Кіріспе

Лоара аңғарындағы шато, Франция және Монсоро шатосының орналасқан жері – қазіргі заманғы өнер мұражайы. Монсоро шатосы – Лоара аңғарындағы Ламбоянт готикалық шато, тікелей Лоара өзенінің арнасында салынған. Ол Франциядағы Мэн-э-Луар департаментіне қарасты Монсоро қалашығында, Самур, Шинон, Фонтевро-л’Аббе және Канде-Сен-Мартен қалаларына жақын орналасқан. Монсоро шатосы екі өзеннің – Луара мен Вьеннаның – және үш тарихи аймақтың: Анжу, Пуату және Туреннің тоғысқан жерінде орналасқан. Бұл Луара өзенінің арнасына тікелей салынған Лоара аңғарындағы жалғыз шато. Монсоро елді мекенінің галло-римдік тегі расталған, бірақ шато үшін расталмаған, тіпті галло-римдік ғибадатханадан немесе қоғамдық ғимараттан жасалған тас жолақтары бар бағана 20 ғасырдың соңындағы қалпына келтіру жұмыстары кезінде ордадан табылған. Алғашқы жазба деректері 6 ғасырға дейін Restis иелігінде болған, бірақ бұл қалашық тек 10 ғасырдың соңында бекініс салынғаннан кейін гүлденген. Осы алғашқы шатоның бір бөлігі археологтар жүргізген қалпына келтіру жұмыстары кезінде табылды. Шато 1450 және 1460 жылдар аралығында корольдіктің ең бай адамдарының бірі Жан де Шамбес, король Карл VII және король Людовик XI-нің аға кеңесшісі және камерагері болып қайта жаңартылды. Монсоро шатосы туралы Александр Дюма өзінің "Монсоро ханым" (1845–1846) романында жазған. Бұл роман – "Ла Рейн Марго" және "Қырқ бес гвардияшысы" арасындағы Ренессанс трилогиясының екінші бөлігі. Монсоро шатосының бөліктері 1862, 1930 және 1938 жылдары Францияның Мәдениет министрлігімен тарихи ескерткіш ретінде тіркелді. Лоара аңғары Сули-сюр-Луар мен Шалонн арасында 2000 жылдың 30 қарашасынан бастап ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді. 2015 жылы француз заманауи өнер коллекционері Филипп Меаль, Мэн-э-Луар департаментінің президенті Кристиан Жилетпен Монсоро шатосының жылжымайтын мүлігін 25 жылға жалға алу шартына қол қойды. Шатода Меальдің концептуалды өнер ұжымы "Өнер және тіл" коллекциясы "Монсоро шатосы – қазіргі заманғы өнер мұражайы" деп аталатын мұражай ретінде орналасқан.

Латын тілі

Монтсороу атауы алғаш рет 1086 жылы латын картасында Castrum Monte Sorello немесе Mons Sorello түрінде кездеседі. Монс немесе Монте – тасты төбе немесе жар. Сорелло атауының шығу тегі мен мағынасы әлі анықталған жоқ, бірақ ол «жалаңаш» немесе «қызыл» дегенді білдіруі мүмкін. Белес салынар алдында, бұл жерде галл-рим дәуірінен бері әкімшілік немесе культтық құрылыс орналасқан.

