Кіріспе
Әлемдегі ең көп кездесетін теңіз тасбақаларының бірі – зәйтүн тасбақасы (Lepidochelys olivacea), сонымен қатар Тынық мұхиты тасбақасы деп те аталады. Бұл Cheloniidae тұқымдасына жататын тасбақалар түрі. Бұл түр әлемдегі теңіз тасбақаларының арасында екінші ең кішкентай және ең көп таралған түрі болып табылады. L. olivacea негізінен Тынық және Үнді мұхиттарының, сондай-ақ Атлант мұхитының жылы суларында кездеседі. Дегенмен, "ridley" сөзінің шығу тегі белгісіз, бәлкім "riddle" сөзінен туындаған. Lepidochelys – қазіргі кезде сақталған екі түрін қамтитын теңіз тасбақаларының жалғыз туысы: L. olivacea және оған жақын L. kempii (Кемп тасбақасы).
The olive ridley sea turtle (Lepidochelys olivacea), also known commonly as the Pacific ridley sea turtle, is a species of turtle in the family Cheloniidae. The species is the second smallest and most abundant of all sea turtles found in the world. L. olivacea is found in warm and tropical waters, primarily in the Pacific and Indian Oceans, but also in the warm waters of the Atlantic Ocean. However, the origin of "ridley" is unknown, perhaps derived from "riddle". Lepidochelys is the only genus of sea turtles containing more than one extant species: L. olivacea and the closely related L. kempii (Kemp's ridley).
Сипаттама
Қаптама ұзындығы шамамен 61 см (2 фут) дейін жетеді (қисық бойымен өлшенеді), зәйтүн түсті теңіз торнайы өз атын зәйтүн түсті, жүрек пішіндес және дөңгелек қаптамасынан алған. Еркек және ұрғашы дарақтар бірдей өлшемде өседі, бірақ ұрғашы дарақтардың қаптамасы еркек дарақтарға қарағанда сәл дөңгелек болады. Қаптаманың әр жағында 12–14 шеттік қалқан болады. Қаптама арқалық жағынан жалпақталған және көпірге ең жақын жерде ең биік болады. Оның орташа мөлшердегі, жоғарғы жағынан үшбұрыштай көрінетін кең басы бар. Басының ішкі жақтары қысқа мұрнының үстіңгі бөлігінде жақсы көрінеді. Оның ескек тәрізді алдыңғы аяқтары бар, әрқайсысының екі алдыңғы тырнағы бар. Жоғарғы бөліктері сұрғылт жасылдан зәйтүн түсіне дейін, бірақ кейде қаптамада балдыр өсуіне байланысты қызғылт түске боялады. Ересек дарақтың көпіршігі мен тесіксіз пластроны жас дарақтарда жасыл-ақтан бастап, ескі дарақтарда сары-кремді түске дейін өзгереді (максималды жасы 50 жылға дейін). Балапандар қара-сұр түсті, ақшыл сары іздерімен, бірақ суланғанда толығымен қара болып көрінеді. 2020 жылы Сассекс жағалауынан жас ұрғашы дарақ табылған. Зәйтүн түсті теңіз торнайы Тынық мұхитының шығысында Галапагос аралдары мен Чилиден солтүстікке Калифорния шығанағына дейін, және Тынық мұхитының жағалауында кем дегенде Орегонға дейін кездеседі. Зәйтүн түсті теңіз торнайының көші-қоны қозғалыстары басқа теңіз тасбақаларына қарағанда аз зерттелген, бірақ олар 80-нен астам елдің жағалау суларын пайдаланады деп саналады. Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл түр әлемдегі ең көп таралған теңіз тасбақасы болып есептелген. Тынық мұхитындағы Мексиканың популяциясы жаппай пайдалану кезеңінен бұрын кем дегенде 10 миллионға жететін болған. Соңғы кезде жыл сайын ұялайтын ұрғашы дарақтардың саны 2004 жылы шамамен екі миллионға дейін азайды, ал 2008 жылы 852 550-ге дейін төмендеді. Бұл бір буын ішінде (яғни 20 жыл ішінде) әлемдік популяцияның 28-32%-ға дейін күрт азайғанын көрсетті.
