Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дельфиндерге арналған аквариум
Aquarium for dolphins
Дельфинарий – дельфиндерге арналған аквариум. Дельфиндер әдетте бассейнде ұсталады, бірақ кейде олар зерттеулер немесе қоғамдық өнер көрсетулер үшін ашық теңіздегі қақпақтарда да ұсталуы мүмкін. Кейбір дельфинарийлер (көпшелікте дельфинарийлер деп те аталады) бір бассейннен тұрады, онда дельфиндер көпшілікке өнер көрсетеді, ал басқалары теңіз сүтқоректілері парктері, зообақтар немесе ойын-сауық парктері сияқты ірі кешендердің бөлігі болып табылады, онда басқа да жануарлар мен көңіл көтеру мүмкіндіктері бар. Киттерді тұтқында ұстау 1860 жылдардан бері жүзеге асырылып келеді, бірақ алғашқы коммерциялық дельфинарий тек 1938 жылы ашылды. Олардың танымалдылығы 1960 жылға дейін жылдам өсті. 1970 жылдан бастап жануарлардың әл-ауқаты туралы алаңдаушылықтың артуы қатаң реттеуге әкелді, нәтижесінде бірнеше елдегі кейбір дельфинарийлер жабылды. Дельфинарийлер Еуропа, Жапония және Солтүстік Америкада кең таралған. Дельфинарийлерде ең көп ұсталатын дельфин түрі – бөтелке мұрынды дельфин, өйткені оны оқыту оңай және тұтқында ұзақ өмір сүреді. Дельфиндерді сату халықаралық деңгейде реттеліп отырғандықтан, дельфиндерді тұтқында ұстаудың басқа да аспектілері, мысалы, бассейннің минималды көлемі мен сипаттамалары елдеріне қарай әртүрлі болады. Дельфиндерді алғаш рет 1938 жылы Флорида штатының Сент-Огастин қаласындағы Marine Studios дельфинариумында ақылы ойын-сауық үшін ұстады. Осы жерде дельфиндерді трюктер орындауға үйретуге болатыны анықталды. Marine Studios-тың табысын мойындаған көптеген дельфинарийлер дельфиндерді ойын-сауық үшін ұстай бастады. 1960 жылдары 1963 жылғы «Flipper» фильмінен және одан кейінгі «Flipper» телесериалынан кейін зообақтар мен аквариумдарда дельфиндерді ойын-сауық мақсатында ұстау танымалдылығы артты. 1966 жылы алғашқы дельфин Еуропаға экспортталды. Бұл алғашқы жылдары дельфинарийлер заңнаманың жетіспеуі мен жануарлардың әл-ауқаты жөніндегі ұйымдастырылмаған жұмыс салдарынан жылдам дамуға қол жеткізді. Жаңа заңнама, ең әйгілісі – 1972 жылғы АҚШ-тың Теңіз сүтқоректілерін қорғау туралы заңы, жануарлардың әл-ауқаты туралы сын көзқараспен бірігіп, әлемдегі көптеген дельфинарийлерді жабуға мәжбүр етті. Мысалы, Ұлыбританияда 1970 жылдардың басында кем дегенде 36 дельфинарий және дельфиндердің көшпенді шоулары болды, бірақ соңғы дельфинарий 1993 жылы жабылды. Венгриядағы соңғы дельфинарий 1992 жылы жабылды. 2005 жылы Чили мен Коста-Рика киттерді тұтқында ұстауға тыйым салды. Дегенмен, қазіргі уақытта Еуропада 60-қа жуық дельфинарий бар, оның 34-і ЕО-да орналасқан. Жапония, Мексика және АҚШ-та да салыстырмалы түрде көптеген дельфинарийлер бар.