Орта ғасырлар

Рестис атауымен белгіленген бұл орынды сипаттаған ең алғашқы жазбаша дереккөз 6 ғасырға дейін барады. 990 жылы Блуа графы Эуд оны бекітілген қамалға айналдырды. 1001 жылы Анжу мемлекеті оны басып алды, ал Фульк Нерра оны Монсороның Готье I-ге сыйлады. Готье I Анжудың ең беделді әулеттерінің біріне жатты. Осылайша, Castrum Monsorelli Анжудағы қырық бекітілген қамалдың біріне айналды және 1000 жылдың басында иелік мәртебесін алған сирек қамалдардың бірі болды. Қала қамалдың жанында жылдам дамыды, ал 1854 жылы Салмон басып шығарған «Turonice provincie-нің мақтау туралы хабарламасында» бұл орын 11 ғасырдың екінші жартысындағы «oppidis munitissimi et populosis» қатарында есімі аталды. 12 ғасырдан бастап жазбаша дереккөздер салық алу құқығын куәландырды. 1101 жылы Фонтевро ордені құрылғанда, Фонтевро аббаттығын Анжу графынан тікелей нұсқау алған Готье де Монсоро басқарды. Готьедің әкесі Херсенде де Шампань, Роберт д’Арбриссельмен бірге аббаттықтың алғашқы негізін қалаушысы болды. Гийом IV Монсоро Джеффри Плантагенеттің ағасы Генрих II Плантагенетке қарсы тұрды, ол болашақ Англия королі және Элеонора Аквитанскаяның күйеуі еді. Соңғысы қамалды қоршап алып, 1152 жылдың тамыз айының соңында, оның бекінісіне қарамастан, басып алды. Ол Гийом мен оның қорғаушыларын тұтқынға алды. Алайда, Гийом IV кейін қамалға қайта оралды. Англия королі Генрих II-нің (шамамен 1068 жыл) Луара аймағының жобалау жөніндегі жарлығына Гийом де Монсоро мен оның ұлы Гийом қол қойды. 1171 жылы Гийомның ұлы Турпенай монахтарына қамалда салықсыз үйлер салуға рұқсат берді. Готье, оның үлкен ұлы, ұлдары болған жоқ, сондықтан 1213 жылы оның қызы Ферри Монтбазон иесі Пьер II Савариге үйленгеннен кейін иелік Савари де Монбазон әулетіне өтті. Бувин шайқасындағы жеңісінен кейін Филипп II Август оны 1214 жылы Тур архидиаконы Гай Турпенмен бірге король Жанмен бейбіт келісімге келу үшін таңдады. Монсороның екінші үйі 1362 жылы Рено VII мен Гийом II де Краонның жалғыз қызының үйленуімен жойылды. Төртінші үй, Шабот әулетінен, бірнеше онжылдыққа ғана созылды. 1450 жылы қарыздарды өтеу үшін Людовик II Шабот Монсоро мен Кутансьер иеліктерін күйеу інісі Жан II де Шамбқа сатты, ол Монсородағы қамалды қайта жаңартуға кірісті. Ангумуидің ескі ақсүйек әулетінің ұрпағы (Ангулем қаласының жанында), Жан II де Шамб 1426 жылы Карл VII қызметінде шалбарлы әскер ретінде бастады, бұл король мен Жанна д’Арк арасындағы кездесуге дейінгі жылдар еді. Бас пекарь, кеңесші және палата қызметкері, ол 1444 жылы корольдің «бірінші жатақ меңгері» атанды; Жан II де Шамб оған тиіс ақшаның көп бөлігін алды. Ол 1459 жылы Венецияға елші ретінде дипломатиялық миссияларды орындап, жаңа крест жорығын дайындады. Монсоро мен Аргентон иеліктері, сондай-ақ Ла-Рошель губернаторы және Ниорт, Талмонт-сюр-Жиронд және Эйгус-Морт капитандығы оған кіріс әкелді.

