Кіріспе
Инженерлік компания Ilmor – британдық тәуелсіз, жоғары өнімділікке ие мотор спорты инженерлік компаниясы. Ол 1983 жылдың қараша айында Марио Ильен мен Пол Морган құрған. Нортгемптонширдегі Бриксуорт қаласында өндіріс орны және Мичиган штатының Плимут қаласында техникалық қызмет көрсету кеңсесі бар компания IndyCar Series және MotoGP жарыстарына қозғалтқыштар мен кеңес беру қызметтерін ұсынады. Алғашқыда IndyCar қозғалтқыштарын жасағаннан кейін, компания Mercedes Benz-бен серіктестік құрып, Sauber және McLaren командалары үшін F1 автомобильдерін қуаттандырды. 2001 жылы Пол Морганның көне ұшақ апатында қаза болғаннан кейін Mercedes компания үлесін арттырып, толығымен компанияны өз меншігіне алды және оны Mercedes Benz High Performance Engines Ltd. деп атады. 2005 жылы Марио Ильен компанияның арнайы жобалар бөлігін Роджер Пенскемен серіктестікте сатып алу туралы келісім жасады, бұл бөлім 2003-2011 жылдар аралығында Honda Performance Development компаниясымен бірлесіп IndyCar қозғалтқыштарын жасады. Бұл жаңа компания Mercedes-тен тәуелсіз және қайтадан Ilmor Engineering Ltd. деп аталды. Олар 2007 жылғы MotoGP Дүниежүзілік Мотоцикл Чемпионаты үшін Ilmor X3-ті жасады, бірақ қаржы мәселелеріне байланысты бір жарысқа қатысып, команданы тоқтатты. Бүгінгі күні жарыс бизнестің негізгі бөлігі болып табылады және Ilmor барлық жарыс түрлеріндегі автоспорт клиенттеріне кеңесші ретінде қызмет көрсетеді. Дегенмен, компания қазір өзінің жарыс тәжірибесін пайдаланып, OEM автомобиль, қорғаныс, теңіз және энергияны үнемдейтін қозғалтқыштар сияқты басқа салаларға дамып жатыр.
Ilmor is a British independent high performance motor racing engineering company. It was founded by Mario Illien and Paul Morgan in November 1983. With manufacturing based in Brixworth, Northamptonshire, and maintenance offices in Plymouth, Michigan, the company supplies engines and consultancy to the IndyCar Series and MotoGP. After originally developing IndyCar engines, the company built a partnership with Mercedes Benz to power F1 cars for both the Sauber and McLaren teams. After the death of Paul Morgan in a vintage aeroplane crash in 2001, Mercedes increased its stake until it owned the entire company, and renamed it Mercedes Benz High Performance Engines Ltd. In 2005, Mario Illien concluded a deal to purchase the Special Projects part of the company in partnership with Roger Penske, which worked in partnership with Honda Performance Development for IndyCar engines between 2003 and 2011. This new company, which is independent of Mercedes, is once again known as Ilmor Engineering Ltd. They developed the Ilmor X3 for the 2007 MotoGP World Motorcycle Championship, entering one race before withdrawing and effectively shutting down the race team, due to funding problems. Racing remains the core part of the business today and Ilmor acts as a consultant for motorsport clients from all forms of racing. However, the business is now using its racing expertise to diversify into other areas such as OEM automotive, defence, marine and energy efficient engine applications.
F1 тұңғышы
1991 жылы Ильмор V10 қозғалтқышымен амбициялық Лейтон Хаус командасының (бұрынғы March) эксклюзивті жеткізушісі ретінде Формула 1-ге қатысты. Кейбір қиындықтардан соң Лейтон Хаус 1992 жылы March ретінде жарысқа оралды, бұл команда әлі де Ilmor қозғалтқыштарын пайдаланды. Ilmor 1992 жылдан бастап Tyrrell командасына да қозғалтқыштар жеткізді. Ilmor V10 қозғалтқышымен жабдықталған Tyrrell Андреа де Чезарис арқылы сегіз ұпай, ал March Карл Вендлингер арқылы тағы үш ұпай жинады.
