Кіріспе
Швед мүсіншісі (1850-1894) Пер Хассельберг (1 қаңтар 1850 – 25 шілде 1894), 1870 жылға дейін Карл Петтер Акессон, – швед мүсіншісі. Ол көбінесе нәзік және аллегориялық бейнелері үшін сыншылардың жоғары бағасын алды, олардың көшірмелері Швециядағы қоғамдық орындарда және жеке үйлерде кеңінен таралған.
Per Hasselberg (1 January 1850 – 25 July 1894), until 1870 Karl Petter Åkesson, was a Swedish sculptor. He has received critical acclaim mainly for his delicate and allegorical nudes, copies of which are widely distributed in public places and private homes in Sweden.
Өмірбаян
Хассельберг 1850 жылдың 1 қаңтарында Швецияның оңтүстігіндегі Блекинге провинциясындағы Роннеби қаласына жақын орналасқан Хассельстад деген шағын ауылда дүниеге келді. Ол кедей отбасында алтыншы бала болып өсті. Оның өте діндар әкесі, Аке Андерссон, шағын шаруа, көпір салушы және жиһаз жасаушы болған. Хассельберг он екі жасында мектепті бітіріп, Карлшамнда ағаш шеберлігіне шәкірт болды, сондай-ақ сәндік мүсіншілікке де оқыды. Осыдан кейін 1869 жылы Стокгольмге көшіп, бірнеше рет сәндік мүсінші болып жұмыс істеді және қолөнер мектебінде кешкі және демалыс күндерігі курстарға қатысты. 1876 жылы Швецияның Ұлттық сауда кеңесінен Парижге сапарға стипендия алып, келесі жылы École nationale supérieure des Beaux-Arts-қа қабылданды. Ол жерде үш жыл бойын мүсінші және академия профессоры Франсуа Жуфруадан дәріс алды. Содан кейін 1890 жылға дейін Парижде мүсінші болып жұмыс істеді, одан кейін Стокгольмге оралып, Остермальмда студия ашты. 1885 жылы аортаның қабынуынан Гетеборгтегі Сальгренска университеттік ауруханасына түсті. Ол жазылып шықты, бірақ дәрігерлер оған көп жыл тіршілік етпейтінін айтты. 1894 жылы оның жағдайы нашарлап, 25 шілдеде Стокгольмдегі Софияхеммет ауруханасында қайтыс болды. Қайтыс болған кезде оның ешқандай қарызы болған жоқ және оның тапсырыстарының кітабында шамамен 30 000 швед кронасы болды, бұл 2015 жылы шамамен 250 000 АҚШ долларына тең. Оның өсиеті бойынша Италиядан жеткізіліп келе жатқан, «Фарфадерн» және «Некросен» мүсіндерінің үлкен көшірмелеріне арналған ірі мәрмәр блоктарды мүсінші әріптесі Кристиан Эриксонға тапсыру керек болды (ол да осы жұмысты орындады).
Снеклокан (Снежный пучок, Париж, 1881)
Бастапқы французша атауы La Perce Neige (қарды жарып шығушы) болды және ол алғаш рет 1881 жылы Париждегі Салон үшін гипстен құйылды. Хассельбергтің моделі 16 жасар итальяндық қыз болды. Оның аяқтарының түбінде шағын қаргүлі (подснежник) бейнеленген, ал мүсін көктемде қардан шығып келе жатқан жаңа өмірдің символы ретінде түсіндірілді. Snöklocka – бұл гүлдің швед тіліндегі әдеттегі атауы емес, ол snödroppe. Бұл – неміс тіліндегі Schneeglöckchen (кішкентай қар қоңырауы) атауының сөзбе-сөз аудармасынан туындаған сирек, поэтикалық атау. Осылайша, мүсінге музыкалық мән берілді, сондықтан оның оң қолы оң құлағына жақын орналасқан. «Қаргүлі» 1881 жылы Салонда ғана қабылданып қоймай, сол жылы ешбір швед туындысы жетпеген құрметті де алды. Бұл жетістік оның Швецияда бірден танымал суретшіге айналуына себеп болды, ал Стокгольмдегі Ұлттық музей көп ұзамай мәрмәрдан көшірме жасауға тапсырыс берді. Ол 1883 жылы аяқталды және сол жылы Париждегі Салонда алтын медальмен марапатталды. 1885 жылы Гетеборг өнер мұражайында да оның мәрмәр көшірмесі болды. Копенгагендегі Ny Carlsberg Glyptotek мұражайында 1889 жылдан бері сақталуда. Көпшілік орындарда қоладан жасалған көшірмелері Мария алаңында (Мариаторгет)/Стокгольмде, Фалунда, Роннебиде және Сунне (Ротнерос паркі) маңында орналасқан. 1887-1926 жылдары Густавсберг порцелина зауыты 50 см биіктіктегі 1700 дана және 60 см биіктіктегі 625 дана пар (мәрмәр имитациясы) шығарды. Швециядағы «Қаргүлінің» 21 ғасырдағы жаңа қабылдауы феминистік көзқарастардың пайда болуымен байланысты. Стокгольмде 2010 жылы өткен Хассельбергтің үлкен ретроспективасының каталогының авторының бірі мүсіннің жұмылған көздерінің жай ғана оянудың белгісі емес, керісінше Хассельбергтің «жас әйелдің денесін» «ес-түссіздік күйіне» «күшпен» түсіргенін көрсеткенін мәлімдеді.