Қазіргі заман

1450 жылдан 1460 жылға дейін елшілік қызметін атқарды және Анжудан шақырылып алынды, қамал салыныс кезінде. Осы жылдары оның саяси және қаржылық ықпалы артып, Карл VII-ге жақындығы да күшейді. Людовик XI-ге қарағанда Карл VII-ге жақын болған Жан II де Шамб 1461 жылдан бастап саяси өмірден бірте-бірте шеттеді. 1473 жылы қайтыс болған әкесінен кейін Жан III де Шамб мұрагерлікке ие болды және 1519 жылы қамалдың айналасындағы орға құрылған Қасиетті Крест Коллегиялық Шіркеуін салған Мари де Шатобрианға үйленді. 1530 жылы Монтсоро қаласында тұратын Филипп де Шамб Анне де Лаваль Монморенсиге үйленді. Оның үлкен ұлы Кутансьер жерін мұраға алды және 1560 жылы оның жерлері барондыққа айналдырылды. Монтсоро 1568 жылы протестанттар тарапынан тоналып, Қасиетті Крест Коллегиялық Шіркеуі мен қаланың бекіністері қиратылды. Төрт жылдан кейін Жан VI де Шамб Саумр және Анжедегі «Анжевиан қасиетті Бартоломейі» ұйымдастырылуына белсенді қатысты. Оның барондық атағы 1573 және 1575 жылдары патенттік хаттармен расталды. XVI ғасырдың соңында қалада жетпіс сарбаздан тұратын гарнизон орналасқан. Бұл Людовик XIII билік құрған кезеңде тоқтатылды, ал Рене де Шамб корольдік әскерлерінен гарнизон сұрады, бірақ Ришелье одан бас тартты. Жалған ақша жасағандық үшін өлім жазасына кесіліп, Англияға қашуға мәжбүр болды және ешқашан оралмады. Оның мұрагері Бернард де Шамб қайтыс болғаннан кейін Монсоро қамалының түрлі иелері сирек пайдаланды. Бернард де Шамбтың үлкен қызы 1716 жылы қайтыс болған Луи Франсис Бушеге үйленді, ол 400 000 ливр қарыз қалдырды. Оның үлкен ұлы Луи I де Буше Жанна Пошоль Хамельге үйленді. 1910 жылы қамалдың күйреуі француз археологиялық қоғамының мүшелерін алаңдатты, содан кейін сенатор Джефре Мэн-э-Луар департаментінің Бас кеңесінен араласуды сұрады. Департамент 1913 жылдан бастап мүлікті бірте-бірте сатып алды, 1923 жылы қалпына келтіру жұмыстары басталды және Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін жалғасты. 1997 және 2001 жылдар аралығында жаңа қалпына келтіру бағдарламасынан кейін, қамал 2001 жылдың 6 шілдесінде «Луардың қиялдары» атты жарық пен дыбыс көрсетілімімен қоса қонақтарға есігін ашты, ол жылына шамамен 35 000 келушіні тартты. 2015 жылдың маусым айында Мэн-э-Луар кеңесі шатоны Филипп Меайльге жалға берді, ол 2016 жылдың сәуірінде ашылған Монсоро қазіргі заманғы өнер мұражайын құру үшін. Оның коллекциясында Art & Language тобының туындылары бар, сондай-ақ уақытша көрмелер, конференциялар мен симпозиумдар ұйымдастырылады.

Жағдай

Монсоро шатосы екі өзеннің – Луара мен Вьеннаның – және үш тарихи саяси аймақтың – Анжу, Пуату және Туранның – қиылысында орналасқан. Ол ұлттық қорғалатын аймақта, Луара-Анжу-Турайн аймақтық табиғи паркінде жатыр. Шато Луара өзенінің арнасында, төбе етегінде, жергілікті тау жынысы – туфтан салынған, ол әлі де көп жерде көрініп тұр. Көптеген жергілікті үйлер осы тастан салынған, сондай-ақ төбелерге және жергілікті үңгірлерге кіріктірілген үйлер де көп. Оның топографиялық орны әскери тұрғыдан бұзылмайтындығы айтылады, себебі ол шығыс және батысқа қарай тік беткейлері бар, шамамен отыз гектарлық алаңдағы екі кішкентай шатқалдың арасында орналасқан.