Саубер
Илмор F1-де жақсы беделге ие болды, сондықтан Формула-1-ге бірлесіп қатысуды жоспарлаған Sauber спорттық командасы мен Mercedes Benz, Mercedes қозғалтқышын жасау жоспарынан бас тартып, Ilmor-мен келісім шарт жасасты. Өз имиджін сақтау үшін Mercedes жобаны бақылау тұрғысынан қадағалады және машиналардың қозғалтқыш қақпағында «Mercedes Benz концептісі» деп жазылды. 1993 жылы 12 ұпай жинағаннан кейін, Mercedes 1994 жылы 1993 жылғы қозғалтқыштың жаңартылған нұсқасын қолданып, ресми түрде қатысты, сонда «Powered by Mercedes Benz» деген жазу Sauber қозғалтқышының қақпағында пайда болды. Сол жылы Mercedes Benz Chevrolet-тің Ilmor-дағы 25% үлесін сатып алды. 1994 жылы Ilmor Кит Виггинстің жаңа Pacific GP командасын ескі 1993 жылғы клиенттік қозғалтқыштармен жабдықтады. 32 рет қатысқан Pacific машиналары жеті рет іріктеуден өтті. 1995 жылы Pacific GP Lotus Ilmor клиенттік келісімін Ford Zetec-ке жоғалтқаннан кейін, Ilmor Формула-1-дегі қатысуын жаңа бағытқа бұруға шешім қабылдады.
АҚШ-тағы жарыстар
265D V8 машиналары "Ilmor Indy V8" деп белгіленіп, 1994 жылғы Indy Car маусымының барлық кезеңдерінде пайдаланылды, Team Penske бағдарламаның негізгі командасы болды, оған тегін қозғалтқыштар қоса берілді. 1994 жылы Ilmor Team Penske үшін Mercedes Benz 500I қозғалтқышын жасады (бірақ бұл жұмыс Mercedes компаниясы Ilmor мен Penske-ге тиесілі алдында жеке жоба ретінде басталған). 500I Indianapolis 500-дегі қозғалтқыш ережелеріндегі мүмкіндікті пайдаланды (басқа CART жарыстарынан сәл өзгеше ережелермен өткізілді). Алғашқыда өндірістік блоктарға негізделген, әрбір цилиндрде екі иінтірек және рокерлік механизммен басқарылатын клапандармен жабдықталған қозғалтқыштар, арттырылған көлеммен (3,43 литрге қарсы 2,65 литр) және таза жарыс қозғалтқыштарына қарағанда едәуір жоғары турбо күшеумен жұмыс істеуге рұқсат етілді. Бірнеше жыл бойы Buick V6 қозғалтқыштары өте жылдам болғанмен, сенімсіздігімен көзге түсті; Buick сияқты қозғалтқыштардың күштірек, бірақ өндірістік сипаттағы блоктарды пайдалануына мүмкіндік беру мақсатымен шектеулер жеңілдетілді. Buick негізіндегі Menard қозғалтқышы осы тәсілді қолданды, сондай-ақ сәтсіз Greenfield V8 да. Ilmor мұның толығымен жаңа, таза жарыс қозғалтқышын жасауға мүмкіндік беретінін түсінді – оған иінтіректерді сақтау қажет болды, бірақ Indianapolis 500 талаптарына қатысты арнайы жобалануы мүмкін еді, және қатаң құпияда жаңа V8 қозғалтқышы жасалды, ол Cosworth XB және Ilmor 265D қарсыластарынан гөрі күштірек болды. 1994 жылы Indianapolis 500-де Team Penske машиналары ең жылдам болды, ал Al Unser Jr. жарысты жеңіп алды, Emerson Fittipaldi да 184-ші айналымда апатқа ұшырағанға дейін жақсы көрсетіп тұрды. 1995 жылы бұл мүмкіндік жабылды, ал Indy дамуында бір жыл қалып қойған Penske 265D қозғалтқыштарымен жабдықталған машиналарын сол жылғы 500-ге қатыстыра алмады. 