A dolphinarium is an aquarium for dolphins. The dolphins are usually kept in a pool, though occasionally they may be kept in pens in the open sea, either for research or public performances. Some dolphinariums (sometimes called dolphinaria in plural) consist of one pool where dolphins perform for the public, others are part of larger parks, such as marine mammal parks, zoos or theme parks, with other animals and attractions as well. While cetaceans have been held in captivity since the 1860s, the first commercial dolphinarium was opened only in 1938. Their popularity increased rapidly until the 1960s. Since the 1970s, increasing concern for animal welfare led to stricter regulation, which in several countries ultimately resulted in the closure of some dolphinariums. Despite this trend, dolphinariums are still widespread in Europe, Japan and North America. The most common species of dolphin kept in dolphinariums is the bottlenose dolphin, as it is relatively easy to train and has a long lifespan in captivity. While trade in dolphins is internationally regulated, other aspects of keeping dolphins in captivity, such as the minimum size and characteristics of pools, vary among countries. dolphins were first kept for paid entertainment in the Marine Studios dolphinarium founded in 1938 in St. Augustine, Florida. It was here that it was discovered that dolphins could be trained to perform tricks. Recognizing the success of Marine Studios, more dolphinariums began keeping dolphins for entertainment. In the 1960s, keeping dolphins in zoos and aquariums for entertainment purposes increased in popularity after the 1963 Flipper movie and subsequent Flipper television series. In 1966, the first dolphin was exported to Europe. In these early days, dolphinariums could grow quickly due to a lack of legislation and lack of organised animal welfare. New legislation, most notably the 1972 Marine Mammal Protection Act in the United States, combined with a more critical view on animal welfare, forced many dolphinariums around the world to close. A prominent example is the United Kingdom; in the early 1970s there were at least 36 dolphinariums and traveling dolphin shows, however, the last dolphinarium closed its doors in 1993. The last dolphinarium in Hungary was closed in 1992. In 2005 both Chile and Costa Rica prohibited keeping cetaceans captive. However, around 60 dolphinariums currently exist across Europe, of which 34 are within the EU. Japan, Mexico and the United States are also home to a relatively large number of dolphinariums.
Дизайн
Су қоймаларындағы суды дельфиндер үшін таза ұстау үшін үнемі сүзу қажет, ал судың температурасы мен құрамы дельфиндердің жабайы табиғатта сезінетін жағдайларға сәйкес келуі тиіс. Халықаралық бірыңғай ереже болмағандықтан, бассейндердің ең кішкентай мөлшеріне қатысты ұсынымдар елдер арасында әртүрлі болады.
The water in the pools has to be constantly filtered to keep it clean for the dolphins and the temperature and composition of the water has to be controlled to match the conditions dolphins experience in the wild. In the absence of a common international regulation, guidelines regarding the minimum size of the pools vary between countries.
Түрлер
Дельфиндердің әртүрлі түрлері тұтқында ұсталады, сондай-ақ порт поршалары, қанаты жоқ поршалар және белугалар сияқты басқа да кішкентай кит түрлері де ұсталады, бірақ мұндай жағдайларда «дельфинарий» сөзі толық сәйкес келмеуі мүмкін, себебі олар нағыз дельфиндер емес. Шөлмеу дельфиндері дельфинарийлерде ең көп ұсталатын дельфиндердің түрі болып табылады, өйткені оларды оқыту салыстырмалы түрде оңай, тұтқында ұзақ өмір сүреді және достық келбетке ие. Әлем бойынша жүздеген, тіпті мыңдаған шөлмеу дельфиндері тұтқында өмір сүреді, бірақ нақты санын анықтау қиын. Оркалар шоулардағы өнерлерімен танымал, бірақ тұтқында ұсталатын оркалардың саны өте аз, әсіресе шөлмеу дельфиндерімен салыстырғанда – 2012 жылы аквариумдарда барлығы 44 орка ғана ұсталып тұрды. Оркалардың көп бөлігі АҚШ-тың SeaWorld саябақтарында орналасқан. Басқа да тұтқында ұсталатын түрлерге дақты дельфиндер, сұр киттер, жалған қасқыр киттер, ұшқыш киттер, кәдімгі дельфиндер, Коммерсон дельфиндері, сондай-ақ дөрекі тісті дельфиндер жатады, бірақ олардың саны шөлмеу дельфинінен әлдеқайда аз. Амазонка өзенінің дельфиндері, Риссо дельфиндері немесе тукуксилердің саны оннан кем. Гавайидегі Sea Life Park-те екі сирек және ерекше будандас дельфин (вольфин – шөлмеу дельфині мен жалған қасқыр китінің буданы) ұсталып тұр. Сонымен қатар, екі жалпы/шөлмеу буданы тұтқында өмір сүреді: біреуі Discovery Cove-де, екіншісі SeaWorld San Diego-да.