Сипаттама

Жан II де Шамб 1455 жылы Монтсоро шатосын салғызды. Бұл ғимарат әскери архитектурадан ләззатқа арналған архитектураға өтуді білдіреді, бұл үлкен терезелер, көптеген түтін шығаратын құбырлар және санитарлық мәселелерге назар аудару арқылы көрінеді. Шатоның орталық тұрғын үйі тікелей Луар өзенінің жағасында салынған. Көбінесе кездеспейтін жайт, негізгі ғимаратты екі жағынан шаршы мұнараларға ұқсайтын екі тік бұрышты қанат қоршап тұр, олар дөңгелек мұнаралар салынатын уақытта, бірнеше жылдан кейін салынған. Бұл ерекше таңдау классикалық архитектураның бұрыштық павильондарын болжамдайды. Қазіргі Ренессанс баспалдағынан бұрын спиральді баспалдақ болған болуы мүмкін. Бірінші қабат пен аула жағындағы жертөлелер Луардағы кемелердің қозғалысын бақылауға мүмкіндік береді. Бұл бөлмелердің бірі тікелей өзенге шығады. Сол жақтағы баспалдақ бірінші қабаттағы тұрғын үйге және салонға апарады. Бес терезесі бар және он жеті метрлік ұзындығы бар бұл өте жарық бөлме екі монументалды каминмен жылытылады. Кішкентай бөлмелер тұрғын үйді қоршап тұр және қоғамдық және жеке кеңістіктер арасындағы өтуді көрсетеді. 1473 жылы Жан III де Шамб әкесінен мұрагерлікке ие болды. Ол көпбұрышты шахтасы бар және террасамен жабылған Ренессанс баспалдақ мұнарасын салған. Баспалдақтар сегіз қабатты пальма жапырағы тәрізді күмбезге жетеді, бұл күмбез Анже қаласындағы Барро тұрғын үйі мен Саумур қалалық әкімшілігіндегілерге ұқсас. Баспалдақтар терезелердің қасындағы пилястрлармен, медальондармен, путтілермен және арыстан тырнақтарымен ұсталып тұрған шамдандармен әшекейленген. Орталық панельде отбасылық ұран "Chambe Crie" жазылған қалқан бейнеленген. Жоғарыдағы тіркемеде тізбектің ұшын ұстап тұрған екі маймыл бейнеленген. Бұл тізбек "Je le feray" деген жазуы бар белбеуге бекітілген. Тізбектің екінші ұшында жапырақтармен әшекейленген жұмыртқа тәрізді нысан ілмек арқылы ілінген. Кішкентай маймыл ілмектің сол жағында отыр. Жоғарғы панельде ағаштар мен бұталар бейнеленген, олар аң аулаудың басты символы - бұғының алдындағы тоғайды көрсетеді.

Жозеф Мэллорд Уильям Тернер

1826 жылдың қазан айында Уильям Тернер Луараның жағалауында қысқа уақыт болды және өзеннің жиырма бір көрінісін жасады. Ол Монсоро шатосын және айналасындағы пейзажды суреттеді. Оксфордтағы Эшмолеан мұражайында сақталған осы акварель 1832 жылы гравировкаланды; оның бір данасы Монсоро шатосы – Қазіргі заманғы өнер мұражайында сақталған.

Аугуст Роден

Огюст Роден 1895 жылы Мюдон төбелерінде Универсалды көрменің павильонын (оған ол Исси шатосынан алынған портик қосты) қайта орнатты. Екі жыл өткен соң, шамамен 1897 жылы, Монсоро шатосының архитектурасына әсерленіп, оның солтүстік фасадының идеализированді суретін салды.

Пол-Дезире Труйльбер

Барбизон мектебінің суретшісі Пол Дезире Труиллебер Париж және Кандес-Сен-Мартинде жұмыс істеді. Ол Монсоро шатосы бейнеленген Луараның бірнеше пейзаждарын салған.

Танымал мәдениет

2019 жылы ағылшын журналы All About History (Future plc) әлемдегі ең ұлы 101 қамалдың тізімін жариялады және Монтсоро шатосын 53-орынға қойды.