1995 жылы 265D V8 машиналары Mercedes деп қайта аталды және өте бәсекеге қабілетті болды, Al Unser Jr. төрт жеңіске жетті. Rahal Hogan Racing Penske командасына қосылды, Bobby Rahal жалпы есепте үшінші орынды иеленді. 1996 жылы Penske-нің Unser Jr. төртінші, Rahal жетінші, оның командаласы Bryan Herta сегізінші орынды иеленді, екеуі де жеңіс однады. 1997 жылы Unser Jr. нашар маусым өткізді, ал Penske командаласы Paul Tracy үш жеңіске жетті, бірақ соңғы бес жарыста шығып қалды және жалпы есепте бесінші орынды иеленді. PacWest жүргізушілері Maurício Gugelmin мен Mark Blundell төрт жеңіске қол жеткізді және төртінші және алтыншы орындарды иеленді. Forsythe жүргізушісі Greg Moore екі жеңіске және үш екінші орынға ие болды, бірақ сегіз жарыста шығып қалды және жетінші орынды иеленді. CART IRL бөлінгеннен кейін Mercedes американдық жарыстарға қызығушылығын жоғалтты және 2000 жылғы маусымнан кейін CART-тан кетті. Ilmor АҚШ-та IRL Penske үшін Oldsmobile Aurora V8 қозғалтқыштарымен жұмысын жалғастырды. 2003 жылы Honda 2003 және 2011 жылдар аралығында Honda Indy V8 қозғалтқышы бойынша Ilmor-мен серіктестік құрды. 2011 жылғы маусымның соңында Honda Ilmor-мен серіктестігін тоқтатты, содан кейін барлық дизайнды, әзірлеуді және өндірісті HPD-ге көшірді, үшінші тараппен серіктестіксіз. 2012 жылы Chevrolet IndyCar Series-ке оралды, Chevrolet Indy V6 қозғалтқышы бағдарламасында Ilmor-мен серіктестік құрды және Team Penske және Chevrolet-тің басқа IndyCar Series командаларына ақы төлеу жүйесі бойынша клиенттерге қозғалтқыштарды тегін берді. Ilmor ARCA Menards Series және NASCAR Camping World Truck Series үшін опциялық қозғалтқыштарды жеткізушісі болып табылады. Truck Series командаларына LSX негізіндегі опциялық крейт қозғалтқышын пайдалануға рұқсат етіледі, және көптеген командалар опциялық қозғалтқышқа ауысты. Ilmor 2019 жылы Лас-Вегас моторлы жылдамдық жолында өткен World of Westgate 200 кезінде төрт NT1 қозғалтқышының істен шығуына байланысты қатты сынға ұшырады, нәтижесінде ThorSport Racing жүргізушілері Grant Enfinger мен Johnny Sauter плей-оффтан шығарылды. Matt Crafton да жарыс кезінде қозғалтқыштың істен шығуына тап болды, бірақ ұпайлар тізіміне байланысты плей-оффтан аман қалды. Өндіруші Лас-Вегастағы ауа райының экстремалды жағдайларымен қоса қозғалтқыштың жоғары жүктемесінен туындаған қатты детонациядан зардап шеккен қозғалтқыштар үшін жауапкершілікті өз мойнына алды. Ilmor-дың мәлімдемесіне қарамастан, NASCAR ThorSport-тың Enfinger мен Sauter-ді плей-оффқа қайтару туралы өтінішін қабылдамады. 2021 жылы Ilmor Edelbrock компаниясымен серіктестік құрды, ол негізінен ARCA-да қолданылатын 396 қозғалтқышын Superstar Racing Experience үшін жеткізді.