Фарфадерн (Әкедің әкесі, Париж, 1886)
Бастапқы французша атауы L'Aiëul (Ата) болды және ол алғаш рет 1886 жылы Парижде гипстен құйылды, сондай-ақ сол жылы Palais de l'Industrie-де көрмеге қойылды. Негізгі идеясы – жас және қарттың полюстерін қамтитын табиғат айналымын көрсету еді. Бұл туынды 1885 жылы Гетеборгтағы университет клиникасында ұзақ емделгеннен кейін пайда болды, одан кейін оған көп жыл өмір сүруге тағдыр етілмегені белгілі болды. Сондықтан ол жоспарлаған жұмысы өміріндегі соңғы туындысы болуы мүмкін екенін, демек, өнерлік өсиеті екенін түсінді. Бұл идея оның Париждегі бульварда қарт адамның жалаңаяқ ұйықтаған баланы тізесіне отырғызып алғанын көргеннен кейін толыққандырақ пішім алды. Туынды аяқталғаннан кейін, оның суретші достары оған риза болды, бірақ Париждегі көрме сәтті өтпеді. Гасселбергтің гипстен жасалған түпнұсқа көшірмелері жоғалып кетті, бірақ 1896 жылы Стокгольмдегі Швеция Ұлттық кітапханасының жанына қоладан жасалған көшірме орнатылды, ал 1896 жылғы мәрмәрден жасалған көшірме бүгінде Гетеборг өнер мұражайында сақтаулы.
Гродан (Құқық, Париж, 1889 ж.)
Гродан (французша La Grenouille, ағылшынша The Frog) Париждегі Exposition Universelle (1889) көрмесі үшін гипстен құйылған және онда көрмеге қойылған. Қыздың тізелерінің арасында бақа бар. Хассельберг бұл туындының идеясы спонтанды түрде пайда болғанын, оның студиясында демалыс кезінде модель осы позада еденге отырғанын айтты. Француз тіліндегі "grenouille" сөзі тек "бақа" дегенді ғана емес, сонымен қатар сленгте "көше қызы" деген мағынаны да білдіреді. Хассельбергтің осы екінші мағынаны білгені белгісіз, бірақ бұл мүсін арқылы ол, мүмкін, жастың асыл және одан кем асыл жақтары арасындағы кернеуді бейнелеуге тырысқан деген пікір бар. Швециядағы қоғамдық саябақтарда бірнеше қоладан жасалған көшірмелері, ал мұражайларда мәрмәрдан жасалғандары сақталған. 2009 жылы Ульрисехамнда орнатылған соңғы қола көшірмесі 1940 жылдары ұрланған көшірмені алмастырды. 1906 және 1926 жылдары Густавсберг фарфорында парьян (мәрмәр имитациясы) материалдан 38 см биіктіктегі 230 дана және 26 см биіктіктегі 241 дана шығарылды.
Накросен (су лилиясы, Стокгольм 1892)
Näckrosen алғаш рет 1892 жылы Копенгагендегі Kunstforeningen даниялық өнер қоғамында және сол жылы Гетеборгте (Швеция) гипстен жасалған түрінде көрсетілді. 1893 жылы Чикагодағы Дүниежүзілік Колумбия көрмесінде де қойылды. Мүсін жас әйелді су лилиясының үлкен жапырағының үстінде, су лилияларымен қоршалған және су еркектерін бейнелейтін қарттардың бастарымен жатқан күйде бейнелейді. Гүл атауының "näck" деген алғашқы бөлігі Скандинавияда су перісін білдіреді. Сондықтан "Näckrosen" сөзбе-сөз аударғанда "Су перісінің гүлі" болады. Бұл байланыс әдетте гүл туралы айтылғанда көзге түспесе де, Хассельберг судағы қарттардың бастары арқылы оны назарға ілуге мәжбүр етті. Мүсіннің арт жағында үлкен құлыппен бекітілген тізбек ұстаған ағаш кезегі бар, бұл су лилиясының үлкен жапырағы тізбекпен байланғанын көрсетеді.