Кіріспе

Румыния Парламентінің Жоғарғы палатасы – Сенат (Senat) Румыния Парламентінің жоғарғы палатасы болып табылады. Онда 136 орын бар (2016 жылғы Румыния парламенті сайлауларына дейін сайланған өкілдердің жалпы саны 176 болған), оған мүшелер партиялық тізімдегі пропорционалдық өкілдік жүйесі арқылы тікелей халықтың дауысымен сайланады.

1866 жылғы Румыния Конституциясы ұлттық егемендік және биліктерді бөлу қағидалары негізінде Румынияның үкімет нысаны ретінде конституциялық монархияны жариялады. Заң шығару билігі жаңа князь (Румынияның Кароль I) және екі палаталы парламент – Депутаттар Ассамблеясы мен Сенатқа жүктелді. 1877 жылдың 9 мамырында Румынияның тәуелсіздік декларациясы Румыния Парламентінің күмбезі астында оқылды. 1923 жылғы Конституция, парламенттің екі палатасымен 1923 жылдың мамырында бекітілді, заң шығару билігін Сенатқа, Депутаттар Ассамблеясына және Корольге қайта тапсырды. Конституция Сенатта құқық бойынша мүшелікті (senator de drept) белгіледі:

* Тақтың мұрагері;
* Православ және Грек-католик шіркеулерінің митрополиттері мен епархиялық епископтары;
* Мемлекет тарапынан мойындалған діни ұйымдардың басшылары;
* Румын академиясының президенті;
* Министрлер Кеңесінің бұрынғы президенттері;
* Кем дегенде алты жыл тәжірибесі бар бұрынғы министрлер;
* Бұл қызметті кем дегенде сегіз кезең бойы атқарған екі палатаның бұрынғы президенттері;
* Кем дегенде он парламентке сайланған бұрынғы сенаторлар мен депутаттар, олардың мерзіміне қарамастан;
* Жоғары кассациялық және әділет сотының бұрынғы президенттері;
* Резервтегі және зейнеткерлікке шыққан генералдар;
* 1918 жылы Румыниямен бірігу туралы жариялаған Кишинев, Чернауцы және Алба-Юлия қалаларындағы Ұлттық Ассамблеялардың бұрынғы президенттері (Румыниямен Трансильванияның және Бессарабияның бірігуі).

Сонымен қатар, Сенатқа корпоративтік сайлау коллегиялары арқылы сайланатын элементтер кірді, оларға сауда, өнеркәсіп және ауыл шаруашылығы палаталары, сондай-ақ университет профессорлары кірді. 1938 жылдың ақпанында, Екінші дүниежүзілік соғысқа әкелген саяси дағдарыс кезінде король Кароль II авторитарлық монархияны енгізді. 1938 жылғы Конституцияға сәйкес Парламент өзінің негізгі өкілеттіктерінің бір бөлігін жоғалтты. Сенат король тағайындаған мүшелерден, құқық бойынша мүшелерден және бір мандатты сайлау округтерінде сайланған мүшелерден құралды. Тағайындалған және сайланған мүшелердің саны тең болуы керек еді, ал құқық бойынша сенаторлар 1923 жылғы Конституцияда белгіленген талаптарға сәйкес болуы керек еді.

Тоқтату және жою (1940-1944 жж.)

1940 жылдың қыркүйегінде король Кароль тақтан бас тарғаннан кейін Ұлттық легионерлік мемлекет парламентті тоқтатты, бірақ ол бес айдан да аз уақытқа ғана созылды. Оның орнына Иоан Антонескутің әскери диктатурасы орнатылды және парламент тоқтатылып тұрды. 1944 жылғы 23 тамыздағы патшалық төңкерістен кейін, 1946 жылғы 15 шілдеде Румыния Коммунистік партиясы (РКП) бақылаған үкімет парламентті бір заң шығару органы ретінде қайта ұйымдастырған сайлау заңын қабылдады, осылайша оны Депутаттар жиналысы деп атады және Сенатты таратып жіберді. 1948 жылғы Конституцияға сәйкес, ол Румыния Коммунистік партиясының (РКП) билігіне бағынышты, салыстырмалы түрде әлсіз орган – Ұлы Ұлттық Ассамблеяға айналды.

Сенат қайта құрылды (1990)

1989 жылғы Румыния революциясы көппартиялық өкілді демократияны қайта орнатуға мүмкіндік берді. 1991 жылғы жаңа посткоммунистік Конституция, 1991 жылғы ұлттық референдумда бекітілген, Румынияны Сенаты сайланатын орган болатын екі палаталы парламенттік жүйеге қайтарды. Парламенттің қазіргі екі палаталы құрамын (137 сенатор және 334 депутат) 300-ге дейін орын бар бір палаталы парламентке өзгерту туралы референдум 2009 жылдың 22 қарашасында, 2009 жылғы президент сайлауының бірінші турында өткізілді. Сайлаушылар 77,78% (50,95% қатысу) дауыспен бір палаталы Парламентті қабылдауға келісті, бірақ осы мақсатқа жету үшін қажетті конституциялық өзгерістер әлі күшке енбеді.