Ұя салу орындары
Зәйтүнді жабайы торналар екі түрлі ұя салу мінез-құлқын көрсетеді: ең көп кездесетін жалғыз ұя салу және оларға ең танымал болған синхронды жаппай ұя салу, ол arribadas деп аталады. Олар батыс және орталық Тынық мұхитында сирек кездеседі, ал мәлімделген arribadas тек тропикалық шығыс Тынық мұхитында, Орталық Америкада және Мексикада ғана болады. Коста-Рикада олар Нансит және Остиональ жағалауларында кездеседі, ал үшінші arribada жағалауы Корозалитода пайда болуда. Никарагуада екі белсенді arribada жағажайы бар: Чакосенте және Ла-Флор, ал Панаманың Тынық мұхиты жағалауында мәртебесі белгісіз кішкентай arribada жағажайы бар. Тарихи түрде, arribadas Мексиканың бірнеше жағалауларында болған, бірақ қазіргі уақытта тек Оахакадағы Плайя Эскобилла және Морро Аюдада, сондай-ақ Мичоакандағы Икстапиллада байқалады.
Азық-түлік жинауға арналған жерлер
Оңтүстік Калифорнияға жақын жердегі зәйтүн бақасының (olive ridley) кейбір тамақтану аймақтары канализация, ауыл шаруашылығы ағынды сулары, пестицидтер, еріткіштер және өнеркәсіптік шығарылымдардың салдарынан ластанған. Бұл ластағыштар су түбіндегі қауымдастықтың өнімділігін төмендетіп, осы қауымдастықтан қоректенетін бақаларға кері әсер етеді. Жағажайға адалдық жиі кездеседі, бірақ абсолютті емес. Ұя салу көбінесе түнде жүреді, бірақ күндізгі ұя салу да байқалған, әсіресе ірі ариффадалар (arribadas) кезінде. Құрлықта ұя салған аналықтарға ягуарлар шабуылдауы мүмкін. Қызықтысы, ягуар – теңіз бақасының қабығын тесіп өте алатын жалғыз мысық, бұл Голоценнің жойылған оқиғасынан туындаған эволюциялық бейімделу деп саналады. Ягуардың шабуылдарын бақылау кезінде мысықтар бақаның мойын бұлшықтарын және кейде қанаттарын жеген, ал бақаның қалған денесін қоқыс жегіштерге қалдырған, себебі күшті жақтарына қарамастан, ягуар ересек бақаның қабығын тесіп, ішкі мүшелеріне немесе басқа бұлшық еттеріне жете алмайды. Соңғы жылдары ягуарлардың бақаларға шабуылдарының күшеюі байқалды, бұл мүмкін жерсіздік пен балама азық көздерінің азаюына байланысты болуы мүмкін. Теңіз бақалары осы жағдайда салыстырмалы түрде қорғанышсыз, өйткені олар тұщы су және құрлық бақалары сияқты бас-мойындарын қабықтарына тығып ала алмайды. Аналықтар ұя салғанда көбінесе масалардың шабуылына ұшырайды. Адамдар әлі де L. olivacea-ға ең үлкен қауіп деп саналады, олар толығымен сақталмайтын жұмыртқаларды жинау, жағажайда ұя салған аналықтарды өлтіру және еті мен терісі үшін теңізде ересек бақаларды тікелей аулауға жауапты. Сонымен қатар, теңіз қоқысының ішіне түсіп қалуы және оны жеуі де осы түр үшін маңызды қауіп болып табылады. Жағалауды дамыту, табиғи апаттар, климаттың өзгеруі және жағажайлардың эрозиясына себеп болатын басқа да факторлар ұя салу орындарына қауіп төндіреді. Жас бақалар теңізге бағыт табу үшін жарықты пайдаланады, бірақ қазір олар құрлыққа қарай бағытталды және дегидратациядан немесе шаршаудан өледі немесе жолдарда қаза болады. Дегенмен, зәйтүн бақасының жұмыртқаларының ең көп жоғалуына ариффадалар (arribadas) себеп болады, онда ұя салатын аналықтардың тығыздығы соншалықты жоғары, бұрын салынған ұялар басқа аналықтармен қазылып, жойылған. 2023 жылдың наурыз айында Үндістанның Хоннавар қаласында жергілікті балықшылар Апсараконда мен Павинкорава арасындағы 3 км-лік жағажайда 5000-нан астам жұмыртқасы бар 86 теңіз бақасының ұясын тапты. Бұл аймақта бұрынғы ең көп тіркелген ұя саны (34) 2008 жылы болған.