Various species of dolphins are kept in captivity as well as several other small whale species such as harbour porpoises, finless porpoises and belugas, though in those cases the word dolphinarium may not be fitting as these are not true dolphins. Bottlenose dolphins are the most common species of dolphins kept in dolphinariums as they are relatively easy to train, have a long lifespan in captivity and a friendly appearance. Hundreds if not thousands of bottlenose dolphins live in captivity across the world, though exact numbers are hard to determine. Orcas are well known for their performances in shows, but the number of orcas kept in captivity is very small, especially when compared to the number of bottlenose dolphins, with only 44 captive orcas being held in aquaria as of 2012. The majority of orcas are located in the various SeaWorld parks in the United States. Other species kept in captivity are spotted dolphins, gray whales, false killer whales, pilot whales and common dolphins, Commerson's dolphins, as well as rough toothed dolphins, but all in much lower numbers than the bottlenose dolphin. There are fewer than ten Amazon river dolphins, Risso's dolphins, or tucuxi in captivity. Two unusual and very rare hybrid dolphins (wolphins, a cross between the bottlenose dolphin and the false killer whale) are kept at the Sea Life Park in Hawaii. Also two common/bottlenose hybrids reside in captivity: one at Discovery Cove and the other SeaWorld San Diego.
Сауда және аулау
Бұрынғы кезде көптеген бөтелкелі дельфиндер Флорида жағалауында табиғаттан ұсталған. 1972 жылы қабылданған Теңіз сүтқоректілерін қорғау туралы заң, рұқсат алынған жағдайда, дельфиндерді қоғамдық көрсету және ғылыми зерттеу мақсатында жинауға мүмкіндік берсе де, 1989 жылдан бері Америка суларында бөтелкелі дельфиндер ұсталған жоқ. Батыс елдерінің көпшілігінде дельфинарийлерді жаңа жануарлармен қамтамасыз ету үшін шаруашылық бағдарламалары құрылды. Жеткілікті туыс деңгейіне жету және туыстық шаруашылықты болдырмау үшін кейде жасанды ұрықтандыру (ЖҰ) қолданылады. ЖҰ дельфинарийлерге басқа мекемелерден дельфиндерді әкелмей, өз популяцияларының генетикалық әртүрлілігін арттыруға да мүмкіндік береді. Дельфиндерді сатуды Құрып бара жатқан жабайы фауна мен флора түрлерінің халықаралық саудасы туралы конвенция (Вашингтон конвенциясы немесе CITES) реттейді. Құрып бара жатқан дельфин түрлері CITES-тің I қосымшасына енгізілген, онда саудаға тек ерекше жағдайларда ғана рұқсат беріледі. Құрып кету қаупі төмен түрлер II қосымшаға енгізілген, онда сауда "олардың тіршілігіне қауіп келтіретіндей пайдалануды болдырмау үшін бақылауда болуы керек". Көптеген киттер, олар тұтқындықта қоғамдық көрсету үшін немесе дельфиндермен жүзу және басқа да өзара әрекеттесу бағдарламаларында пайдалану үшін сатылады, II қосымшада тізілген. Соңғы жылдары Куба да дельфиндерді экспорттаумен айналысып келеді, бұл шараны Кубаның Ұлттық аквариумы ұйымдастырады. Соңғы жылдары Соломон аралдары да дельфиндерді жинап, экспорттауға рұқсат берді. 2005 жылы дельфиндерді экспорттауға тыйым салатын заң қабылданды, бірақ 2007 жылы шамамен 28 дельфин Дубайға жіберілген кезде бұл тыйым күшін жойған сияқты.
