Кіріспе

Фармацевтикалық препараттың немесе пестицидтің биологиялық белсенді компоненті. Активті ингредиент – ауруды диагностикалау, емдеу, жеңілдету, жою немесе алдын алу, сондай-ақ адам немесе жануарлар ағзасының құрылымын немесе кез келген функциясын өзгерту үшін биологиялық белсенді немесе басқа да тікелей әсер ететін кез келген зат. Медицинада белсенді фармацевтикалық ингредиент (қысқартылған түрі – API) және активті зат (жаппай зат) деген ұқсас терминдер де қолданылады. Табиғи өнімдер үшін «белсенді зат» термині қолданылуы мүмкін. Кейбір дәрілік препараттар бірнеше активті ингредиенттерді қамтуы мүмкін. Активті фармацевтикалық агенттің дәстүрлі атауы – фармакон немесе фармакон (φάρμακον сөзінен алынған, фармакостан бейімделген), ол бастапқыда сиқырлы затты немесе дәріні білдірген. Өсімдіктегі қызығушылық тудыратын белсенді затты (мысалы, қамыс қабығындағы салицил қышқылы немесе арека жаңғағындағы ареколин) атау үшін көбінесе «белсенді құрамдас бөлік» немесе «белсенді принцип» терминдері таңдалады, себебі «ингредиент» сөзі адамның араласуын білдіруі мүмкін (яғни, бір адам басқа заттармен біріктіретін нәрсе), ал өсімдіктердегі табиғи өнімдер ешқандай адамның араласуымен қосылмаған, олар табиғи түрде пайда болған («өсімдіктің ингредиенттері болмайды»). Активті ингредиенттерден өзгеше, инертті ингредиенттер фармацевтикалық контексте көбінесе қосымша заттар деп аталады. Активті ингредиентті жеткізуге арналған негізгі қосымша затты көбінесе тасымалдаушы деп атайды. Мысалы, вазелин және минералды май – жиі қолданылатын тасымалдаушылар. Дегенмен, «активті емес» терминін инертті деген мағынада түсініп жаңылыспау керек.

Дәрілік заттар

Фармацевтикалық препараттың дозалық түрінде дәрілік заттың өзі болып табылатын белсенді фармацевтикалық ингредиент және таблетканың құрамдас бөліктері, белсенді заттың ерітілген немесе суспензияланған сұйықтығы, немесе фармацевтикалық жағынан бейтарап басқа материал болады. Дәрі-дәрмектерді негізінен олардың белсенді ингредиенттеріне қарай таңдайды. Формула әзірлеу кезінде көмекші заттар мұқият іріктеледі, соның арқасында белсенді ингредиент денедегі қажетті орынға қажетті жылдамдықпен және мөлшерде жетеді. Пациенттер көбінесе қабылдап жатқан дәрілеріндегі белсенді ингредиенттерді анықтау қиындығын сезінеді, тіпті белсенді ингредиент деген ұғымнан да хабарсыз болады. Егер пациент бірнеше дәрі-дәрмек қабылдаса, белсенді ингредиенттер бір-бірімен өзара әрекеттесіп, ауыр немесе өмірге қауіпті асқынуларға себеп болуы мүмкін. Көптеген онлайн қызметтер дәрі-дәрмектердің белсенді ингредиенттерін анықтауға көмектеседі, мысалы, Австралияда қолжетімді дәрі-дәрмектер туралы ақпарат ұсынатын Дәрілік дерекқор.

Өсімдіктер

Фитофармацевтикалық немесе шөп медицинасында белсенді заттың белгісіз болуы немесе терапиялық мақсаттарға жету үшін кофакторлар қажет болуы мүмкін. Бұл таңбалауда қиындықтар тудырады. Өндірушілердің күшін көрсетуге тырысуының бір жолы – маркерлік затқа стандарттау. Дегенмен, әр түрлі компаниялар әртүрлі маркерлерді қолданады, немесе бірдей маркерлердің әртүрлі деңгейлерін, немесе маркерлік заттарды анықтаудың әртүрлі әдістерін пайдаланады, сондықтан стандарттауға әлі қол жеткізілген жоқ. Мысалы, Сент-Джонс шөбі көбінесе гиперицинге стандартталады, бірақ қазір бұл заттың антидепрессант ретінде "белсенді зат" емес екені белгілі. Басқа компаниялар гиперфоринге немесе екеуіне де стандарттайды, ал 24-тен астам мүмкін белсенді құрауыштарды ескермейді. Көптеген шөп емшілері өсімдіктегі белсенді заттың өсімдіктің өзі екеніне сенеді.