Бұрынғы орындары

Бірінші румын Сенаты 1864 және 1869 жылдар аралығында Calea Șerban Vodă көшесіндегі, бүгінге дейін сақталған шағын ғимаратта қызмет етті. Бухарест университетінің жаңа ғимараты ашылғаннан кейін Сенат сол ғимараттағы үлкен залға көшірілді. 1929 және 1940 жылдар аралығында ол уақытша Регина Элизабета бульварындағы ғимаратта орналасты, ал бүгінгі Нациунелле Юнайте алаңында Сенат сарайы салынуға тиіс болды. Алайда, бұл ғимарат ешқашан аяқталған жоқ. 1989 жылғы Румыния революциясынан кейін Сенат Революция алаңында орналасқан "Сенат сарайында" (Palatul Senatului) орналасты. Бұл U пішіндес құрылыс 1938-1941 жылдары инженер Ро басшылығымен, сәулетші Эмиль Надейдженің жобалары бойынша салынды. Бұрын онда Министрлер кеңесі орналасқан, ал 1958 жылдан 1989 жылға дейін Румыния Коммунистік партиясының Орталық комитетінің (РКП) бас кеңсесі болды. Революция кезінде Румыния президенті Николае Чаушеску және оның әйелі Елена тікұшақпен ғимараттың төбесінен қашып кетті. 2005 жылы сенаторлар Парламент сарайына көшіп, Депутаттар палатасының әріптестерімен бірікті. "Palatul Senatului" қазір Ішкі істер министрлігіне тиесілі.

2008-2012 жылдар

2008 жылдың желтоқсанында Демократиялық-либералдық партия (PDL) және Социал-демократиялық партия (PSD) мен Консервативтік партия (PC) арасында құрылған саяси альянс коалициялық үкімет құрды.

2004-2008 жылдар

2004 жылғы 28 қарашада өткен Румынияның жалпы сайлауында Әділет және шындық альянсы (АА) ең көп мандатты жеңіп алды, бірақ ешбір партия абсолютті көпшілікке ие болмады. Осы заң шығару кезеңінде Сенат төрағасы болып Николае Вакароиу сайланды, ол 2004 жылғы 20 желтоқсанда сайланды. Румыния президенті міндетін уақытша атқарғаннан кейін, ол өкілеттіктерін вице-президент Дору Иоан Тарачилеге жүктеді. Вакароиу Есеп комитетінің төрағасы болып ант бергеннен кейін, Илие Сарбу Сенат төрағасы болып сайланды. 2007 жылдың сәуір айына дейін Әділет және шындық альянсы басқа шағын партиялармен коалиция құрып үкім етті. 2007 жылдың сәуір айында Әділет және шындық альянсы тарағаннан кейін Ұлттық либералдық партия (PNL) және Румыниядағы венгрлердің демократиялық альянсы (UDMR/RMDSZ) азшылық үкіметтік коалициясын құрды (төмендегі кестеде қалың әріппен көрсетілген).

Партиясы | Мандаттардың % | Мандаттар
---|---|---
Социал-демократиялық партия | 31,4 | 43
Ұлттық либералдық партия | 16 | 22
Демократиялық партия | 15,4 | 21
Үлкен Румыния партиясы | 13,1 | 18
Консервативтік партия | 8,0 | 11
Румыниядағы венгрлердің демократиялық альянсы | 7,3 | 10
Тәуелсіздер | 8,8 | 12
Барлығы | 100 | 137

20002004 жыл

Сенатқа сайлау 2000 жылдың 26 қарашасында өтті, онда Социал-демократиялық партия (кейін қысқартылып PDSR деп аталды) жалпы көпшілікті жеңіп алды. Румыния Сенатының сол кездегі төрағасы – 1992 және 1996 жылдар аралығында премьер-министр болған Николае Вакароиу еді, ол 2000 жылдың желтоқсанында сайланды. Орынтардың таралуы келесідей болды:

Партия Орындықтардың үлесі (%) Орын саны
Социал-демократиялық партия 46,43 65
Үлкен Румыния партиясы 26,43 37
Ұлттық либералдық партия 9,29 13
Демократиялық партия 9,29 13
Румыниядағы венгрлердің демократиялық альянсы 8,57 12
Барлығы 100 140

Белгілі сенаторлар

Михаил I Румынияның (1939 жылдың қарашасынан 1940 жылдың қыркүйегіне дейін), король атанғанға дейін және осылайша Румыния Корольдігінің тағына екінші рет, екінші және соңғы қысқа ғана билігі кезінде көтерілді.