Формула 1-дегі Мерседес-Бенц
1995 жылы Формула-1 жарысына қайта оралған «Мерседес» компаниясы жоғары мақсаттарға ұмтылып, бәсекеге қабілетті командамен қозғалтқыш жеткізу келісімін жасауды көздеді. «Заубер» командасы клиенттік команда ретінде мүмкіндік алды, бірақ команда басшысы Питер Заубер «Форд» компаниясымен келісімшартқа қол қоюды жөн көрді. Осыдан бастап «Ilmor» компаниясы «Mercedes Benz» қозғалтқыштарын тек «McLaren» үшін ғана жасады, себебі «Ilmor» өзінің Формула-1 қатысуын тәуелсіз қозғалтқыш өндірушіден «Mercedes Benz High Performance Engines» компаниясының сенімді қозғалтқыш құрастырушысы мен жинаушысына өзгертті. «Ilmor» қозғалтқыштары «McLaren» командасымен 1995 және 1996 жылдары бірнеше мәрте жүлделі орындарға ие болды, 1997 жылы үш рет жеңіске жетті, ал 1998 және 1999 жылдары жүргізушілер чемпионатында, сондай-ақ 1998 жылы конструкторлар чемпионатында жеңімпаз атанды. 2008 жылға дейін тағы бір чемпионатты ұта алмағанмен, «Ilmor Mercedes» қозғалтқыштары бірнеше жарыста жеңіске жетті. 2001 жылы Пол Морган Нортгемптонширдегі Сайвелл әуежайына қонғанда өзінің ескі «Hawker Sea Fury» ұшағының апатынан қаза тапты. 2002 жылы «DaimlerChrysler» компаниясы үлесін 55%-ға дейін арттырып, компанияны «Mercedes Ilmor» деп атады. 2005 жылы «DaimlerChrysler» компаниясы «Ilmor» компаниясының жалғыз иесі атанды және компанияның атауын «Mercedes Benz High Performance Engines Ltd» деп өзгертті.
Ilmor Engineering, Inc. АҚШ-қа кеңейту
Ilmor Engineering, Inc., Ilmor U.K. компаниясының серіктес компаниясы 1990 жылы құрылды (Президенті – Пол Рей), негізгі мақсаты – Ilmor Ltd. өндірісіндегі Chevrolet 265A Indy Car қозғалтқышын пайдаланатын клиенттерге инженерлік қолдау көрсету болды. 1998 жылы бас кеңсе Мичиган штатының Редфорд қаласындағы бастапқы ғимаратынан Мичиган штатының Плимут қаласындағы арнайы салынған жаңа ғимаратқа көшірілді. Жаңа ғимаратта Indy Car бағдарламасын қолдау үшін қажетті барлық салалар орналастырылды, оның ішінде дизайн, инженерлік, қозғалтқыш құрастыру, қозғалтқыш сынағы, өнімділікті жетілдіру және жарыс трассасындағы қолдау функциялары бар болды. Indy Car инженерлік және жарыс трассасында қолдау тобы ретінде бастапқыда құрылған Ilmor, Inc. компаниясының мүмкіндіктері жобалау және талдау құралдарын, қозғалтқыш пен қосалқы жүйелерді сынау мүмкіндіктерін (оның ішінде эмиссия талаптарына сәйкестік стендтері), жоғары дәлдікті өндіріс, электроника және сымдарды жобалау мен өндіру, сондай-ақ қызмет көрсету және қолдау құралдарын қамтиды. Бүгінде кеңейтілген ғимаратта (44 000 шаршы футтан астам) 100-ден астам адам жұмыс істейді және автожарыстар, қайық жарыстары, жоғары өнімділіктегі автомобильдер, жоғары өнімділіктегі оффшорлық моторлы қайықтар және тапсырыс бойынша жасалған V-тәрізді мотоциклдер сияқты түрлі қозғалтқыш салаларында жоғары өнімділік өнімдерін шығарады.
Диверсификация Ilmor High Performance Marine, LLC.
