы ең көп сатылатын кітаптарының біріне айналды – үш айда 40 000 дана сатылды, ал 2001 жылға дейін 40-тан астам басылым шығарылды. Карл мен Карин Ларссон мұндай жетістікке өте қуанғандарын мәлімдеді. Карл Ларссон мектептердегі, мұражайлардағы және басқа да қоғамдық ғимараттардағы фрескалары сияқты монументальді туындыларын өзінің ең маңызды жұмыстары деп есептеді. Оның соңғы монументальді жұмысы «Midvinterblot» (Қысқы құрбандық), 1915 жылы аяқталған майлы бояу, Стокгольмдегі Ұлттық мұражайдың қабырғасы үшін тапсырыс берілген (онда оның бірнеше фрескалары қабырғаларды әшекейлеп тұрған). Алайда, аяқталғаннан кейін мұражай басқармасы оны қабылдамады. Фрескада Уппсала ғибадатханасындағы король Домальденің құрбандық рәсімі бейнеленген. Он жылдар өткен соң, картина сатып алынып, Ұлттық мұражайға қойылды.
Larsson's popularity increased considerably with the development of colour reproduction technology in the 1890s, when the Swedish publisher Bonnier published books written and illustrated by Larsson and containing full colour reproductions of his watercolours, titled A Home. However, the print runs of these rather expensive albums did not come close to that produced in 1909 by the German publisher Karl Robert Langewiesche (1874–1931). Langewiesche's choice of watercolours, drawings and text by Carl Larsson, titled Das Haus in der Sonne (Königstein, Verlag Karl Robert Langewiesche. 1909), immediately became one of the German publishing industry's best sellers of the year—40,000 copies sold in three months, and more than 40 print runs have been produced up to 2001. Carl and Karin Larsson declared themselves overwhelmed by such success. Carl Larsson considered his monumental works, such as his frescos in schools, museums and other public buildings, to be his most important works. His last monumental work, Midvinterblot (Midwinter Sacrifice), a oil painting completed in 1915, had been commissioned for a wall in the National Museum in Stockholm (which already had several of his frescos adorning its walls). However, upon completion, it was rejected by the board of the museum. The fresco depicts the blót of King Domalde at the Temple of Uppsala. Decades later, the painting was purchased and placed in the National Museum.
Қысқы топырақ
Өзінің естеліктерінде «Яг» (Стокгольм: Альберт Бонниерс förlag, 1931) – Ларссонның өлімінен кейін жарық көрген – ол өзінің ең үлкен жетістігі деп санайтын картинаны қабылдамауына байланысты ащылығы мен көңілінің қалғанын айтты: «Мидвинтерблоттың тағдыры мені құлатты! Мұны мен қара ашумен мойындаймын. Дегенмен, бұл, болмаса, маған ең жақсы болған жағдай еді, себебі менің сезімім тағы да "Жоқ!" деп ескертеді – бұл картина, барлық кемшіліктерімен бірге, мен кеткеннен кейін бір күні одан да жақсы орынға ие болады». Ларссон сол естеліктерінде отбасы мен үйінің суреттері «өмірімнің ең жақын және ұзаққа созылған бөлігіне айналды. Өйткені бұл суреттер – менің жеке басымның, ең терең сезімдерімнің, әйелім мен балаларыма деген шексіз махаббатымның шынайы көрінісі». Швед суретшілерінің түрлі мектептері арасындағы тартыстар «Мидвинтерблот» дау-дамайларын көп жылдар бойы жалғастырды. 1987 жылы мұражайға бұл монументалды суретті тегін ұсынды, егер ол бос қабырғаны әшекейлесе, бірақ мұражай ұсыныстан бас тартты, сондықтан сурет жапондық коллекционер Хироши Исидзукаға сатылды. 1992 жылы ол оны Карл Ларссонның маңызды көрмесі үшін мұражайға уақытша беруге келісті, онда ол арналған орнында ілінді. Көрермендердің ықыласы картинаға қатысты сарапшылардың пікірін өзгертті және жеке қайырымдамалардың арқасында мұражай 1997 жылы оны Исидзукадан сатып алып, арналған орнында тұрақты түрде қоюға мүмкіндік алды.
In his memoirs Jag (Stockholm: Albert Bonniers förlag, 1931) – published after Larsson's death – he declared his bitterness and disappointment over this rejection of the painting he himself considered to be his greatest achievement: "The fate of Midvinterblot broke me! This I admit with a dark anger. And still, it was probably the best thing that could have happened, because my intuition tells me – once again! – that this painting, with all its weaknesses, will one day, when I'm gone, be honoured with a far better placement." Larsson admitted, however, in the same memoirs that the pictures of his family and home "became the most immediate and lasting part of my life's work. For these pictures are of course a very genuine expression of my personality, of my deepest feelings, of all my limitless love for my wife and children." Fights between different schools of Swedish artists caused the "Midvinterblot" controversy to continue for many years. In 1987 the museum was even offered the monumental painting for free, provided it would adorn the empty wall for which it had been intended, but the museum declined the offer, so the painting was sold to the Japanese collector Hiroshi Ishizuka. In 1992, he agreed to lend it to the museum for its major Carl Larsson exhibition, where it was hung in the intended place. Public appreciation changed the experts' view of the painting, and with the help of private donations the museum was able to buy it from Ishizuka in 1997 and permanently display it in the location for which it was intended.
Қосымша көздер
Факос, Мишель. «Идеалдық швед үйі: Карл Ларссонның Лилла Хитнес», «Үйде емес: қазіргі заманғы өнер мен сәулеттегі үйшілдіктің басылуы», Кристофер Рид, ред. (Лондон: Темза және Хадсон, 1996), 81–91. Камминг, Элизабет; Каплан, Венди (1991). Өнер және қолөнер қозғалысы (Лондон: Темза және Хадсон).
Facos, Michelle. “The Ideal Swedish Home: Carl Larsson’s Lilla Hyttnäs,” in Not at Home: The Suppression of Domesticity in Modern Art and Architecture, Christopher Reed, ed. (London: Thames and Hudson, 1996), 81–91. Cumming, Elizabeth; Kaplan, Wendy (1991). Arts & Crafts Movement (London: Thames & Hudson)