In the early days, many bottlenose dolphins were wild caught off the coast of Florida. Though the Marine Mammal Protection Act, established in 1972, allows an exception for the collection of dolphins for public display and research purposes when a permit is obtained, bottlenose dolphins have not been captured in American waters since 1989. In most Western countries, breeding programs have been set up to provide the dolphinariums with new animals. To achieve a sufficient birth rate and to prevent inbreeding, artificial insemination (AI) is occasionally used. The use of AI also allows dolphinariums to increase the genetic diversity of their population without having to bring in any dolphins from other facilities. The trade of dolphins is regulated by the Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora (also known as the Washington Convention or CITES). Endangered dolphin species are included in CITES' Appendix I, in which case trade is permitted only in exceptional circumstances. Species considered not to be threatened with extinction are included in Appendix II, in which case trade "must be controlled in order to avoid utilization incompatible with their survival". Most cetacean species traded for display in captivity to the public or for use in swimming with dolphins and other interaction programs are listed on Appendix II. Cuba has also been an exporter of dolphins in recent years, this being organized by the Acuario Nacional de Cuba. In recent years, the Solomon Islands have also allowed the collection and export of dolphins for public display facilities. A 2005 law banned the export of dolphins, however, this ban was seemingly overturned in 2007 when some 28 dolphins were shipped to Dubai.
Жануарлардың әл-ауқаты
Көптеген жануарларды қорғау ұйымдары, мысалы, Дүниежүзілік жануарларды қорғау ұйымы, дельфиндерді тұтқында ұстауды жануарларға қатысты зорлық-зомбылықтың бір түрі деп санайды. Басты аргументтер мынадай: дельфиндер бассейннің мөлшеріне қарамастан, бассейнде жеткілікті қозғалыс еркіндігіне ие емес (табиғатта дельфиндер күн сайын жүздеген шақырым жүзеді) және оларға жеткілікті стимул берілмейді. Тұтқындағы дельфиндер көбінесе қайталама мінез-құлық көрсетеді және кейде басқа жануарларға немесе адамдарға шабуылдайды. Кей жағдайларда, тұтқындағы дельфиндердің мінез-құлқы өз өліміне соқтырады. Дельфиндердің тұтқында өмір сүру ұзақтығы да әңгіме тақырыбы. Зерттеулер көрсеткендей, құтырған дельфиндер мен тұтқындағы дельфиндердің өмір сүру көрсеткіштері арасында едәуір айырмашылық жоқ. Дегенмен, бұл жаһандық жағдайды көрсетпейді: мысалы, Ямайкадағы тұтқындағы дельфиндердің өлім-жітім көрсеткіші өте жоғары. Кей ғалымдар дельфиндердің "көбінесе жоғары" интеллектісіне байланысты 2013 жылы Үндістанның Қоршаған орта және орман министрлігі дельфиндерді тұтқындауға тыйым салды, оларды "көңіл көтеру мақсатында тұтқындау моральдық тұрғыдан қабылдауға келмейді" деп тапты.
Many animal welfare groups such as the World Animal Protection consider keeping dolphins in captivity to be a form of animal abuse. The main arguments are that dolphins do not have enough freedom of movement in pools, regardless of pool size, (in the wild, dolphins swim hundreds of miles every day) and do not get enough stimulation. Dolphins often show repetitive behavior in captivity and sometimes become aggressive towards other animals or people. In some cases, the behavior of dolphins in captivity also results in their own death. The lifespan of dolphins in captivity is another subject of debate. Research has shown that there is no significant difference between wild and captive survival rates for bottlenose dolphins. This does not, however, reflect a global state of affairs: for example, bottlenose dolphins in captive facilities in Jamaica suffer from extremely high mortality rates. Some scientists suggest that the "unusually high" intelligence of dolphins In 2013, the Indian Ministry of Environment and Forests prohibited the captivity of dolphins on these grounds, finding it "morally unacceptable to keep them captive for entertainment purpose".