АҚШ компаниясының бизнес базасын кеңейту ниетінің бір бөлігі ретінде Ilmor, Inc. 2002 жылы жоғары өнімділікке есептелген теңіздік салаға енді, Америкалық қауырт қайықтар қауымдастығының (APBA) SuperCat Offshore Racing Series жарысы үшін жарыс қозғалтқыштарын құрастырды. Бизнес әлеуетін таныған Ilmor сол кездегі серіктесі DaimlerChrysler компаниясымен бірлесіп Dodge Viper V10 қозғалтқышын теңіздік жағдайға бейімдеу және модификациялау жұмыстарын жүргізді. Сол жылдың соңында 550 ат күшіне ие алғашқы екі прототиптік қозғалтқыш 18 метрлік (58 фут) жаңа спорттық пневмокатерге орнатылды. Douglas Marine (Skater компаниясының бас компаниясы) өкілі Пит Хледин және Big Thunder Marine өкілі Боб Морганмен тығыз байланыс орнатып, Ilmor V10 қозғалтқыштарына кезең-кезеңімен сынақтар жүргізілді, нәтижелері оңтайлы болды. Алғашқы теңіздік сынақтардан жеткілікті білім мен тәжірибе алған және теңіз бизнесін жан-жақты зерттеген Ilmor моторлы қайықтар бизнесіне қатысуды ұзақ мерзімді жоспарлады. 2004 жылдан бастап Ilmor компаниясының жоғары өнімділікке есептелген теңіздік бөлімшесі айтарлықтай өсімді көрсетіп, АҚШ және Еуропа нарығындағы қайықтарға сенімді жеткізушіге айналды. MV10 550 қозғалтқышынан өзге, Ilmor 2005 жылы MV10 625 және 2006 жылы MV7 10 сияқты екі қосымша өнімділік нұсқасын жасады. 700 ат күшіне ие, табиғи түрде сорғылы теңіз қозғалтқышы отынның тиімді пайдалануын арттырылған және жеңіл конструкциямен жасалды. MV10 550 қозғалтқышы 2006 жылы 570 ат күшіне дейін жаңартылды. 2009 жылы Ilmor инженерлік тәжірибесін MV10 теңіз өнімдерінің жаңа буынын құру үшін пайдаланды. Калифорнияның Ауа ресурстарын басқару кеңесі (АҚШ-тағы ең қатаң талаптарды қоятын орган), Федералдық қоршаған ортаны қорғау агенттігі және Еуропалық Одақ белгілеген эмиссия талаптары барлық жоғары өнімділікке есептелген теңіз қозғалтқыштарының жаңа қатаң шығарындылар нормаларына сәйкес болуын талап етті. MV10 650 және MV10 725, сондай-ақ Ilmor компаниясының ең озық электрондық жүйелерімен жабдықталған, жаңа ережелердің барлық талаптарын орындаумен қатар, одан да асып түсу үшін жасалды. Ilmor MV10 725 – Еуропадағы коммерциялық түрде қол жетімді, эмиссия сертификатына ие болған ең қуатты бензинді қозғалтқыш. Теңіз бизнесін дамыту жоспарының аясында Ilmor 2009 жылы жаңа INDY жоғары өнімділікке есептелген артқы жетек құрылғысын таныстырды. Екі жарым жыл бойы жасалған INDY жетегі, қазіргі Ilmor жоғары өнімділікке есептелген теңіз қозғалтқыштарының барлығымен үйлесімді болу үшін, сондай-ақ кейінірек ұсынылатын бірнеше қозғалтқыштардың қуатын және айналу моментін басқаруға арналған. INDY жетегін қосу Ilmor High Performance Marine компаниясын теңіздік қуат жүйелерін жеткізушілер қатарына бекітті.
