Кіріспе
Ақауға себеп болатын негізгі ақаулар. Ақаудың себептері – бұл жобалау, өндіріс процесі, сапа немесе бөлшекті қолданудағы ақаулар, олар ақаудың негізгі себебі болып табылады немесе ақауға әкелетін процесті бастайды. Егер ақау өнімді немесе процесті пайдаланушыға байланысты болса, онда адам факторын қарастыру қажет.
Failure causes are defects in design, process, quality, or part application, which are the underlying cause of a failure or which initiate a process which leads to failure. Where failure depends on the user of the product or process, then human error must be considered.
Құралымның бұзылуы / бұзылу режімдері
Бөлшектің істен шығу түрі – бұл компонент деңгейінде компоненттің "функционалды" істен шығу жолы. Көбінесе бөлшектің істен шығудың тек бірнеше түрі болады. Мысалы, реле талап бойынша контактілерді ашу немесе жабудан бас тартуы мүмкін. Мұның себебін тудырған істен шығу механизмі әртүрлі болуы мүмкін, және көбінесе бірнеше фактор бір уақытта әрекет етеді. Оларға коррозия, аномальды электр тогынан контактілердің бірігуі, серіппе шаршауы, қасақана команданың орындалмауы, шаң жиналуы және механизмнің бітелуі және т.б. жатады. Жүйелік істен шығуға себеп болатын бір ғана себепті (қауіпті) анықтау сирек кездеседі. Нақты түпкі себептерді теориялық тұрғыдан қарағанда, көп жағдайда адамның қателіктеріне дейін із баруға болады, мысалы, жобалаудағы қателіктерге, пайдалану кезіндегі қателіктерге, басқарудағы қателіктерге, техникалық қызмет көрсетуден туындаған қателіктерге, техникалық талаптардағы қателіктерге және т.б.
Ақаулық сценарийі
Сценарий – оқиғалардың, ақаулардың (ақаулық түрлері), жағдайлардың, жүйе күйлерінің толық анықталған мүмкін тізбегі және үйлесімі, олар жүйе күйінің аяқталуына (ақаулыққа) әкеледі. Ол белгілі бір соңғы салдарға (жүйенің істен шығу жағдайына) себеп болатын факторлардан (егер белгілі болса) басталады. Жүйенің ақаулық сценарийі компоненттің ақаулық механизмімен ұқсас. Екеуі де жүйе/компоненттің ақаулық күйіне (жағдайына) әкеледі. Көптеген өнім қолданушылары немесе процеске қатысушылар қолданатын симптомдардың ғана қарапайым сипаттамасынан айырмашылығы, ақаулық сценарийі/механизмі термині ақаудың туындауына жағдай жасайтын алғышарттарды, қолданылу жолын, тікелей және түпкі себептерді (егер белгілі болса) және туындаған қосалқы ақауларды қамтитын толық сипаттаманы білдіреді. Бұл термин инженерлік терминологияның, әсіресе өнімдер мен процестерді сынау және түзетумен айналысатын инженерлердің маңызды бөлігі болып табылады. Ақаулық жағдайларды мұқият бақылау және сипаттау, ақаулықтардың қайталанатын немесе уақытша екенін анықтау, сондай-ақ ақаулыққа қандай жағдайлардың және оқиғалардың тізбегі әкелгенін болжау – жобалаудағы кемшіліктерді түзету немесе болашақ нұсқаларды жақсарту процесінің бір бөлігі болып табылады. Бұл термин механикалық жүйелердің ақаулығына да қатысты қолданылуы мүмкін.
Механикалық ақау
Механикалық ақаулық механизмдерінің кейбір түрлері: шамадан тыс иілу, бүкілу, серпімді сыну, жұқар сыну, соққы, иысу, босану, жылулық соққы, тозу, коррозия, кернеулі коррозиядан жарылу және түрлі шаршау түрлері. Әрқайсысы әртүрлі сыну бетін және сыну бетіне жақын басқа да белгілерді тудырады. Өнімге түсірілетін жүктеме түрі және жүктеме тарихы да нәтижеге әсер ететін маңызды факторлар болып табылады. Кернеу концентрациялары жүктемені жергілікті түрде өте жоғары деңгейге дейін арттыра алатындықтан, конструкция геометриясы аса маңызды, және осыдан жарықтар көбінесе өседі. Ақаулық туралы білім арта келе, ақаулықтың себебі симптомдар мен салдарларды сипаттаудан (яғни әсерлерден) қалай, қашан және неге пайда болатынына қатысты жүйелі және абстрактілі модельге қалыптасады (яғни себептерге). Өнім немесе жағдай неғұрлым күрделі болса, оның қалыпты жұмыс істеуін (немесе жөндеуін) қамтамасыз ету үшін ақаулық себебін жақсы түсіну де соншалықты қажет. Мысалы, тізбектей ақаулар, әсіресе күрделі ақаулық себептері болып табылады. Шегіндік және бұрыштық жағдайлар – бұл күрделі, күтпеген және түзетуі қиын проблемалардың жиі туындайтын жағдайлары.
Тотығудан болған ақау
Материалдар коррозия процестері арқылы, мысалы, темір мен болаттың тотығуы сияқты, қоршаған ортаның әсерінен тозуы мүмкін. Бұл процестерге кернеутік коррозия жарылуы және қоршаған ортаның кернеулік жарылу механизмдеріндегі жүктеме де әсер ете алады.