Тұтқында ұсталатын кит тәрізді жануарларға қатысты заңдық тыйым салулар немесе шектеулер
2019 жылы Канадада киттер мен дельфиндерді тұтқында ұстауды тоқтату туралы заң қабылданды. Бұл заң Канаданың «Маринленд» және Ванкувер аквариумы сияқты екі нысанына әсер етеді. 2019 жылдың маусым айында қабылданған кезде «Маринленд» 61 кит ұстап тұрғаны, ал Ванкувер аквариумында бір ғана дельфин қалғаны хабарланды. Заңда бұрын тұтқында ұсталған киттерді қазіргі орнында қалдыруға рұқсат беретін «ата-бабалық ереже» көзделген, бірақ шектеулі ерекшеліктерді ескере отырып, киттерді көбейтуге және одан әрі сатып алуға тыйым салынды. Жануарлар құқықтарын қорғайтын ұйымдардың мәліметінше, келесі елдерде дельфиндерді тұтқында ұстауға толық немесе ішінара тыйым салынған: Боливия, Қытай, Канада, Коста-Рика, Хорватия, Кипр, Грекия, Венгрия, Үндістан, Словения, Швейцария, Түркия, сондай-ақ Калифорния, Нью-Йорк және Оңтүстік Каролина штаттары. Тағы да бірқатар елдерде заңдар соншалықты қатаң, киттерді тұтқында ұстау іс жүзінде мүмкін емес: Бразилия, Люксембург, Никарагуа, Норвегия және Ұлыбритания. Франция 2017 жылы киттерді тұтқында ұстауға немесе көбейтуге тыйым салуға тырысты, бірақ 2018 жылы «Conseil d'État» техникалық себептермен бұл тыйымды күштен шығарды. 2020 жылдың 29 қыркүйегінде Қоршаған орта министрі Барбара Помпили Франциядағы қалған үш дельфинарийдің келесі 7-10 жыл ішінде жабылатынын, жаңа дельфинарийлер ашылмағанын және жаңа теңіз сүтқоректілерінің көбейтілмейтінін немесе импортталмайтынын мәлімдеді. Ал бұдан бір ай бұрын, 2020 жылдың 31 тамызында Брюссель астанасы аймағы (дельфинарийі жоқ) өзінің аумағында болашақта дельфинарийлер құруға тыйым салу жөнінде жұмыс істеп жатқанын хабарлады, бұл теңіз сүтқоректілерінің қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында жасалып жатыр.
In 2019, the Ending the Captivity of Whales and Dolphins Act became law in Canada. Two facilities would be affected, Marineland of Canada and the Vancouver Aquarium. When passed in June 2019, Marineland was reported to have 61 cetaceans, while the Vancouver Aquarium had just one dolphin remaining. The law has a grandfather clause, permitting those cetaceans already in captivity to remain where they are, but breeding and further acquisition of cetaceans is prohibited, subject to limited exceptions. According to animal rights organizations that monitor the subject, the following jurisdictions have full or partial bans on keeping dolphins in captivity: Bolivia, China, Canada, Costa Rica, Croatia, Cyprus, Greece, Hungary, India, Slovenia, Switzerland, Turkey, and the American states California, New York, and South Carolina. Other countries have laws so restrictive that is virtually impossible to keep cetaceans in captivity: Brazil, Luxembourg, Nicaragua, Norway, and the United Kingdom. France tried to ban keeping or breeding cetaceans in captivity in 2017, but the ban was overturned on technical grounds by the Conseil d'État in 2018. On 29 September 2020, Environment Minister Barbara Pompili announced that France's three remaining dolphinariums would be closed within the next 7 to 10 years, and no new dolphinariums could be opened, and no new marine mammals could be bred or imported. A month earlier on 31 August 2020, the Brussels Capital Region (which has no dolphinaria) announced it was working on a ban on any future creation of dolphinariums to safeguard the welfare of any marine mammals that might end up being kept within its territory.