Моторлы қайық жарысы бойынша әлем чемпиондары
Ilmor үшін 2007 жылы MV10 қозғалтқышын моторлы қайықтар жарысына қатыстыру туралы шешім қабылданды. Ilmor, әдетте жарысқа арналған қозғалтқыштар жасаумен айналысатын компания үшін, жаңалық – бұл тек жоғары өнімділікке ие моторлы қайықтардың тұтынушыларына сатылған қозғалтқыштармен бірдей қозғалтқыштарды жарысқа шығару болды. Қозғалтқыштардың жарысқа қатысқан алғашқы жылы Ilmor Marine MV10 625 қозғалтқыштарымен жабдықталған #99 “Фонтан Уорлдвайд” (“Шейвс патшасы”) моторлы қайығы 2007 жылғы Powerboat P1 Evolution сыныбының әлем чемпионатында жеңіске жетті. Бірінші жылғы сәтті жарыс 2008 және 2009 жылдары Еуропада өткен екі Powerboat P1 әлем чемпионатымен және 2008 жылы АҚШ-та өткен әлем чемпионатының табысымен нығайтылды. Бұл жетістік Ilmor-дың өндіріске негізделген жоғары өнімділікке ие теңіз қозғалтқышының әлемдегі кез келген қарсыласпен жарысып, жеңе алатынына сенімділігін растады. “Cinzano Bianco” жарыс командасы да Ұлыбританиядағы марафондық моторлы қайықтар жарысының әлем чемпионатында үлкен жетістіктерге қол жеткізді. Бұл қайық алғаш рет 2008 жылы Cowes Torquay Cowes моторлы қайықтар жарысында MV10 625 қозғалтқышымен жарысқа қатысты. Экипажда Тим Гримшоу, Эрик Смилли және Ник Кейзер болды. Олар жалпы есепте бесінші орынды және марафонның “B” сыныбында екінші орынды иеленді. 2009 жылы қайық марафондық “B” сыныбында тағы да жарысқа қатысып, сыныпта бірінші орынды және марафондық моторлы қайықтар сериясының жалпы есебінде бірінші орынды жеңіп алды. Экипажда Маркус Хендрикс, Эрик Смилли және Тим Гримшоу болды. 2010 жылы қайық жаңа MV10 725 қозғалтқыштарымен қайта жабдықталды. Қайта жабдықталғаннан кейін көп ұзамай қайық 2010 жылғы Ирландияны айналып өткен моторлы қайықтар жарысына қатысып, жалпы есепте және өз сыныбында жеңіске жетті. 2010 жылғы Cowes Torquay Cowes моторлы қайықтар жарысында Маркус Хендрикс, Эрик Смилли және Саймон Вудпауэр экипажымен жарысты.
MotoGP-де
2006 жылы Ilmor MotoGP мотоцикл жарыстары сериясына екі мотоциклді команда қатысатынын және 2006 жылғы маусымның соңғы екі жарысына бір жүргізушілі команданы қатыстыруға ниеттенгенін жариялады. 2007 жылғы MotoGP маусымында қозғалтқыш көлемі 990 куб.см-ден 800 куб.см-ге дейін төмендетілді, сондықтан Ilmor-дың 2006 жылғы қатысуы жарыста 800 куб.см MotoGP мотоциклінің тұңғыш рет пайда болуы болды. Бұрынғы 500 куб.см жарысының жеңімпазы Гарри Маккой 2006 жылы Michelin шиналарымен жабдықталған мотоциклде жүргізуші ретінде бекітілді және 2006 жылғы Португалия Гран-присінде (Эсторил автодромында) және 2006 жылғы Валенсия Гран-присінде ұпай жинады. Маккой екі жарыста да соңғы орынды иеленсе де, 800 куб.см MotoGP мотоциклінде ұпай жинаған алғашқы жүргізуші атанды, бірақ екі жарыста да төрт және жеті айналым қалып қойды. 2006 жылдың 18 желтоқсанында Ilmor Engineering өз веб-сайтында Джереми МакУильямс пен Эндрю Питт 2007 жылғы маусымда жүргізушілер ретінде таңдалғанын растады. 2007 жылдың 15 наурызында бір жарыстан кейін команда қаржыландыру мәселелеріне байланысты Moto GP-ден үзіліс жасайтынын хабарлады. 30 сәуірде олар тек қозғалтқыштарды жетілдіруге бағытталған, қысқартылған құрамды қолданатындарын, барлық қажетсіз персоналды босататындарын, бірақ МакУильямс пен Питт жүргізушілерін келісімшарт бойынша сақтайтындарын мәлімдеді.